Оқырман: Холокост және өткенмен санасу

Кіріспе

1995 Бернхард Шлинк романы; 2008 жылғы фильмнің негізі.

«Оқырман» (Der Vorleser) – неміс құқық профессоры және судьясы Бернхард Шлинктың 1995 жылы Германияда, ал 1997 жылы АҚШ-та жарияланған романы. Бұл туынды – Холокостты түсінуде соғыстан кейінгі неміс ұрпақтарының күресін бейнелейтін терең мағыналы әңгіме. Рут Франклин оның Бертoльт Брехт «Нахгеборенен» деп атаған, яғни содан кейінгі ұрпаққа арналғанын жазды. «Vergangenheitsbewältigung» жанрындағы басқа романдар сияқты, өткенмен санасу күресін көрсететін «Оқырман» соғыстан кейінгі ұрпақтардың, қатыгездікке қатысқан немесе куә болған буынға қалай қарауы керектігін зерттейді. Бұл сұрақтар ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басындағы Холокост әдебиетінің өзегінде тұр, себебі құрбандар мен куәгерлер көз жұмып, естеліктер уақытпен бірге жоғалып барады. Шлинктың кітабы туған елінде де, басқа елдерде де жақсы қабылданып, бірнеше марапатқа ие болды. «Шпигель» журналы оны Гюнтер Грасстың «Қышталған барабан» романынан бері неміс әдебиетінің ең үлкен жетістіктерінің бірі деп бағалады. Германияда 500 000 дана сатылып, 2007 жылғы теледидар сауалнамасында неміс оқырмандарының сүйікті 100 кітабының тізімінде 14-орынға ие болды. 1998 жылы неміс Ханс Фаллада сыйлығын жеңіп алды және «The New York Times» бестселлерлер тізіміне енген алғашқы неміс кітабы атанды. Ол 45 түрлі тілге аударылды және Холокост әдебиеті, неміс тілі және неміс әдебиеті курстарының оқу бағдарламаларына енгізілді. Дэвид Хейр оны Стивен Далдри режиссерлік еткен 2008 жылғы аттас фильмге бейімдеді; фильм бес «Оскар» сыйлығына ұсынылып, Кейт Уинслет Ханна Шмиц рөлінде тамаша ойын көрсетті.

Кейіпкерлер

Майкл Берг, неміс жігіті, алғаш рет 15 жастағы бала ретінде суреттеледі және өмірінің кейінгі кезеңдерінде қайта оралды; әсіресе, ол заң тарихы бойынша зерттеуші, бір қызы Джулиямен ажырасқан кезде. Өзінің буынының көптеген адамдары сияқты, ол елдің жақындағы тарихымен санасуға күреседі. Ханна Шмиц, Аушвиц лагеріндегі бұрынғы күзетші. Ол 36 жаста, сауатсыз және алғаш рет 15 жасар Майклмен кездескенде Нойштадт қаласында трамвай жүргізушісі болып жұмыс істейді. Ол олардың қарым-қатынасында үстемдік құрады. Софи, Майкл мектепте оқыған досы, ол оған ғашық болуы мүмкін. Ол Ханна туралы бірінші болып айтқан адам. Ханнамен дос бола бастағанда, ол Ханнамен арақатынасын жоққа шығарып, Софимен және басқа достарымен бірге болу үшін Ханнамен өткізген уақытын қысқарту арқылы Ханнаны "сатумен" келеді. Майклдың әкесі – философия профессоры, Кант пен Гегельді зерттейді. Нацистік кезеңде ол Спиноза туралы лекция бергені үшін жұмысынан айырылып, өзін және отбасын жаяу саяхаттар туралы нұсқаулықтар жазып қамтамасыз етуге мәжбүр болды. Ол өте ресми және балаларынан онымен кездесу үшін уақыт белгілеуді талап етеді. Ол эмоционалды түрде қатаң және Майклға немесе үш бауырына өз сезімдерін оңай білдірмейді, бұл Ханнаның Майкл үшін тудырған қиындықтарды күшейтеді. Майкл оқиғаны баяндаған кезде әкесі қайтыс болады. Майклдың анасы, шамалы көрінеді. Майклдың бала кезінде оның оны күткен жақсы естеліктері бар, ол Ханнамен қарым-қатынасын қайта жақын қылады. Психоаналитик оған анасының оған тигізген әсерін көбірек қарастыру керектігін айтады, өйткені ол өмірін баяндағанда оның рөлі көрінбейді. Аушвицтен өлім шеруінен аман қалғаны туралы жазған еврей әйел. Ол Нью-Йорк қаласында тұрады, бірақ Майкл оны оқиғаның соңында барады, ол әлі де өз отбасының жоғалуынан күйреп жүреді.

