Орта ғасырлық сиыр мен жұлдытану кітабы

Кіріспе

Ортағасырлық сиқыр және астрология туралы кітап.

Пикатрикс – бүгінде қолданылатын, бастапқыда Гхаят әл-Хаким (غاية الحكيم) деген арабша атаумен жазылған, 400 беттік сиқыр және астрология кітабының латынша атауы. Көптеген ғалымдар оны 11 ғасырдың ортасында жазылған деп санайды, бірақ 10 ғасырдың бірінші жартысында жазылғаны туралы да аргументтер бар. Арабша атаудың мағынасы – «Дананың мақсаты» немесе «Ақылдылардың мақсаты». Арабша жұмыс 13 ғасырда испан тіліне, содан кейін латын тіліне аударылды, осы кезде ол Пикатрикс латынша атауын алды. Кітаптың атауы Пикатрикс кейде кітап авторына сіңіріледі. Пикатрикс – бұрынғы сиқыр және астрология жұмыстарын біріктіретін жинақталған еңбек. Ең әсерлі түсіндірулердің бірі оны «талисмандық сиқыр жөніндегі нұсқаулық» ретінде қарастыруды ұсынады. Тағы бір зерттеуші оны «араб тіліндегі аспан сиқырының ең толық баяндамасы» деп қорытындылады, сонымен қатар жұмыстың көздерін «9 және 10 ғасырлардағы Жақын Шығыста жасалған герметизм, сабиандық, исмаилизм, астрология, алхимия және сиқыр туралы араб мәтіндері» деп көрсетеді. Эудженио Гарин былай деп мәлімдейді: «Шындығында, Пикатрикс латын нұсқасы, Корпус Герметикум немесе Альбумасардың еңбектері сияқты, Ренессанс өндірісінің маңызды бөлігін түсіну үшін таптырмас». Ол 15 ғасырдагы Марсилио Фичинодан бастап 17 ғасырдагы Томас Кампанеллаға дейін Батыс Еуропа эзотеризміне елеулі әсер етті. Британ кітапханасындағы қолжазба бірнеше қоғамдастың қолынан өтті: Саймон Форман, Ричард Нейпир, Элиас Эшмол және Уильям Лилли. Латын аудармасының кіріспесінде айтылғандай, Пикатрикс 1256-1258 жылдар аралығында Кастилияның Альфонсо X-нің бұйрығымен араб тілінен испан тіліне аударылды. Латын нұсқасы кейінірек, испан қолжазбаларын аудау негізінде жасалды. Ол Маслама ибн Ахмад әл-Маджритиге (Андалусия математигі) жатқызылды, бірақ көптеген адамдар бұл жатқызуға күмән келтірді. Сондықтан автор кейде «Псевдо-Маджрити» деп аталады. 1920 жылға дейін Вильгельм Принц араб нұсқасын тапқанға дейін Батыс ғалымдары тек испан және латын нұсқаларын ғана білген.

Picatrix is the Latin name used today for a 400 page book of magic and astrology originally written in Arabic under the title Ghāyat al Ḥakīm (غاية الحكيم), which most scholars assume was originally written in the middle of the 11th century, though an argument for composition in the first half of the 10th century has been made. The Arabic title translates as The Aim of the Sage or The Goal of The Wise. The Arabic work was translated into Spanish and then into Latin during the 13th century, at which time it got the Latin title Picatrix. The book's title Picatrix is also sometimes used to refer to the book's author. Picatrix is a composite work that synthesizes older works on magic and astrology. One of the most influential interpretations suggests it is to be regarded as a "handbook of talismanic magic". Another researcher summarizes it as "the most thorough exposition of celestial magic in Arabic", indicating the sources for the work as "Arabic texts on Hermeticism, Sabianism, Ismailism, astrology, alchemy and magic produced in the Near East in the ninth and tenth centuries A. D." Eugenio Garin declares, "In reality the Latin version of the Picatrix is as indispensable as the Corpus Hermeticum or the writings of Albumasar for understanding a conspicuous part of the production of the Renaissance, including the figurative arts." It has significantly influenced West European esotericism from Marsilio Ficino in the 15th century, to Thomas Campanella in the 17th century. The manuscript in the British Library passed through several hands: Simon Forman, Richard Napier, Elias Ashmole and William Lilly. According to the prologue of the Latin translation, Picatrix was translated into Spanish from the Arabic by order of Alphonso X of Castile at some time between 1256 and 1258. The Latin version was produced sometime later, based on translation of the Spanish manuscripts. It has been attributed to Maslama ibn Ahmad al Majriti (an Andalusian mathematician), but many have called this attribution into question. Consequently, the author is sometimes indicated as "Pseudo Majriti". The Spanish and Latin versions were the only ones known to Western scholars until Wilhelm Printz discovered an Arabic version in or around 1920.

