Кіріспе
Дубайдағы жылдам транзит теміржол желісі, Біріккен Араб Әмірліктері
Дубай метросы (مترو دبي) – Біріккен Араб Әмірліктерінің Дубай қаласындағы жылдам транзит теміржол желісі. Қазіргі уақытта оны француз компаниясы Keolis және жапон компаниясы MHI (Mitsubishi Heavy Industries) консорциумы Keolis MHI ретінде басқарады. Қызыл және Жасыл желілер жұмыс істеп тұр, ал 2015 жылдың сәуір айында жарияланған және 2021 жылы ашылған Қызыл желіге 15 км (9,3 миль) созылған 2020 маршруты – маңызды кеңейтім. Алғашқы екі желі қала орталығында жер астымен, ал басқа жерлерде биік виадуктар арқылы өтеді. Барлық пойыздар толық автоматтандырылған және жүргізушісіз, ал станциялармен бірге платформа шеттеріндегі есіктермен кондиционерленген. Aedas архитектура фирмасы метроның 45 стансасын, екі депосын және басқару орталықтарын жобалады. "Аль-Гурайр" инвестициялық тобы метро құрылысын жүзеге асырды. Қызыл желідегі алғашқы 10 станцияны қамтитын бөлігі 2009 жылдың 9 қыркүйегінде Дубай билеушісі Мұхаммед бин Рашид Аль Мактум сағат 21:09:09-да салтанатты түрде ашып, 10 қыркүйекте сағат 06:00-де (UTC 04:00) халыққа ұсынды. Дубай метросы Арабия түбегіндегі алғашқы қалалық пойыз желісі және араб әлеміндегі екінші (Қаһир метросынан кейін) немесе үшінші (егер Бағдад метросының жер үстіндегі, шектеулі қызмет көрсететін желісі ескерілсе) метрополитен. Метро жұмысын бастаған алғашқы екі күнінде 110 000-нан астам адам, яғни Дубай халқының шамамен 10 пайызы оны пайдаланды. Дубай метросы 2009 жылдың 9 қыркүйегінде іске қосылғаннан бастап 2010 жылдың 9 ақпанына дейін Қызыл желідегі 11 станцияда 10 миллион жолаушыны тасымалдады. Инженерлік консалтингтік компания Atkins Дубай метросының құрылыс жұмыстарының толық кешенді жобалауын және басқаруын жүзеге асырды. 2016 жылға дейін Дубай метросы 2012 жылы Гиннес рекордтар кітабында танылғандай, әлемдегі ең ұзын жүргізушісіз метро желісі болды. 2016 жылы Ванкувер SkyTrain жүйені басып өтті, бірақ 2021 жылы 2020 маршрутының ашылуымен бұл атақ қайта Дубайға келді. Дегенмен, оның жалпы маршрутының ұзындығы Сингапур MRT автоматтандырылған желілерімен асып түсті. Соған қарамастан, Қызыл желі әлемдегі ең ұзын жүргізушісіз жеке метро желісі болып табылады.
Шығын мәселелері
Дубай метросының құрылыс құны бастапқы 15,5 млрд. дирхамнан (4,2 млрд. АҚШ доллары) шамамен 80 пайызға өсіп, 28 млрд. дирхамға (7,8 млрд. АҚШ доллары) жетті. Бірақ билік бұған қарамастан жобаның құны жоспардан аспағанын мәлімдеді. Құнның өсуін жобаның көлемі мен дизайнына енгізілген үлкен өзгерістермен байланыстырды. Сондай-ақ билік келесі 10 жыл ішінде 18 млрд. дирхам / 4,9 млрд. АҚШ доллары көлемінде кіріс күтеді, алайда бағалар қолдауға алынатындықтан метроның пайда әкелетін кәсіпорын бола қоймасы мүмкін екенін айтады.
