Кіріспе

Молдовалық саясаткер Илье Илашку (30 шілде 1952 жылы туған) – Молдавияда туған румын саясаткері. Ол екі адамды өлтіруге қатысы бар деген айыппен және Трансднестр үкіметінің мәлімдемесі бойынша, Молдова мемлекеті қолдауымен жасалған терроризм ретінде сипатталған әрекеттері үшін сепаратистік Трансднестр үкіметі тарапынан өлім жазасына кесілгенімен белгілі.

Саяси қызмет

Фэлешти ауданының Тасобень қаласында туған Илашку, Кишиневтегі Ауыл шаруашылығы институтының Экономика факультетін бітірген. Ол Нинаға үйленген, екі қызы бар: Татьяна (1980 жылдың 28 ақпанында туған) және Ольга (1984 жылдың 1 шілдесінде туған). Илья Илашку Тираспольдегі "Днестр" ғылыми-зерттеу институтында бас экономист болып жұмыс істеді. Илашку молдаван тіліне қатысты Молдова Коммунистік партиясының саясатына қарсы шыққандығы үшін, латын әрпін қолдануды ашық түрде жақтағандығы үшін, молдаван-румын ұлттық санасын тану үшін, сондай-ақ молдаван тіліне мемлекеттік тіл мәртебесін беру үшін белгілі болды. Оның қарсыластары оны "бас экономист" емес, "бас экстремист" деп атады. 1989 жылдың қаңтарында ол Тираспольде молдаван қауымдастығының негізін қалаушылардың бірі болды. 1989 жылдың 9 шілдесінде ол алғаш рет тұтқындалды, бірақ бірнеше күннен кейін босатылды. Сондай-ақ 1989 жылы ол жұмысынан босатылды, бірақ прокуратураға шағымданғаннан кейін лауазымына қайта келді. 1989 жылдың 5 қыркүйегінде Тираспольде өткен жиынға қатысып, Молдова парламенті қабылдаған тіл заңдарын қолдаған сөз сөйлеген кезде, оны саяси қарсыластарынан қорғау үшін полиция қызметкерлері алып кетті. 1989 жылдан бастап ол Молдова мен Румынияның бірігуін жақтаған Молдова Халық фронтының Тирасполь бөлімшесінің төрағасы болды. Қазіргі кезде Молдовадағы румындардың демократиялық форумын басқарады. 2010 жылы Илашку Михаи Гимпу мен Либералдық партияны қолдайтынын мәлімдеді.

Илашку тобының сынағы

1992 жылғы 2 маусымда ол және тағы үш этникалық румын (Андрей Иванцок, Александру Лешко және Тюдор Петров Попа) Транснистрияның ажырылған үкіметімен тұтқындалып, екі сепаратист лауазымды тұлғаны өлтіргені үшін айыпталды. 1993 жылғы 9 желтоқсанда Транснистрияның Жоғарғы соты оны Молдова КСР-інің Қылмыстық кодексінде қарастырылған бірқатар қылмыстар жасағаны үшін кінәлі деп тапты, соның ішінде ұлттық қауіпсіздікке қарсы қылмыс жасауға қоқан-қастер ету, мемлекетке қарсы аса қауіпті қылмыстар жасау мақсатында әрекеттер ұйымдастыру, террор тарату мақсатында мемлекеттік өкілді өлтіру, қасақана кісі өлтіру, көлік құралдарын заңсыз иемдену, өзге біреудің мүлкін қасақана жою және оқ-дәрілер мен жарылғыш заттарды заңсыз немесе рұқсатсыз пайдалану. Илашкуға өлім жазасы берілді, ал қалған үш айыпталушы 12 жылдан 15 жылға дейін қатаң еңбекке кесілді. Олардың шағымдануға құқығы болмады. Сол жылы ол Бакау округін өкілдік етіп, Үлкен Румыния партиясынан Румыния Сенатына сайланды. 2004 жылы қайта сайланған Илашку 2008 жылға дейін Сенат мүшесі қызметін атқарды.

Ilașcu және басқалар Молдова мен Ресейге қарсы

Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот 2004 жылы билік органдарының Илия Илашку және Трансднестр үкіметімен тұтқындалған тағы үш адамның адам құқықтарын (Еуропалық конвенциямен бекітілгендей) бұзғанын анықтады. Бұл үкім 1999 жылы басталган сот процесінен кейін жарыяланды. Сот, ПМР Жоғарғы сотының тұтқындалғандарға қатысты заңдық құзыреті болмағанын, ал оның оларды кінәлі деп тануына әкелген шешімдері ескерілмегенін мәлімдеді. Сот шешіміне сәйкес, Ресей Илашкуға 187 000 евро төлеуге міндетті болды. Александру Тăнасе Илашкудың адвокаты болды.