Жасыл қанатты орхидея (Anacamptis morio) – Еуропа мен Таяу Шығыста өсетін гүлді өсімдік. Сәуірден маусымға дейін гүлдейді, гүлдері күлгін түсті болады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрі
Species of plant
Anacamptis morio, жасыл қанатты орхидея немесе жасыл тамырлы орхидея (синоним Orchis morio), орхидеялар тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол көбінесе күлгін гүлдерге ие және Еуропа мен Таяу Шығыста өседі.
Anacamptis morio, the green winged orchid or green veined orchid (synonym Orchis morio), is a flowering plant of the orchid family, Orchidaceae. It usually has purple flowers, and is found in Europe and the Middle East.
Сипаттама
Британ аралдарында сәуірдің соңынан маусымға дейін, ал Франция сияқты басқа елдерде ақпан айынан бастап гүлдейді. Гүлшоғыры әр түрлі түсті, көбінесе қызғылт, бірақ ақтан, күлгіш қызғылттан, қою қызғылтқа дейін өзгереді. Бір сабақтың жоғарғы жағында 5-ден 25-ке дейін қапталған, шлем сияқты гүлдер бос, сызықты шоқ түрінде орналасқан. Көзге түсетін жасыл, кейде қызғылт тамырлары бар екі қанатша тәрізді жапырақшалар "қанаттар" сияқты бүйірге қарай созылып, орхидеяға осы атауын береді. Кең, үш бөлікті, төменгі жапырағы ортасында қара дақтармен ақшыл түсті. Жапырақтары ланцет пішіндес немесе кейде жұмыртқа тәрізді, өсімдіктің тамыр бөлігінде розетка түрінде өседі, ал кейбір жұқа жапырақтары сабақты қысып, гүлдерге дейін жабылады. Жапырақтары жасыл және дақсыз. Өсімдіктің биіктігі 40 см-ге жетеді. Сыртқы түрі жағынан жылдың осы кезде гүлдейтін Orchis mascula – ерте қызғылт орхидеясына ұқсас, бірақ Anacamptis morio-ның екі қанатша жапырақшасында жасыл жолақтары бар және ерте қызғылт орхидеяның жапырақтарындағы дақтар немесе ішектер жоқ. Жеке өсімдіктер 17 жылға дейін гүлдеуі мүмкін. "Морио" атауы латын тілінде "клоун" деген мағынаны білдіреді, оның жолақты және дақты гүлдері осы клоунға ұқсас болған.
It flowers from late April to June in the British Isles, and as early as February in other countries, such as France. The inflorescence is of various colours, mainly purple but ranging from white, through pink, to deep purple. From 5 to 25 helmet shaped flowers grow in a loose, linear bunch at the top of the single stalk. A pair of lateral sepals with prominent green, occasionally purple veins extend laterally like "wings", giving the orchid its name. The broad, three lobed, lower petal is pale in the center with dark spots. Leaves are lanceolate, or sometimes ovate, and grow in a rosette around the base of the plan, with some thinner leaves clasping the stem and sheathing almost up to the flowers. Leaves are green and unspotted. Plants grow to 40 cm in height. It is similar in appearance to the early purple orchid Orchis mascula, which flowers around the same time of year, but Anacamptis morio has green stripes on the two lateral sepals, and lacks the spots or blotches of the Early Purple's leaves. Individual plants may flower for up to 17 years. The name morio is Latin for "clown", which its striped and spotted flowers were held to resemble.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл өсімдік Батыс Еуразияға тән, Еуропадан Иранға дейін таралады. Ұлыбритания аралдарында Оңтүстік Англияның орталық бөлігінде, Уэльсте және Ирландияда кездеседі. Ол жақсартылмаған шөпті шалғынды далаларда, әсіресе әк тасты топырақта өседі. Бұл түр гүлдегеннен кейін жылына бір-екі рет шөп кесілген немесе гүлдегеннен кейін мал жайылған жерлерде жақсы өседі. Гүлдегеннен кейін бірден кесіп немесе қырқудан аулақ болу керек, тұқымдардың таралуына уақыт беру қажет. Ол құрғақ немесе ылғалды жайылымдарда өсе алады. Сонымен қатар, оны жағалаулық шалғындарда, карьерлерде, шіркеулердің аулаларында, жол жиектерінде және газонды жерлерде де кездестіруге болады.
It is a native of western Eurasia, ranging from Europe to Iran. In the British Isles it is found in central southern England, Wales and Ireland. It grows in unimproved grassy meadows, especially on limestone rich soil. This species thrives where grass is cut once or twice a year after flowering is complete, or where it is grazed after flowering is complete. Cutting or mowing should not take place immediately after flowering but give time for seed dispersal. It can grow in dry or wet grazed meadows. It can also be found in coastal grasslands, quarries, churchyards, as well as on roadsides and lawns.
Экология
Арамшөпті арықтар тозаңдатады. Гүлдер нектар өндірмейді, бірақ көрінісі арқылы тозаңдаушыларды тарта алады. Бұл нектар алдауы "әртүрлі жеке өсімдіктер арасында тозаңның араласуын жеңілдетеді, түрлердің генетикалық әртүрлілігін арттырады және эволюциялық тұрғыдан нектар өндіруден артықшылықты табады". Өсімдіктер микоризалық серіктессіз өркендемейді. Бұл оларды химиялық заттарға, әсіресе фунгицидтерге, сондай-ақ тыңайтқыштар сияқты басқа да химиялық қолдануларға осал етеді, бұл саңырауқұлақтың белгілі бір түрлерінің таралуын төмендетуі мүмкін. Жасыл қанатты орхидеямен байланысты өсетін микоризалық саңырауқұлақтарға Epulorhiza repens (Tulasnellaceae) және Moniliopsis solani (Ceratobasidiaceae) жатады. Бұл түр 1985 жылғы Жабайы табиғат (NI) жарлығы бойынша Солтүстік Ирландияда қорғалады. 2001 жылы Anacamptis morio Свиндонның "Солтүстікке кеңейту" жобасының үшінші және соңғы бөлігі – Приори Вейлдің логотипі ретінде қабылданды. Түрдің қарқынды түрде азаюына байланысты олар кейбір жағдайларда қорғалады, бірақ Суиндон аймағында, әсіресе Темздаун драйвінің жанындағы Арнайы ғылыми маңызы бар Клиффорд Медоуда әлі де кең таралған деп есептеледі.
Pollination is by bees. The flowers do not produce nectar, but can attract pollinators with their visual appearance. This nectar deception "facilitates the mixing of pollen between different individual plants, promotes genetic diversity in the species, and has been favored evolutionarily over nectar production." Plants cannot establish without a mycorrhizal partner. This makes them vulnerable to chemicals, particularly fungicides, but also other chemical applications, including fertilisers, which could reduce the prevalence of particular species of fungi. Mycorrhizal fungi known to grow in association with the green winged orchid include Epulorhiza repens (Tulasnellaceae) and Moniliopsis solani (Ceratobasidiaceae). It is a protected species in Northern Ireland under the Wildlife (NI) Order of 1985. In 2001 Anacamptis morio was adopted as the logo for Priory Vale, the third and final instalment in Swindon's 'Northern Expansion' project. Due to a rapid decline in the species they are protected in certain cases, although still regarded as being quite common in the Swindon area, especially Clifford Meadow, a Site of Special Scientific Interest (SSSI) off Thamesdown Drive, Swindon.