Авторлық және атаудың мәні

Араб тарихшысы Ибн Халдун өзінің "Муқаддама" кітабында Пикатрикстің авторлығын (алғашқы араб нұсқасына сілтеме жасап, Ġāyat al Ḥakīm غاية الحكيم) 1005 және 1008 жылдар аралығында қайтыс болған астроном және математик Маслама Аль Маджритиге (398 жылы) жатқызды. Бұл тұжырымдама мәселелі: араб тіліндегі түпнұсқаның авторы кітабының кіріспесінде осы кітабын 348 жылы аяқтағанын айтады, бұл шамамен 959 жылға сай келеді. Сонымен қатар, автор өзінің бұрынғы кітабы "Рутбат әл-Хаким رتبة الحكيم" кітабын 343 жылы (шамамен 954 жылы) аяқтағаннан кейін "Пикатрикс" кітабын жаза бастағанын мәлімдейді. Бұл Аль-Маджрити қайтыс болғанға дейін бес онжылдықтан астам уақыт бұрын жазылған, ал егер оның шамамен туған жылы дұрыс болса, ол оны жаза бастағанда шамамен 5 жаста болған болар еді. Холмиардтың мәлімдемесіне сәйкес, Маслама әл-Маджритиге жасалған ең алғашқы жазбаша сілтеме 1360 жылдан кейін қайтыс болған алхимик әл-Жилдакиге тиесілі, ал Ибн Халдун шамамен 20 жылдан кейін дүниеден озған. Дегенмен, әл-Маджритидің өмірбаянында ол осы еңбектің авторы ретінде есімдерінде жоқ. Соңғы зерттеулерде авторлыққа қатысты пікірлер "араб нұсқасы авторсыз" дегеннен бастап, "танымал астроном және математик Әбу әл-Қасым Маслама б. Ахмад Әл Маджрити" деген ескі тұжырымдаманы қайталауға дейін жетеді. Studia Islamica журналында жақында жарияланған зерттеу, осы еңбектің авторы Мәслама б. Касим әл-Құртуби (353/964 жылы қайтыс болған) болуы мүмкін екенін ұсынады, Ибн әл-Фаради оны "әдемілік пен талисман иесі" деп сипаттаған. Егер бұл ұсыныс дұрыс болса, онда бұл шығарманы Андалусия суфизмі мен батинизмімен байланыстыруға болады. Латынша "Пикатрикс" атауы кейде осы еңбектің төрт кітабының екіншісінде бірнеше рет кездесетін "Букратис" есімінің дұрыс емес транслитерациясы ретінде түсіндіріледі. Басқалары бұл атаудың (немесе автордың есімінің) шығарманы Гиппократқа жатқызу мақсатындағы әрекет болуы мүмкін екенін айтады (араб мәтінінде Буркрат немесе Бикрат есімінің транскрипциясы арқылы). Араб тіліндегі түпнұсқада кездескен жерлерінде латын мәтіні Буркратис есімін "Пикатрикс" деп аударады, бірақ бұл Буркратистің кім екенін анықтамайды. Соңғы кезде Пикатрикс есімін Гиппократпен байланыстыруға деген қызығушылық азайды, себебі мәтінде Гиппократ жеке "Ипокрас" деген атпен айтылады. Керісінше, Пикатрикс атауы автордың жеке есімі "Маслама" деген сөздің аудармасы болуы мүмкін деген пікір айтылды, себебі екі есімнің де ер және әйел түрінің сәйкес келуі бар. Пикатрикс сөзі "пикатор" сөзінің әйелдік түрі болуы мүмкін, ал "пикатор" сөзі "қағу" немесе "тігу" деген мағына береді. Бұл Мәслама есімінің араб тіліндегі "а" әрпімен аяқталуымен байланысты, ал оның түбір сөзі (s l m) "ладахa" немесе "тігу" деген мағынаны білдіреді.

The Arab historian, Ibn Khaldun, in his Muqaddimah, ascribed authorship of Picatrix (referring to the original Arabic version, under the title Ġāyat al Ḥakīm غاية الحكيم ) to the astronomer and mathematician Maslama Al Majriti, who died between 1005 CE and 1008 CE (398 AH). This attribution is problematic: the author of the Arabic original states in its introduction that he completed the book on 348 AH, which is ~ 959 CE. Moreover, the author states that he started writing the Picatrix after he completed his previous book, Rutbat al Ḥakīm رتبة الحكيم in 343 AH (~ 954 CE). This makes the authoring more than five decades before Al Majriti's death, and if his estimated birth year is to be accepted, he would have only been around 5 years old when he started writing it. As well, according to Holmyard, the earliest manuscript attribution of the work to Maslama al Majriti was made by the alchemist al Jildaki, who died shortly after 1360, while Ibn Khaldun died some 20 years later. However, no biography of al Majriti mentions him as the author of this work. More recent attributions of authorship range from "the Arabic version is anonymous" to reiterations of the old claim that the author is "the celebrated astronomer and mathematician Abu l Qasim Maslama b. Ahmad Al Majriti". One recent study in Studia Islamica suggests that the authorship of this work should be attributed to Maslama b. Qasim al Qurtubi (died 353/964), who according to Ibn al Faradi was "a man of charms and talismans". If this suggestion is correct it would place the work in the context of Andalusian sufism and batinism. The odd Latin title is sometimes explained as a sloppy transliteration of one "Buqratis", mentioned several times in the second of the four books of the work. Others have suggested that the title (or the name of the author) is a way of attributing the work to Hippocrates (via a transcription of the name Burqratis or Biqratis in the Arabic text). Where it appears in the Arabic original, the Latin text does translate the name Burqratis as Picatrix, but this still does not establish the identity of Burqratis. Ultimately, linking the name, Picatrix, with Hippocrates, has fallen into disfavor because the text separately cites Hippocrates under the name Ypocras. Contrary to this, an argument has been made that the name Picatrix is a translation of the author's individual or personal name "Maslama" due to the parallel derivation of masculine and feminine versions of both names. It is alleged that the word picatrix would be the feminine of picator which is then derived from picare, meaning "to prick." This is linked with the observation that Maslama has the Arabic feminine termination " a" and whose root word (s l m) has the meaning ladagha or "to sting."