1-бөлік

Бұл оқиғаның басты кейіпкері Майкл Берг үш бөлімнен тұрады. Әр бөлім өткендегі әртүрлі кезеңдерде өтеді. Бірінші бөлім 1958 жылы Батыс Германиядағы бір қалада басталады. 15 жасар Майкл үйге бара жатқанда ауырып қалады, 36 жасар трамвай жүргізушісі Ханна Шмиц оны байқап, тазалап, аман-есен үйге алып келеді. Ол келесі үш айды гепатитпен күресу үшін мектептен қалады. Ол Ханнаға көмек үшін алғыс айту үшін барады және оған қызығатынын түсінеді. Ол қыздың киініп жатқанын көріп тұрғанын байқағаннан кейін ұялып қашады, бірақ бірнеше күннен кейін қайта оралады. Ол қыздың жер астынан көмір алып келуін сұрағаннан кейін, ол көмір шаңына толы болады; ол оның жуынғанын көріп, оны азғырады. Ол қыздың пәтеріне жиі-жиі келіп тұрады, содан кейін олар қызу қарым-қатынас жасайды. Олар суға түсу және жыныстық қатынас жасау дағдысын дамытады, оған дейін ол оған жиі дауыстап оқытады, әсіресе классикалық әдебиет, мысалы, "Одиссея" және Чеховтың "Иті бар әйел". Екеуі де бір-біріне тән жақын болғанына қарамастан, эмоциялық жағынан бір-бірінен біршама алыста тұрады. Ханна кейде Михаилға сөзбен де, денемен де қорлық көрсетеді. Бірнеше айдан кейін ол бірден із қалдырмай кетеді. Майкл мектептегі достарымен көбірек уақыт өткізгендіктен, олардың арасындағы қашықтық өсіп келе жатты; ол өзін кінәлі сезінеді және оның кетуіне себеп болған нәрсені істеді деп санайды. Оның есінде қалған барлық әйелдермен қарым-қатынасы.

2-бөлік

Алты жыл өткен соң, заң факультетіне оқуға түскен кезде Майкл соғыс қылмыстары бойынша сот процесін бақылап отырған студенттер тобының құрамында болады. Польшадағы Аушвиц лагерінің ілеміндегі СС күзетшілері болған орта жастағы әйелдер тобы 300 еврей әйелінің лагерден эвакуациялау кезінде бомбаланған шіркеуде өртеніп қалуына рұқсат бергені үшін сотталады. Оқиға сол кездегі сирек аман қалғандардың бірі жазған кітапта баяндалған; ол соғыстан кейін Америка Құштама Штаттарына эмиграциялаған және сот процесіндегі басты айыптау куәгері болып табылады. Майкл Ханнаның сотталушылардың бірі екенін көріп, қатты таңғалады, ол оны күрделі эмоциялардың құйынына жетеді. Ол өкінішсіз қылмыскерді сүйгені үшін өзін кінәлі сезінеді, сонымен бірге Ханнаның басқа күзетшілерді қадағалау үшін толық жауапкершілікті қабылдауға дайындығына таңғалады, тіпті оның кінәсіз екенін дәлелдейтін мәліметтер болған кезде де. Ол өрт туралы есепті жазуда айыпталады. Бастапқыда ол оны жоққа шығарады, бірақ содан кейін үрейленген күйде, қолжазбасының үлгісін беруден қашу үшін мойындайды. Майкл қорқып, Ханнаның ешқашан ашқысы келмейтін құпиясы бар екенін түсінеді – ол сауатсыз. Бұл Ханнаның көптеген іс-әрекеттерін түсіндіреді: осы әйелдерді қадағалау жауапкершілігінен босататын лауазымнан бас тартуы және өмір бойы оны жегілген жасыру қорқынышы. Сот барысында ол әлсіз, ауру әйелдерді қабылдап, оларды газ камерасына жібермес бұрын оларға оқып бергені анықталды. Майкл оның соңғы күндерін жеңілдетуді мақсат еткенін немесе олардың құпиясын ашпауы үшін өлімге жібергенін білмейді. Ол кінәлі деп танылып, өмір бойына түрмеге кесіледі, ал қалған әйелдерге жеңіл жазалар беріледі. Көп ойланғаннан кейін, ол оның жағдайын нашарлатамын деп қорқып, оның құпиясын ашпауға шешім қабылдайды, өйткені олардың қарым-қатынасы тыйым салынған, себебі ол сол кезде кәмелетке толмаған еді.

