Тан әулетінің эвнухы, әскери қолбасшысы Ли Фугоу өмірі

Кіріспе

Қытай евнухы, әскери генерал және саясаткер Ли Фугуо (李輔國; 704 – 12 қараша 762), туғанда Ли Цзиньчжун (李靜忠) аталған, 757-758 жылдары Ли Хугуо (李護國) деп белгілі болды, ресми түрде Болу ханзадасы Чоу (博陸醜王) – Қытай Тан әулетінің императоры Суцзюнь (Ли Хенг) тұсындағы қытай евнухы, әскери генералы және саясаткері. Ол Ли Хенгтің әкесі, император Сюаньцзун билік еткенде ханзада болған Ли Хенге қызмет еткен, содан кейін Анши көтерілісі кезінде император Сюаньцзунның мемлекеті дүрбелеңге түскенде Ли Хенгтің таққа отыруына көмектескен. Кейіннен император Суцзюньнің әйелі, император Чжанмен одақтасып, зор күшке ие болды, бірақ олардың арасы суықтап, 762 жылы император Суцзюнь қайтыс болғанда оны өлтірді. Ол император Суцзюньнің ұлы және мұрагері, император Дайцзунның басқару ісіндегі маңызды тұлғаға айналды, бірақ сол жылы император Дайцзун жіберген жауын жеңіліске ұшыратып, өлтірілді.

Өмірбаян

Ли Цзиньчжун 704 жылы У Цзэтянь билік еткен кезде дүниеге келді. Ол бала кезінде евнухқа айналдырылып, императордың жылқы шаруашылығында қызмет етті. Сырт келбеті жаман болғанымен, оқып-жаза білген, соңынан күшті евнух Гао Лишидің жеке қызметшісі болды. 40 жасқа келгенде императорлық жылқы шаруашылығының қаржысына жауапкер болды. У Цзэтяньнің немересі Император Сюаньцзунның Тяньбао дәуірінде (742–756) императорлық жылқы шаруашылығын қадағалаған Ван Хонг (王鉷) Ли Цзиньчжунның жылқы шаруашылығын басқару қабілетіне тәнті болды және оны Император Сюаньцзунның тақ мұрагері Ли Хенгтің штабында қызмет етуге ұсынды. Көп ұзамай ол Ли Хенгтің сенімді адамына айналды. 755 жылы генерал Ан Лушан Император Сюаньцзунның билігіне қарсы көтеріліс жасады, ал 756 жылы Тан әулетінің астанасы Чанъаньға жетіп, Император Сюаньцзун мен Ли Хенгті қашуға мәжбүр етті. Қашқанда оларды сүйреп әкелген ашулы императорлық сақшылар канцлер Ян Гуочжунды және оның туысы (Император Сюаньцзунның сүйікті әйелі) Консорт Ян Юхуанды өлтірді, оларды Ан Лушанның бүлігіне кінәлі деп айыптады. Ян Гуочжун мен Консорт Янның өлімінен кейін Император Сюаньцзун Цзинань аймағына (қазіргі Сычуань және Чунцин) баруды жалғастыруға ниеттенді, бірақ Ли Хен, ұлы Ли Тан және Ли Фугоның кеңесімен, бір бөлім әскерді алып, маңызды шекаралық қорғаныс бекеті Линъуға бет бұрды, ал Ли Цзиньчжун Ли Хенгпен бірге Линъуға барды, онда Ли Хен император (Император Суцзун) деп жарияланды.

