Кіріспе

Мандаты аяқталған лауазымды тұлға немесе мекеме. Functus officio – мандаты мерзімі бітіп қалған немесе құрылған мақсатына жеткен лауазымды тұлға немесе мекеме. Сотқа қатысты қолданылғанда, бұл оның өкілеттігі мен міндеттері тоқтатылған сотты білдіреді: "Сот заңды түрде өткен отырыста заңды шешім шығарғаннан кейін, өкілеттігін жояды және істі қайта қарауға құқығы жоқ болады".

Доктринаға қатынасы

Functus officio сот шешімі туралы доктринамен байланысты, ол (заңмен рұқсат етілмесе) соңғы шешім шығарған сол сот, трибунал немесе басқа да заңды орган алдында мәселені қайта қарауға жол бермейді. Көптеген ерекшеліктер бар; мысалы, егер заң бастапқы шешімді өзгертуге рұқсат берсе, шешім қабылдаушы бұрынғы шешімін қайта қарауы мүмкін. Заңдық қабілеттілік туралы отырыстар, шартты түрде босату кеңестері және отбасылық құқық ісі жүргізулері осыған мысал бола алады. Res judicata және functus officio арасында маңызды айырмашылық бар: біріншісі – істің аяқталуы, ал екіншісі – лауазымның тоқтауы. Functus officio сөзі "fungi" сөзінен шыққан: орындау, аяқтау немесе тоқтау (қалыпты ағылшын сөзі "defunct" сияқты). Res judicata "мәселе шешілді" дегенді білдіреді және "interest reipublicae ut sit finis litium" (ортақ игілік үшін сот процесіне шек қойылуы керек) принципінен туындайды. Functus officio тақырыбындағы канадалық доктриналық және сот жазбалары аз, тіпті ереженің өзі 19 ғасырдағы ағылшын апелляциялық сотының ісінен шыққан. Чандлер мен Альберта архитекторлар қауымдастығы ісінде Супинка судьясы functus officio принципін былайша қорытындылады: "Жалпы ереже (бар), соттың соңғы шешімі қайта қарастырылмайды. Бұл ереже ресми сот шешімі қабылданғаннан кейін ғана қолданылады, жарияланады және тіркеледі, және екі ерекшелікке жатады: оны дайындау кезінде жіберілген қателік және соттың айқын ниетін дұрыс жазбау." Бұл Сот әкімшілік құқық саласындағы трибуналдарға қатысты осы ережені әрқашан қатаң түрде қолдану міндетті емес екенін, егер оның саяси негіздемелері болмаса, растады.

Апелляция жасауға құқық

Апелляциялық шағым құқығының болуы және оның қолданылу ауқымы жиі түрде functus officio доктринасын қолдану кезінде талдау назарының орталық тақырыбы болды. Мұндай жағдай 1873 жылғы сот актілері арқылы Канцлер сотының істерді қайта қарау құқығы жойылғанда туды, осы арқылы жалпы құқық пен теңдік юрисдикциялары бірыңғай сотқа біріктірілді және жаңадан құрылған Апелляциялық сотқа бір шағым беру қарастырылды. Дегенмен, доктринаның негізгі рационалдығы айқын түрде неғұрлым фундаменталды: әділеттіліктің тиісті және дұрыс іске асырылуы үшін іс жүргізудің аяқталуы болуы керек, бұл процедуралық әділдікті және сот жүйесінің тұтастығын қамтамасыз етеді. Жалпы ереже бойынша, сот немесе трибунал өзінің құзыреттілік туралы заңына сәйкес қаралатын мәселе бойынша түпкілікті шешім қабылдағаннан кейін, бұл шешім соттың пікірін өзгерткені, құзыреті шегінде қате жібергені немесе жағдайлар өзгергені үшін қайта қарастырылмайды. Осыған байланысты functus officio принципі қолданылады. Алайда, бұл принцип соттың толық апелляцияға жататын шешімдеріне қатысты қалыптасқан ережеге қарағанда, іс жүргізудің аяқталуын қолдайтын саяси негіздемеге негізделген. Егер сотқа өз пікірін өзгерткені немесе мәселеге қатысты құзыреттілікті жүзеге асыруды жалғастыруды қалағандықтан ғана соңғы бұйрықтарды үнемі қайта қарауға немесе қарастыруға рұқсат берілсе, іс жүргізудің аяқталуы болмайды, немесе, Г. Пепин мен Ю. Уэллетт тапқыр түрде атап өткендей, тараптарға «құқықтық сенімділік» қамтамасыз етілмейді. Бұл аяқталуға қатысты алаңдаушылық functus officio анықтамасында көрінеді: сот немесе трибунал, мемлекеттік орган немесе лауазымды тұлға, ол немесе ол өзінің міндеттерін орындағандықтан енді мәселені қарамайды. Мысалы, түпкілікті үкім шығарған судья functus officio болып табылады. Бұл принцип, апелляциялық шағым беруге жататын жағдайларда, тараптардың жоғары сот шешімдерінің аяқталуына сенуіне кепілдік береді. Төрелік істерде соттар төрешілерге соңғы шешімдердегі жазба, баспа немесе есептеу қателерінен басқа нәрсені түзетуге тыйым салады. Төрелік шешімдеріне апелляция жолдары болмағандықтан, бұл доктрина қате шешімдердің күшінде қалуына мүмкіндік берді.

Азаматтық іс жүргізу ережелерін кодтау

Бұл ортақ құқық ережесі заманауи азаматтық процессуалдық ережелерде және қылмыстық шағымдар туралы ережелерді түсіндіруде де көрініс табады. Ортақ құқық немесе заңмен реттелген нысанда болсын, functus officio доктринасы соттың бұйрық немесе үкімді тек қатаң шектеулі жағдайларда ғана қайта қарауға құқығы бар екенін көздейді. Әйтпесе, Шаррон Дж. А. айтқандай, сот процесінің тараптар қалауынша келіп-кетіп отыратын, "жабылмайтын айналмалы есік" болып қалуының үнемі қаупі болар еді.

Биліктердің бөлінуі

Соттың әрекет етуге қажетті билігі бар-жоғы билік бөлінісін қозғайды. Егер сот атқару билігіне тиесілі әкімшілік мәселелерге араласса, ол өзінің заңды шегінен асып, билік бөлінісін бұзады. Соттық шешімдер мен әкімшілік бақылау арасындағы шекараны кесіп өту арқылы, ол заңсыз және құзыретінен тыс әрекет етеді.