Келесі:
Метроның құрылысы 2006 жылдың 21 наурызында ресми түрде басталды. 2009 жылдың ақпан айында RTA Rail Agency өкілі 4,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі Дубай метросы жобасы әлемдік дағдарысқа қарамастан жоспарланған мерзімде аяқталады деп мәлімдеді. Дегенмен, 2009 жылдың 9 қыркүйегінде Қызыл желідегі 29 метро стансасының бар болғаны 10-ы ғана ашылды. Ал Джебель Али индустриалды стансасы, кейін Дунай стансасы деп аталды, 2012 жылдың 12 желтоқсанында ашылды. Жасыл желідегі Әл-Жадаф және Крик стансалары – соңғы екі станса 2014 жылдың 1 наурызында ашылды.
Операция
Дубай метрополитені Серко компаниясымен Жол және көлік басқармасымен жасалған келісімшарт бойынша қызмет етті. 2021 жылдың наурыз айында Keolis және Mitsubishi Heavy Industries француз-жапон консорциумы 2021 жылдың 8 қыркүйегінен бастап жаңа оператор ретінде жарияланды. Қызыл желінің пойыздары жүктеме аз болған кезде 5-тен 7 минут сайын (сағатына орташа 8,5 пойыз), ал жүктеме жоғары болғанда ең кемі 3 минут 45 секунд сайын (сағатына 16 пойыз) жүреді. 44 пойыздық құрам қызметте. Қызыл және Жасыл желілердің пойыздары техникалық бұзуларға байланысты әртүрлі кестемен жүруі мүмкін. 2010 жылдан бастап, 51 пойыз қызметте болған кезде, желінің сағаттық қуаты әр бағыт бойынша 11 675 жолаушыға дейін жететін. 2014 жылдың қыркүйегіне қарай, Қызыл желіде 60 пойыз (тіркеу нөмірлері 5001–5045, 5065–5079) жұмыс істейді. Теориялық ең жоғары жобалық қуаты сағатына 25 720 жолаушыны құрайды, бұл үшін 106 пойыз қажет. Жасыл желінің бастапқы қуаты сағатына әр бағыт бойынша 6 395 жолаушыны тасымалдауға мүмкіндік берді, 2014 жылдың қыркүйегіне қарай 19 пойыз (тіркеу нөмірлері 5046–5064) қызметте болды. Бұл бағыттың жобалық қуаты 60 пойыз қызмет еткенде сағатына 13 380 жолаушыға дейін жетеді.
Қолданыстағы
Дубай метрополитенінің алғашқы екі желісінде 47 станция бар (олардың тоғызы жер астында). Қызыл желі қаланың Джебель Али аймағынан Шаржа шекарасына дейін созылады. Ол Эмираттар сауда орталығы, Дубай сауда орталығы және Бурдж-Халифа сияқты бірнеше туристік орындардан өтеді. Ал жасыл желі Дубайдың ескі аймағында орналасқан. Ол Дубай мұражайы, Алтын базар, Түршік базар және тағы да басқа көптеген тарихи орындар арқылы өтеді. Сондықтан, осы орындарға жақын станциялардың көптегені Дубай тарихына арналған, ал станциялардың ішінде БАӘ-нің 1960 жылдарға дейінгі суреттері ілінген. Кейбір станциялар тіпті дәстүрлі эмираттық үйлердің сәулетімен арнайы жобаланған, айналасындағы ауданның сәулетін бейнелейді.
Соңғы аяқталған жобалар
2020 жылғы бағыты: 15 шақырымдық кеңейтім, жеті жаңа станса (соның ішінде екі жер асты стансасы) салынған. Бұл бағыт Джебель Али станциясынан басталып, Экспо 2020 алаңында аяқталады. Болашақта бұл желі Әл-Мактум халықаралық әуежайына дейін ұзартылады. Кеңейтімге Alstom компаниясының жаңадан жобаланған пойыздары қызмет көрсетеді. Кеңейтім 2021 жылы кезең-кезеңмен ашылды. "Қызыл желі" пойыздары енді тікелей жаңа жолмен Экспо 2020-ға дейін қатынайтындықтан, Джабал Алиден UAE Exchange стансасына дейінгі "Қызыл желі" бөлігі енді тармақ ретінде жұмыс істейді.
