Кіріспе
Витиаз бұғазы – Жаңа Британия және Хуон түбегі арасындағы, Жаңа Гвинеяның солтүстігінде орналасқан бұғаз. Витиаз бұғазына осы атты Николай Николаевич Миклухо-Маклай 1870 жылдың қазан айынан бастап Оңтүстік Америка және Тынық мұхиты аралдары арқылы саяхаттап, 1871 жылдың қыркүйек айында Астролабе шығанағына жеткен орыс корветі «Витязь» құрметіне берген.
Vitiaz Strait is a strait between New Britain and the Huon Peninsula, northern New Guinea. The Vitiaz Strait was so named by Nicholai Nicholaievich Mikluho Maklai to commemorate the Russian corvette Vitiaz in which he sailed from October 1870 by way of South America and the Pacific Islands reaching Astrolabe Bay in September 1871.
Гидрографиялық
1200 м тереңдіктегі Витяз боғазы 1985, 1986, 1988, 1991 және 1992 жылдары жасалған сапарларда Австралиялық және АҚШ океанографтарының назарында болды, бұл Батыстық Экваторлық Тынық мұхиты айналымын зерттеу, WEPOCS аясында жүргізілді. Жаңа Гвинея жағалауындағы ағыс "Соломон теңізінен Папуа-Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауы арқылы Витяз боғазына солтүстік-батысқа қарай жоғары тұздылығы, төмен тритийі, жоғары оттегісі және төмен қоректік заттары бар суды тасымалдайды". Дегенмен, боғаздан өтетін беттік ағыс, Жаңа Гвинея жағалауындағы ағыс, маусымдық өзгерістерге ұшырайды. Оңтүстік-шығыс муссонымен сипатталатын солтүстік жарты шардағы жазда батысқа қарайғы ағыс басым; ал солтүстік-батыс муссондық желдердің ықпалымен солтүстік жарты шардағы қыста шығысқа қарайғы ағыс басым.
Еуропалық кездесулер
Абель Тасман 1643 жылы Витиаз бұғазындағы Умбои аралын көрді, бірақ бұғаздың арал мен Жаңа Гвинея аралын бөліп тұрғанын түсінбеді. Уильям Дампир 1700 жылы Умбои аралы мен Жаңа Британия арасындағы, қазір Дампир бұғазы деп аталатын жолды картаға түсірді. Дампир солтүстік-батысқа қарай жүзіп бара жатып, Дампир және Витиаз бұғаздары арасында орналасқан әртүрлі аралдарды картаға түсіріп, ат қойды: Сэр Джордж Рук аралы (кейін Роук аралы, қазіргі Умбои аралы), Лонг аралы (Ароп аралы) және Крон аралы.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Жаңа Гвинея науқаны барысында (1942-1945 жж.), Витиаз бұғазын бақылау стратегиялық әскери маңызға ие болды. 1942 жылдың 8 наурызында жапондықтар Хун шығанағындағы Лэ және Саламауаға екі батальонды тасып, Дампир және Витиаз бұғаздарын өз бақылауларына алды. Австралиялық әскерлердің Финшхафенді жаулап алуынан және кейіннен америкалық әскерлердің Жаңа Британияға қонуынан (1943 жылдың желтоқсаны) кейін жапондық әскерлер Витиаз және Дампир бұғаздарының бақылауын жоғалтты. Генерал Дуглас Макартур 1944 жылдың 12 ақпанында американдық әскерлердің Роук аралын (қазіргі Умбой аралы) қарсылықсыз басып алғанын хабарлады. Одақтас әскерлердің бақылауы 1944 жылдың 29 ақпанында Адмиралтейство аралдарына жасалған шабуылдар арқылы нығайтылды.