3-бөлік

Бірнеше жыл өтті, Майкл ажырасып, қызы бар. Ол Ханнаға деген сезімдерін түсінуге тырысады және кітаптарды оқып, оларды оған түрмеде болған кезде ешқандай хат алмасусыз жібере бастайды. Ханна оқуды үйреніп, түрме кітапханасынан кітап алып, мәтіннің ішінде таспаларды қадағалап, балалық жазуды үйренді. Ол Майклға хат жазады, бірақ ол жауап беруге мәжбүр бола алмайды. 18 жылдан кейін Ханна босатылмақ, сондықтан ол (кетіректен кейін) оған тұру және жұмыс табуға, түрмеде оған баруға келіседі. 1983 жылы босатылған күні ол өзін-өзі өлтіреді, ал Майклдың жүрегі жараланады. Майкл түрме бастығынан оның Холокосттан аман қалған көптеген танымал адамдардың, мысалы, Эли Визель, Примо Леви, Тадеуш Боровскидің кітаптарын және лагерьлердің тарихын оқығанын біледі. Түрме бастығы Майклға ашуланып, Ханнамен тек аудиотаспа арқылы сөйлескеніне Ханнаның көңілін қалдырады. Ханна оған тапсырма қалдырды: барлық ақшасын шіркеу өртінен аман қалған адамға беру. АҚШ-та Майкл сот процесінде куә болған және Аушвицтен қысқы өлім науқаны туралы кітап жазған еврей әйелін көру үшін Нью-Йоркке барады. Ол оның жан-жақты эмоциясын көреді және ақыры Ханнамен болған жастық қарым-қатынасы туралы айтады. Ол айналасындағы адамдарға келтірген зиянды әсері әлі күнге дейін көз алдымызда. Ол өзінің қысқа, суық некесі мен қызымен арадағы қарым-қатынасын сипаттады. Әйел түсінгенмен, Ханна Майклдан өзіне жеткізуін сұраған жинаған ақшаны алудан бас тартады, "Оны Холокостпен байланысты нәрсеге пайдалану мен үшін өтемақы сияқты көрінеді, мен оны беруге ниеттенбеймін де, оны беруге де келмейді" дейді. Ол Ханнаның атына сауатсыздықпен күресу үшін еврей қайырымдылық ұйымын таңдайды. Бала кезінде лагерде одан бір күміс қалта ұрланғандықтан, әйел Ханнаның ақшасы мен естеліктерін сақтаған ескі шай қалтасын алады. Германияға оралғанда, Ханнаның атына жасалған сыйға алғыс хатпен, Майкл 10 жылдан кейін алғаш рет және жалғыз рет Ханнаның қабірін аралайды.

Years have passed, Michael is divorced and has a daughter. He is trying to come to terms with his feelings for Hanna and begins taping readings of books and sending them to her without any correspondence while she is in prison. Hanna begins to teach herself to read, and then write in a childlike way, by borrowing the books from the prison library and following the tapes along in the text. She writes to Michael, but he cannot bring himself to reply. After 18 years, Hanna is about to be released, so he agrees (after hesitation) to find her a place to stay and employment, visiting her in prison. On the day of her release in 1983, she commits suicide, and Michael is heartbroken. Michael learns from the warden that she had been reading books by many prominent Holocaust survivors, such as Elie Wiesel, Primo Levi, Tadeusz Borowski, and histories of the camps. The warden, in her anger towards Michael for communicating with Hanna only by audio tapes, expresses Hanna's disappointment. Hanna left him an assignment: give all her money to the survivor of the church fire. While in the U. S., Michael travels to New York to visit the Jewish woman who was a witness at the trial, and who wrote the book about the winter death march from Auschwitz. She can see his terrible conflict of emotions and he finally tells of his youthful relationship with Hanna. The unspoken damage she left to the people around her hangs in the air. He describes his short, cold marriage, and his distant relationship with his daughter. The woman understands, but nonetheless refuses to take the savings Hanna had asked Michael to convey to her, saying, "Using it for something to do with the Holocaust would really seem like an absolution to me, and that is something I neither wish nor care to grant." She asks that he donate it as he sees fit; he chooses a Jewish charity for combating illiteracy, in Hanna's name. Having had a caddy stolen from her when she was a child in the camp, the woman does take the old tea caddy in which Hanna had kept her money and mementos. Returning to Germany, and with a letter of thanks for the donation made in Hanna's name, Michael visits Hanna's grave after 10 years for the first and only time.