Жолдардың жиынтығы
+ЖолдарТерминалдарҚұрылыс басталдыАшылдыЖаңа кеңейтімҰзындығыСтанцияларСаяхат уақытыОрташа жылдамдықҚызыл желіОрталық нүктеЭкспо СитиДубай200620092021673155–75 минут60–80 км/сағБАӘ Биржасы20062009202114.3511 минутЖасыл желіЭтисалат сағасы20062011201422.52039–40 минут60–90 км/сағКөк желіСағаАкадемиялық қала2110Орталық нүкте94
Ұсынылған
2011 жылы RTA «келесі бес-алты жылда» Көк және қызғылт желілерді салуға «дербес жоспарлар жоқ» екенін мәлімдеді. Бұл негізінен жоспарланған аумақтың бос және даму үстінде болуына байланысты. 2013 жылы RTA қолданыстағы желілерді кеңейту және жаңаларын салу үшін үш кезеңдік жоспар ұсынды: 2020 жылға дейін Жасыл желіні 12 станциямен және Академиялық қалаға дейін кеңейту; жалпы жүйені 58 станциямен және 2025 жылға дейін кеңейту, сондай-ақ жалпы 69 станциямен және 221 км-ге дейін кеңейтуді аяқтау (2013 жылғы қаңтардағы 47 станциядан өзге). Қызғылт желі: Әл-Хайл жолы (E44) бойымен. Бұл желі Аль-Мактум халықаралық әуежайынан Дубай мен Шаржаның шекарасына жақын орналасқан Мухайснаға дейін созылады. Шамамен сегіз станция болады, олардың үшеуінде тікелей билет алу мүмкіндігі қарастырылған. Алайда, Дубай әуежайлар басқармасы бұл жобаның тиімсіз екенін мәлімдеді, себебі ол көптеген елді мекендерден өтпейді. Олар Еуропадағыдай «орталық терминал» құруды ұсынды, онда пойыздар әуежай ішінде басқа әуежайға және қалаға қатынайды. RTA бұл ұсынысты қарастырып жатыр. Ал қызғылт желі: Ал қызғылт желі шығыстан батысқа қарай жүреді және Аль-Суфухта аяқталады, 2030 жылға дейін аяқталуы жоспарланған. Алтын желі: 2008 жылдың сәуірінде «Сары желі» деп жарияланды және 2013 жылдың қаңтарында «Алтын желі» деп расталды. Алтын желі Арабияның ранчоларын, Дейраны және Дубай маринасын байланыстырады, 2025 жылға дейін ашылуы күтілуде. 2014 жылы RTA Қызыл желіні Әл-Рашидия станциясынан Мирдиф қаласының орталығына дейін ұзарту туралы ұсынысты мақұлдады, бұл жаңа станциямен бірге 3,5 шақырымға ұзартуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, оны әл-Варқаға дейін ұзарту туралы ұсыныс та бар, ол қазіргі таңда зерттелуде. Жасыл желіде RTA 2014 жылы Әл-Жаддафтан Академиялық қалаға дейінгі 20,6 шақырымдық кеңейту жоспарын аяқтады. Бұл кеңейту Фестиваль қаласы, Лагуналар, Рас Аль-Хор өнеркәсіптік аймағы, Халықаралық қала, Дубай кремний оазисі және Дубай академиялық қаласы арқылы өтеді. 2023 жылдың қарашасында Дубай метрополитенінің Көк желісі жобасы аясында Жасыл және Қызыл желілердің шығысқа қарай кеңейтілуі мақұлданды. 2018 жылы Aurecon инженерлік фирмасы Жасыл желідегі Әл-Қияда станциясынан Шаржаға дейінгі 7,5 км жеделдетілген метро желісін зерттеді. Бұл жолдың құны 3 миллиард дирхамды құрайды және екі қала арасындағы көлік кептелісін 30%-ға дейін азайтуға мүмкіндік береді.