Метафора

Германияда сауаттылық деңгейі Еуропадағы ең жоғары болды; Франклин Ханнаның сауатсыздығы қарапайым адамдардың зұлымдыққа баруына мүмкіндік берген білімсіздіктің көрінісі екенін айтады. «Нью-Йорк Таймс» газетінің Рихард Бернштейн де «Шын мәнінде, Ханнаны естелік пен тәубаның неміс дилеммасының символы ретінде қарастыруға болады» деп жазады, бірақ осы романды аллегория ретінде оқуға құштар емес. «Оқырман» романы Михаилдың баяндауында Холокосттың сыртқы және ішкі бейнелеріне толы, олардың кейбіреулері шынайы, ал кейбіреулері Шлинктың туындысы. Соңғыларының ішіндегі ең маңыздысы – Ханнаға қарсы істің негізін құрайтын өлім маршынан аман қалған адамның кітабы. Оның тақырыбы ешқашан айтылмайды, бірақ ол кеңінен қысқаша келтіріледі, тіпті кейбір үзінділері де беріледі. Майкл оны ағылшын тілінде оқуға мәжбүр, өйткені оның неміс тіліне аудармасы әлі жарық көрмеген: «Ол кезде бұл жаңа және қиын жаттығу болды. Әдеттегідей, жат тілді меңгермеу және оған күресу алыстық пен жақындық сезімін тудырды». Кейін өмірінде екінші рет оқығанда, ол «осы кітап алыстатады» дейді. Майкл үшін жазбаша мәліметтер ғана Холокосттың толық көрінісін бере алмайды: құрбандар көңіл жағуға лайық емес, ал қысым жасаушылардың бет-бейнесі анық емес, сондықтан оларды бағалау мүмкін емес. Фрома Цайтлиннің айтуынша, ол «осы оқиғаны өзінің ішкі әлеміне енгізуге» қабілетсіз. Сотта судьядан: «Егер мен Siemens жұмысымнан кетіп, күзетші болып жұмыс істесем, сіз не істер едіңіз?» деп сұрағанда, ол өзінің басқаша әрекет ете алатынын білмейтінін көрсетеді. Сауатсыздығына ұялғандықтан, ол қылмыстың көп бөлігін өзіне таңып қана қоймай, жауапкершіліктің үлкен бөлігін иеленгендердің толық жауапкершілікке тартылуына кедергі келтірді. Франклин бұл романның моральдық ортасы екенін жазады – Михаэль айтқандай, Ханна қылмыскер ретінде танылуды сауатсыз ретінде танылудан артық көреді – және Франклиннің пікірінше, роман осы позицияның әлсіздігінен құтыла алмайды. Франклин оны тек қана ықпалсыздық деп қарастырмайды, сонымен қатар Ханнаның жұмысты таңдап, сауатсыздығының нәтижесінде осылай әрекет еткені оны ақтауға бағытталғандай көрінеді. Оның нацизмі кездейсоқ болды, ал Франклин Шлинк идеологиялық себептерден емес, ыңғайлылық үшін жасалған қатыгездікті қалай жазалау керектігі туралы ешқандай нұсқау бермейді деп жазады. Майкл Ханнаның сол кезде қалай болғанын, не болғанын елестетуге тырысқанда, оның барлық ойлары оқығандары мен көргендерімен боялғандығын түсінеді. Ол Ханнаның кейінірек өзімен оқыған бір тұтқынды жиі таңдағанын білгенде, ол құрбандармен бірдей сезімге ие болуға тырысады, бірақ ол қызды бірнеше айдан кейін Освенцимге және газ камерасына жіберген. Ол осыны сотталғандардың соңғы айларын жеңілдету үшін жасады ма, әлде өз құпиясын сақтау үшін ме? Майклдың айыптау мен түсіну арасындағы тартысы осыдан туындайды. Ол өзінен және оқырманнан сұрайды:

Germany had the highest literacy rate in Europe; Franklin suggests that Hanna's illiteracy represented the ignorance that allowed ordinary people to commit atrocities. Richard Bernstein of the New York Times also notes that "In some sense, perhaps, Hanna can be seen to stand in for the larger German quandary of remembrance and atonement," but prefers not to read the novel as an allegory. The Reader abounds with references to representations of the Holocaust, both external and internal to Michael's narrative, some real and some invented by Schlink. Of the latter, the most important is the book by the death march survivor that constitutes the basis of the case against Hanna. It is summarized at some length and even briefly quoted, although its title is never given. Michael must read it in English since its German translation has not yet been published: "(It was) an unfamiliar and laborious exercise at the time. And as always, the alien language, unmastered and struggled over, created a strange concatenation of distance and immediacy." On a second reading in later life, he says, "it is the book that creates distance." For Michael, written media alone cannot convey a full impression of the Holocaust: the victims are not sympathetic, and the oppressors are too faceless to be judged. He cannot muster up the empathy to "make the experience part of his internal life," according to Froma Zeitlin.</blockquote>

When she asks the judge at her trial, "What would you have done?" about whether she should have left her job at Siemens and taken the guard position, her question indicates that she does not know that she could have acted differently, As a result of her shame at being illiterate, she has not only let the bulk of the crime be pinned on her, she has let those with a greater share of responsibility escape full accountability. Franklin writes that this is the moral center of the novel—that Hanna, as Michael puts it, chooses exposure as a criminal over exposure as an illiterate—and in Franklin's view the novel cannot recover from the weakness of this position. Franklin regards it not only as implausible, but the implication that Hanna chose the job and acted as she did because of her illiteracy appears intended to exonerate her. Her Nazism was accidental, and Franklin writes that Schlink offers no guidance about how to punish a brutality of convenience, rather than of ideology. Michael is aware that all his attempts to visualize what Hanna might have been like back then, what happened, are colored by what he has read and seen in movies. He feels a difficult identification with the victims when he learns that Hanna often picked one prisoner to read to her, as she chose him later on, only to send that girl to Auschwitz and the gas chamber after several months. Did she do it to make the last months of the condemned more bearable, or to keep her secret safe? Michael's inability to both condemn and understand springs from this. He asks himself and the reader:

What should our second generation have done, what should it do with the knowledge of the horrors of the extermination of the Jews? We should not believe we can comprehend the incomprehensible, we may not compare the incomparable, we may not inquire because to make the horrors an object of inquiry is to make the horrors an object of discussion, even if the horrors themselves are not questioned, instead of accepting them as something in the face of which we can only fall silent in revulsion, shame and guilt. Should we only fall silent in revulsion, shame and guilt? To what purpose?

Екінші буын не істеуі керек еді, яһудилерді жоюдың қорқынышты жайттарын білгенде не істеуі керек? Біз түсініксізді түсіне алмаймыз деп ойламауымыз керек, салыстыруға келмейтін нәрсені салыстырмауымыз керек, зерттеуге тырыспауымыз керек, өйткені қорқынышты зерттеу нысаны ету оны талқылау нысаны етеді, тіпті қорқыныштың өзі сұрақ тудырмаса да, оны жек көрінішпен, ұятпен және кінәмен үнсіздікке беріп, қабылдамаймыз. Біз тек жек көрінішпен, ұятпен және кінәмен үнсіздік сақтауымыз керек пе? Не үшін?

Мәтіндік аралық

Романда оқылған кітаптар, Михаилдың Ханнаға оқығандары да, Ханнаның өзі оқығандары да маңызды. Михаил ағарту дәуірінен, "адамгершілік және этикалық абсолюттіліктерге баса назар аударатын" мәтіндерді және неміс классикасын таңдайды, осылайша ол неміс мұрасын қайта жаңғыртуға тырысады.