Станциялар
Дубай метрополитені (G) деңгейіндегі, жоғары орналасқан 1-ші, 2-ші және 3-ші типтегі (сәйкесінше T1, T2 және T3) жер асты станцияларынан (U) және жер асты ауысу станцияларының түрлерінен (UT) құралған. 1-ші тип – қалыпты, деңгейдегі вестибюль станциясы, 2-ші тип – қалыпты, жоғары орналасқан вестибюль станциясы, ал 3-ші тип – қосымша тікелей жолы бар, жоғары орналасқан арнайы станция (қызмет етпейтін пойызды ұстап тұруға арналған). Жер асты ауысу станциялары Қызыл және Жасыл желілерге қосылып, оңай ауысуға мүмкіндік береді. Қызыл желіде, Жасыл желімен алмасу станцияларын қоса алғанда, жеке-жеке 29 станция бар. Жасыл желіде, Қызыл желімен алмасу станцияларын қоса алғанда, 20 станция бар. 2020 маршруты (Жебель Алиден Қызыл желімен байланысқан) барлығы 7 станциядан тұрады (Жебель Алиді қоса алғанда; одан басқа 6 станция). Станциялардың ішіндегі ауа температурасы 24-тен 21 градусқа дейін болады. Мұра: Біріккен Араб Әмірліктерінің мәдениеті мен тарихын көрсетеді. Жер: Дубайдың қазіргі заманғы және қалалық дамуының басталуын білдіреді, бұл жер мен топырақтың күші мен беріктігін еске түсіреді. Ауа: Дубай тұрғындары мен қонақтарына беретін қуаныш пен шаттықты көрсетеді. От: Дубай басшыларының энергиясын, күшін және мықты жігерін көрсетеді. Су: Дубайдың қазіргі заманғы жетістіктерінде сақтауға тырысатын адамгершілік құндылықтарды көрсетеді. Жер станцияларының түсі күйдіргіш қоңыр, су станцияларының түсі көк-ақ, от станцияларының түсі қызыл-сары, ал ауа станцияларының түсі жасыл. Лауазымды тұлғалар екі желідегі 23 станцияның атау құқығы үшін халықаралық және жергілікті компаниялармен келіссөздер жүргізді. Бұл корпоративтік таңбалаудың алғашқы мысалы. Мысалдар: BurJuman, Burj Khalifa/Dubai Mall, Mall of the Emirates, DAMAC Properties және БАӘ Биржасы. Көптеген станцияларда ZOOM дүкендері бар.
Мүгедектер үшін арналған нысандар
Барлық метро станцияларында лифттер мен көзі нашар көрушілерге бағыт беру үшін контрастты тактильді жолдар бар. Сонымен қатар, барлық пойздарда коляскада отыратындар үшін арнайы орындар қарастырылған. БАӘ-де "қабілеттері шектеулі адамдар" деп аталатын мүмкіндігі шешілген жолаушылар арнайы, жекелендірілген Nol Card арқылы кез келген RTA қызметін тегін пайдалана алады.
Қауіпсіздік
Жолаушылардың қауіпсіздігі үшін әрбір станцияда жедел тоқтату түймелері, интеркомдар және сәйкес жыпылықтайтын сигналдармен платформа есіктері орнатылған. Пойыздар жедел тоқтату түймелерімен, есік ашу тұтқаларымен, интеркомдармен және өрт сөндіргіштермен жабдықталған. Көріп тұру камералары (CCTV) бүкіл желіде және пойыз ішінде жұмыс істейді, ал полиция қызметкерлері станцияларда, әсіресе сағат түскісі мен кешкісі сияқты көп адам жүретін уақытта үнемі патрульдеуді жүргізеді.
Телекоммуникация
Wi-Fi желісі барлық пойыз бен стансаларда қолжетімді, оны du компаниясы қамтамасыз етеді. Бұл, БАӘ-нің Wi-Fi бағдарламасына сәйкес келеді, ол БАӘ-нің көп бөлігінде Wi-Fi байланысын ұсынады. Метроның барлық желісінде ұялы телефон байланысы бар. Метроның ішінде де Wi-Fi желісі бар, ол жолаушыларға екі деңгейлі интернетпен қолжетімді: негізгі қызмет тегін, ал премиум қызмет – белгілі бір төлеммен қолжетімді.
Саяхаттау
Дубай көлігі 4 деңгейге (5 аймаққа) бөлінеді. Бағалар 2014 жылғы 11 қарашадан бастап сәл өсті. Ең арзан билет (алдын ала жүктелмеген және "алтын" класта емес), 3 км-ден аспайтын қашықтықта 3 AED (шамамен $0.82) – бұл 0-ші деңгейге балама, ал ең қымбат бір реттік сапар (3-ші деңгей, 2 аймақтан асып түседі, сондай-ақ алдын ала жүктелмеген қағаз билет) 7.5 AED (шамамен $2.04) және ашылғаннан бері өспеді. 1-ші деңгей – бір аймақ ішінде 3 км-ден асатын сапар, 2-ші деңгей – көршілес екі аймақ бойынша сапар. Сонымен қатар (алтын класты есептемегенде), карта қолданғанда «қайта төлеудің қажеті жоқ» – егер сапар құны 14 AED-ден (шамамен $3.81) асып кетсе, күнінің қалған бөлігінде тегін сапар жасауға болады.
Билеттер шығару
Дубай метросының үш деңгейлі тұрақты бағасы бар, ал 3 км-ден аз қашықтықтағы сапар 3 AED тұрады. Деңгейлер:
Деңгей 1 | 3 AED | Бір аймақта басталып, сол аймақта аяқталады.
Деңгей 2 | 5 AED | Бір аймақтан басталып, көрші аймақта аяқталады.
Деңгей 3 | 7.5 AED | 3 немесе одан көп аймақтарды кесіп өтеді.
Tiers Tier 1 |3 AED| Within 1 zone start and end in same zone Tier 2 |5 AED| Starts in 1 zone and ends in neighboring zone Tier 3 |7.5 AED| Crosses 3 or more zones
Жолаушылар Nol Card арқылы өздерінің соңғы станциясында кіріп, шығуды тіркетеді. Басқа төлем түрлері (нақты ақша, несие картасы) қолданылмайды. Сапар ақысы жүрілген аймақтар санына қарай автоматты түрде есептен өтеді. Жолаушылар картасындағы қаражат ең төменгі сомадан артық болған жағдайда ғана кіре алады. 5 жасқа дейінгі немесе 90 см-ден кішкентай балалар және мүгедектер (жеке Nol Card қажет) метромен тегін жүре алады. Студенттер мен зейнеткерлерге арналған Nol Card та бар, олар студенттік және зейнеткерлік жеңілдіктерге ие бола алады (әдетте сапар ақысының жартысы).