Есте сақтау және тарих

"Оқырман" кітабы оқырмандарды жас жігіттің көзімен, жасы үлкен әйелдің құпиясына ғашық болған жігіттің арқылы тарихқа саяхатқа алып шығады. Осы махаббат оқиғасы соғыстан кейінгі Германияда, әсіресе 1960 жылдары өрбуде, дәл сол кезде балалар әкелеріне: «Әке, соғыста не істедіңіз?» – деп сұрай бастаған шақта. Бұл дәуір – сан алуан естеліктер мен көзқарастардың жиынтығы, олар біртіндеп тарихқа айналып сіңіп кетті. Тарихты зерттеу және естеліктерді салыстыру арқылы әдебиетте «Vergangenheitsbewältigung (VGB)» термині пайда болды, ол «өткенмен санасу» немесе «өткенді жеңу» деп аударылады. Басты кейіпкер Майкл Берг, ол бір кезде сүйген әйелінің Холокосттың қорқынышты оқиғаларында тікелей қатысқандығын білгенде, өзінің есте сақтау қабілетімен күреседі. Моральдық принциптер, салыстыру мүмкіндігі, үнсіздік, кінә және ұят сезімдері туралы сұрақтар туындайды. Автор былай деп жазады: «Сол кезде де, қазір де өзімнен-өзім сұраймын: біздің екінші буын не істеуі керек еді, ал мен еврейлерді құртудың қорқынышты жайларын білгенде не істеуім керек? Біз түсініксізді түсінуге тырыспауымыз керек, салыстыруға келмейтін нәрсені салыстырмауымыз керек, сұраудан аулақ болуымыз керек, себебі сұрау – бұл қорқынышты жағдайды талқылау нысанына айналдыру, тіпті оның өзі сұрақ тудырмаса да. Оны тек ашу, ұялу және кінә сезімімен үнсіздікке берілуге лайық нәрсе ретінде қабылдаудың орнына. Біз тек ашу, ұялу және кінә сезімімен үнсіз болуіміз керек пе? Оның мақсаты қандай?» Шлинк оқырмандарды Майклдың орнына қойып, естеліктер тарихты қалай есте сақтаудағы ықпалы туралы сұрақтар тудырады. Ол келесі буынның жауапкершілігі және олардың естеліктерді қалай есте сақтау және құрметтеу керектігі туралы ойлармен бөліседі. Тарихи естеліктердің тағы бір формасы – «Lieux de mémoire» жобасы. Бұл тұжырым естеліктерді ескерткіштер мен монументтер, қалалар, символдар және осы сияқты романдар арқылы зерттейді және олардың бүгінгі тарихқа қалай әсер ететінін қарастырады.

The Reader takes readers back into history through the lens of young man who falls in love with the mystery of an older woman. The setting of this love story takes places in postwar Germany, specifically the 1960s, right when children started asking, "Daddy, what'd you do in the war?". An era compiled with many different memories and perspective that were absorbed into what one refers to as history. Through the study of history and memory comparison the German term, "Vergangenheitsbewältigung (VGB)", has emerged in literary publishings and is defined as "overcoming the past". The protagonist, Michael Berg, is faced with the predicament where it comes to light that the woman he once loved had an intimate role in the horrid actions of the Holocaust and struggles with his post memory. Questioning morality, comparability, silence, guilt, and shame; the author writes,At the same time I ask myself, as I had already begun to ask myself back then: What should our second generation have done, what should I do with the knowledge of the horrors of the extermination of the Jews? We should not believe we can comprehend the incomprehensible, we may not compare the incomparable, we may not inquire because to inquire is to make the horrors an object of discussion, even if the horrors themselves are not questioned, instead of accepting them as something the face of which we can only fall silent in revulsion, shame and guilt. Should we only fall silent in revulsion, shame, and guilt? To what purpose?. Schlink puts readers into Michael's shoes and questions influence memories hold in the remembrance of history. Reflecting upon the responsibilities of the next generation and their interpretation of how things should be remembered and memorialized. An additional form of historical remembrance is the Lieux de mémoire project. A concept that considers the study of remembrance either through memorials and monuments or cities, symbols, and novels like this one and considers their effect on how history is viewed today.