Жылжымалы құрам
Жапондық Kinki Sharyo компаниясы барлығы 79 бес вагондық пойыз (60-ы Қызыл желіде, 19-ы Жасыл желіде) құрды. Бірінші пойыз (5001) 2008 жылдың наурыз айында Дубайға жеткізілді. Пойыздар жүргізушісіз, үшінші рельсті ток жинауды пайдаланады. Тәжірибелі қызметкерлер жолаушылармен бірге жүріп, төтенше жағдайларда көмектеседі. Төрт жаңа пойыз (5074, 5075, 5076 және 5077) әрқайсысы әртүрлі арнайы бояумен боялған, олардың бірі (поезд 5077) Дубайдың көкжиегін бейнелейді. 5041 пойызы болашақ мұражайының арнайы бояуымен боялған. Алайда, бұл бояулар (бүгінгі күнге дейін сақталған 5041 пойызын қоспағанда) қазіргі уақытта алынып тасталды. 2018 жылдың қараша айында 50 жаңа пойыз, Alstom Metropolis үлгісі енгізілді. Пойыздардың сыйымдылығы 696 жолаушыға дейін артты, бұл қазіргі пойыздардағы 643 жолаушыдан жоғары. Бұл жолаушылар тасымалын шамамен 10%-ға ұлғайтады. Жаңа пойыздар жаңартылған интерьерге, жақсартылған кондиционерге, цифрлық карталарға, жылдамдыққа, тежегіштерге және есіктерге ие. Бұл рекорд Гиннес рекордтар кітабына енгізілді. Тізбек әлемнің 96 елінен келген адамдармен құрылды. Бұрын бұл рекорд Норвегияда тіркелген, онда 75 елден адамдар қатысқан.
Оқиғалар мен жазатайым оқиғалар
3 сәуір 2016 ж. – Қызыл желідегі пойыздардың техникалық ақаулығы салдарынан кешкі жұмыс сағатында жолаушылар қиын жағдайға түсті. Жүйелер 30 минут ішінде қалпына келтірілді. 24 тамыз 2017 ж. – Нұр Банк метро станциясында бір адам өз-өзіне қол жұмсады. Оқиғадан кейін станция бір сағатқа жабылды. 6 қараша 2017 ж. – Қызыл желідегі жолаушылар техникалық бұзудың салдарынан пойыздардың қозғалысы уақытша тоқтап, қиын жағдайға түсті, әсіресе Джумейра көлдерінің мұнаралары (қазіргі DMCC) және БАӘ алмасу станциялары маңында. Сағат 12:32-де қызметтер қалыпқа келтірілді. 6 наурыз 2024 ж.: Қызыл желіде саяхаттайтын жолаушылар техникалық мәселе салдарынан пойыздардың қозғалысы тоқтағандықтан, әл-Хайлдан Интернет-қалаға дейін, әсіресе Интернет-қала станциясы мен Equiti станциясының жанында жаяу жүруге мәжбүр болды. 45 минуттан кейін қызмет қалыпты жағдайға оралды. 16 сәуір 2024 ж.: Күшті жаңбырдың салдарынан болған су тасқыны шамамен сағат 20:00-де 23 станцияның жабылуына әкелді, оның ішінде Әбу Бәкір әл-Сиддиқ станциясынан Әл-Рас станциясына дейін, Дейра Сити Центр станциясынан Одақ метро станциясына дейін, және Дүниежүзілік сауда орталығы станциясынан БАӘ алмасу станциясына дейін. Жолаушылар пойыздан түсіріліп, станциялардан шығуға мәжбүр болғаннан кейін қиын жағдайға түсті. 2020 бағытындағы станциялар ашық қалды. Көптеген автобус бағыттары да бұзылды, көптеген жолаушыларға үйлеріне жаяу барудан басқа амал қалмады. 17 сәуір: шамамен сағат 16:30-да қызыл желідегі 4 маңызды станция қайта ашылды. 18 сәуір: сағат 13:50-де Эмираттар сауда орталығы мен Дубай Интернет-қала станциялары қалыпты жұмыс істеп жатқаны хабарланды. 19 сәуір: сағат 16:20-да, бастапқы жабылудан кейін шамамен 3 күн өткен соң, Қызыл желі 4 станцияны қоспағанда, қалыпты жұмыс істей бастады, атап айтқанда ONPASSIVE, Equiti, mashreq және Energy. Үш сағаттан кейін Жасыл желі 2 жер асты станциясы мен бір биік станциясын қайта ашу арқылы толыққанды жұмыс істей бастады.