Қабылдау

"Оқырман" кітабы Германияда 500 000 дана сатылды. Ол бірнеше әдеби сыйлыққа ие болды және көптеген жағымды пікірлер алды. 2004 жылы ZDF телеарнасы неміс оқырмандарының сүйікті 100 кітабының тізімін жариялағанда, ол 14-орынды иеленді, бұл тізімдегі кез келген заманауи неміс романы үшін екінші ең жоғары көрсеткіш болды. "Die Welt" газетінің сыншысы Райнер Мориц жеке және қоғамдық арасындағы көркемдік қайшылықты абсурд деңгейіне жеткізгенін жазды. Вернер Фулд "Focus" журналында "үлкен тақырыптарды, егер олар туралы шынайы жазу мүмкіндігі болса, қабылдамау керек" деп мәлімдеді. 1998 жылы "Оқырман" кітабы неміс әдебиетінің "Ханс Фаллада" сыйлығымен марапатталды. 2002 жылға қарай роман 25 тілге аударылған еді. Сюзанна Рута "New York Times Book Review" басылымында кітаптың соңы тым кенеттен аяқталғанын айтса да, "19 ғасырдың пост-романтикалық, пост-ертегілік үлгілерінің 20 ғасырдың қасіретті тарихымен батыл үйлесімі, сезімтал, әсерлі және соңында үміт беретін туындыға айналады" деп жазды. Ол АҚШ-та екі миллион дана (оның көп бөлігі 1999 жылы Опраның кітап клубында танылғаннан кейін) сатылды, Ұлыбританияда 200 000 дана, Францияда 100 000 дана, ал Оңтүстік Африкада 1999 жылы "Boeke Prize" сыйлығына ие болды.

Сын

Шлинктің Ханнаның кінәлілігіне қатысты көзқарасы кітапқа қатысты жиі айтылатын шағымдардың бірі болды. Алғашқыда оны тарихты қайта қарастыру немесе бұрмалауда айыптады. Süddeutsche Zeitung газетінде Джереми Адлер оны "мәдени порнография" деп атап, роман тарихты әдістеп жеңілдетіп, оқырмандарды қылмыскерлермен теңестіруге итермелейді деді. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде Фредерик Рафаэль кітапты "фантастикаға құлағы салмайтын және жамандыққа көз жұматын" ешкімге ұсынбауға болатынын жазды. Рон Розенбаум "Оқырман" фильмінің бейімделуін сынап, Ханна сияқты немістердің "сауатсыз" болғаны туралы айтса да, "олар оны Гитлердің 1939 жылғы Германия мен әлемге арналған радио хабарламасынан ести алатын еді, онда соғыс басталса еврейлерді жоқ ету туралы сөз қозғалды. Олар сауатсыз ғана емес, соқыр, саңырау және мылқау болуы керек еді. Өте ақымақ болулары керек еді." деді. (Бұл 1939 жылдың 30 қаңтарында Рейхстагқа жасалған мәлімдемеге қатысты, кейін қасақана 1 қыркүйекке қате жазылған). Синтия Озик Commentary Magazine журналында оны "мәдениетімен танымал елдегі қалыпты білімді халықтың кінәсінен назар аударуға тырысатын, саналы немесе емес, ниеттің өнімі" деп атады. Озиктің романды түсінуін Ричард Х. Вайсберг сынға алды, ол романда Ханна Майклды былғары белбеумен қайта-қайта соғып, қанын ағызып, ерінін жарып тастаған эпизодты атап өтті. Вайсбергтің пікірінше, Шлинк Ханнаны концлагерьтік тәртіпке қайтарады, жарылған ерін миллиондаған адамның қан төгілгенін еске салады. Джеффри И. Рот Озик романды дұрыс оқымаған, Ханнаны жақсы көретін және оны толығымен айыптауға батылмаған жас және әсерлі Майкл Бергтің көзқарасын, автор Бернхард Шлинктың Ханна туралы "Ол әйел шынымен де қатыгез болды" деген пікірімен шатастырған деп жауап берді. Рот Ханнаның қатыгездікпен әрекет ететін және қылмыстық жауапкершілігін толыққанды қабылдамайтын кейіпкерін тапты, Озиктің Шлинк бізден Ханнаға және оның нацистік серіктеріне көңіл жарыққысы келеді деген ұсынысын күмәнді етеді. "Оқырман" романына сыншылар тарихи негіздемелермен күшейіп, Германиядағы барлық адам Гитлердің еврейлерге қатысты ниеттерін білуі керек екенін айтқанда, "Ханна" кейіпкерінің Германияда емес, Трансильваниядағы неміс мәдениетінің орталығы болған Германштадт қаласында (қазіргі Сибиу) туғаны туралы көп талқылау болған жоқ. Трансильваниялық немістердің СС-ке қатысу себептерін зерттеген алғашқы зерттеу күрделі суретті көрсетті. Ол роман жарық көргеннен кейін 12 жыл өткен соң, 2007 жылы ғана жарияланды. Жалпы алғанда, "Оқырман" туралы талқылаулар Ханнаны Германияның контексінде қарастырды. Шлинк "Израильде және Нью-Йоркте ескі буын кітапты ұнатты" деп жазды, бірақ оның құрбылары Майклдың (және оның) Ханнаны толық айыптауға қабілетсіздігін сынауға бейім болды. Ол былай деді: "Мен мұндай сынды бірнеше рет естідім, бірақ ешқашан ескі буыннан, осындай жағдайды бастан өткерген адамдардан естіген емеспін". Фильмде жас Майкл рөлін Дэвид Кросс, ересек Майкл рөлін Ральф Файнс сомдады. Бруно Ганц және Лена Олин қосалқы рөлдерде ойнады. Фильм бес "Оскар" номинациясына ие болды, соның ішінде "Үздік фильм". Уинслет "Басты рөлдегі әйел" номинациясында "Оскар" сыйлығын жеңіп алды.

Schlink's approach toward Hanna's culpability in the Final Solution has been a frequent complaint about the book. Early on he was accused of revising or falsifying history. In the Süddeutsche Zeitung, Jeremy Adler accused him of "cultural pornography" and said the novel simplifies history and compels its readers to identify with the perpetrators. In the English speaking world, Frederic Raphael wrote that no one could recommend the book "without having a tin ear for fiction and a blind eye for evil." Ron Rosenbaum, criticizing the film adaptation of The Reader, wrote that even if Germans like Hanna were metaphorically "illiterate", "they could have heard it from Hitler's mouth in his infamous 1939 radio broadcast to Germany and the world, threatening extermination of the Jews if war started. You had to be deaf, dumb, and blind, not merely illiterate You'd have to be exceedingly stupid." (This refers to the January 30, 1939 statement to the Reichstag, later deliberately misdated to 1 September 1939)

Cynthia Ozick in Commentary Magazine called it a "product, conscious or not, of a desire to divert (attention) from the culpability of a normally educated population in a nation famed for Kultur." Ozick's reading of the novel was challenged by Richard H. Weisberg, who highlighted a passage in the novel where Hanna strikes Michael repeatedly with a leather strap drawing blood and splitting his lip. In Weisberg's view, Schlink has Hanna revert to concentration camp mode, the split lip reminding us of the bloodletting of millions. Jeffrey I. Roth replied that Ozick had misread the novel, confusing the perspective of the immature and impressionable narrator, Michael Berg, who loves Hanna and cannot condemn her entirely, with the point of view of the author, Bernhard Schlink, who writes of Hanna, "That woman was truly brutal." Roth found in Hanna an unsympathetic character who behaves brutally and never fully accepts her criminal responsibility, making Ozick's suggestion, that Schlink wants us to sympathize with Hanna and by extension her Nazi cohorts, implausible. As critics of The Reader argued increasingly on historical grounds, pointing out that everybody in Germany could and should have known about Hitler's intentions towards the Jews, there has not been a great deal of discussion about the character "Hanna" having been born not in Germany proper, but in the City of Hermannstadt (modern day Sibiu), a long standing centre of German culture in Transylvania, Romania. The first study on the reasons Germans from Transylvania entered the SS painted a complex picture. It appeared only in 2007, 12 years after the novel was published; in general, discussions on The Reader have solidly placed Hanna in the context of Germany. Schlink wrote that "in Israel and New York the older generation liked the book," but those of his own generation were more likely to criticize Michael (and his) inability to fully condemn Hanna. He added, "I've heard that criticism several times but never from the older generation, people who have lived through it." with David Kross as the young Michael and Ralph Fiennes as the older man. Bruno Ganz and Lena Olin played supporting roles. It was nominated for five Academy Awards including Best Picture. Winslet won the Oscar for leading actress.