Император Сусонның тұсында

Император Сусон таққа отырғаннан кейін, ол үлкен ұлы Ли Чуды Гуанпин ханзадасы етіп жарияламаса да, Ли Чуға әскерлердің жоғарғы қолбасшысы атағын берді. Ли Цзиньчжонға Ли Чудың штабында екі лауазым берді: ханзада үйінің басшысы (太子家令, Тайзи Цзялинг) (Ли Чу әлі ханзада емес еді) және жоғарғы қолбасшының әскери істер жөніндегі көмекшісі (元帥府行軍司馬, Юаньшуай Фу Сингюнь Сима). Император Сусон Ли Цзиньчжонға маңызды құпияларды сеніп тапсырды, ал Ли Фуго маңызды хабарларды қабылдаумен, сондай-ақ әскери мөрлер мен белгілерді таратумен айналысты. Ол сондай-ақ Ли Цзиньчжонның атын Хуго (мемлекетті қорғайтын) деп өзгертті. Осы кезде Ли Хуго вегетариандық тағамдар жеп, буддалық монахтар сияқты мінез-құлық танысты. Тынығу кезінде дұға таспасын ұстайтын, ал адамдар оның мейірімді екеніне сене бастады. Кейіннен, 757 жылдың көктемінде император Сусон Ян әскерлерімен күресіп жатып, штабын Лингвудан Фэнсианға (鳳翔, қазіргі Баоджи, Шэньси) көшіргенде, Ли Хугоға ханзада үйінің басшысы (太子詹事, Тайзи Чжанши) атағын берді және оның атын Фуго (мемлекетке көмектесетін) деп қайта өзгертті. Осы уақытта Ли Фуго император Сусонның сүйікті әйелі Чжан гүлімен одақтасты, және олар Ли Танмен, император Сусонның сенімді кеңесшісі Ли Мимен бәсекелесті. Ли Тан Ли Фуго мен Чжан гүлін жиі жарамсыз әрекеттер жасады деп айыптады, және Ли Мидің кері кеңесіне қарамастан, оларды өлтіруге тырысты. Ли Фуго мен Чжан гүлі, керісінше, Ли Танды Ли Чуды өлтіруге тырысқан деп айыптап, бірінші болып әрекет етті. Император Сусон ашуланып, Ли Танға өзін-өзі өлтіруге бұйырды. Ли Чу қорқып, Ли Фуго мен Чжан гүлін өлтіруді жоспарлады, бірақ Ли Мидің өтінішімен жоспардан бас тартты. 757 жылы Ли Чудың басшылығымен Тан және Хуиге әскерлері Чанъаньды қайта басып алғаннан кейін, император Сусон Чанъаньға оралды. Ол Ли Фугоға мемлекеттік қаржыға қатысты бірқатар міндеттерді жүктейтін бірнеше лауазымдар берді. Сонымен қатар, ол Ли Фугоға Кайфу Итун Санси (開府儀同三司) құрметті атағын беріп, оны Чэн герцогы етіп тағайындады. Ли Фугоға барлық есептер келіп түсті, және ол бірнеше агенттерден құралған бюро құрды, олардың міндеті лауазымды адамдардың кемшіліктерін жасырын анықтау болды. Тіпті қылмыстық істерді де Ли Фуго шешті, және ол император Сусонның атынан лауазымды адамдардың шешімдерін өзгертетін бұйрықтар шығарды. Ешбір лауазымды адам оған қарсы сөйлеуге, тіпті оны лауазымдық атағымен атауға батыл болмады, оның орнына оны "Бесінші мырза" деп атады (құлдан қожайынға сөйлеу тәсілі). (Бұл Ли Фуго бесінші ұлы болуы мүмкін екенін білдіреді). Тіпті жоғары мәртебелі отбасынан шыққан канцлер Ли Куй оған ұлы немесе туысқан сияқты құрмет көрсетіп, "Бесінші әке" деп атады. Император Сусон Ли Фугоға евнух мәртебесіне қарамастан, қайтыс болған чиновник Юань Сишеннің (元希聲) немере інісін әйелі ретінде берді және Юань ханымның ағасын жоғарылатты. 759 жылы Ли Сянь канцлер болғаннан кейін, ол император Сусонға Ли Фугоның құпия агенттері жасап жатқан зұлымдықтарды жасырын түрде және шын жүректен көрсетті, ал император Сусон, жауап ретінде, Ли Фугоның император билігімен бекітілген бұрынғы әрекеттерін растай отырып, болашақта қылмыстық істерді ресми арналар арқылы шешіп, шағымдануға бұйырды. Осылайша Ли Фуго биліктің көзінен айырылып, Ли Сяньге реніш білдірді. Сол жылы Ли Сянь мен Ли Фуго императорлық тұрақ қызметкеріне қарсы қылмыстық айыптаулар бойынша ашық жанжалға ұшырағаннан кейін, Ли Фуго император Сусонды Ли Сянь жай ғана билікті қолға түсіріп жатқанына сендірді, ал император Сусон Ли Сяньді елден қуды. Император Сюаньцзун Чанъаньға оралғаннан кейін, ол императорлық ханзада ретінде өзінің резиденциясынан өзгертілген Синьцзин сарайында (興慶宮) тұрып қалды. Гао Лиши мен генерал Чэнь Сюаньли (陳玄禮), сондай-ақ император Сюаньцзунның кіші әпкесі Ли Чийинг (李持) ханшайым Южен, күтуші ханым Ру Сяньюань (如仙), евнуктер Ван Чэньэнь (王承恩) және Вэй Юэ (悅) оған қызмет етті. Император Сюаньцзунның бұл қызметшілері Ли Фугоға құрмет көрсетпеді. Ли Фуго император Сусонға қарсы әрекет жасап, император Сюаньцзунның және оның көмекшілерінің билікті қайтарып алу үшін жоспар құрғанын дәлелдеуге тырысты. 760 жылы император Сусонның ашық емес, бірақ келісімімен, император Сюаньцзун атпен шыққанда, Ли Фуго оны тоқтатты және негізгі сарайға қайтаруға мәжбүрледі. Дегенмен, тіпті сол кезде Гао Лиши Ли Фугоға бағынбады, тіпті оған аттан түсіп, император Сюаньцзунды жаяу сүйемелдеуге бұйырды. Император Сюаньцзун күштеп көшірілгеннен кейін, Ли Фуго Чэньді зейнеткерлікке жіберді, Ли Чийингті ғибадатханаға қайтарды (ол 711 жылы таоист монахына айналған), ал Гао, Ван, Вэй және Руді елден қуды. Император Сусон өзінің қыздары ханшайымдар Уаньань мен Сяньиді император Сюаньцзунға қызмет етуге жіберді, бірақ император Сюаньцзун күштеп көшірілуі мен оның көмекшілерінің елден қуылғандығына байланысты депрессияға түсіп, ауырып қалды. Император Сусон өкініш білдіріп, Ли Фугоны өлтіруді ойлады, бірақ Ли Фугоның императорлық гвардияға бағынышты екенін есепке алып, әрекет етпеді. 761 жылы Ли Фугоны қорғаныс министрі (兵部尚書, Бинбу Шаншу) етіп тағайындады, бірақ одан әрі канцлер болуды қалады. Император Сусон, осы кезде Ли Фугодан қорқып, оның лауазымды адамдардың қолдауы болмауына байланысты бас тартты. Ли Фуго бұрын канцлер болған аға чиновник Пэй Миянды оны ұсынуға көндіруге тырысты. Император Сусон канцлер Сяо Хуаға егер маңызды чиновник (яғни, Пэй сияқты біреу) Ли Фугоны ұсынса, ол Ли Фугоның өтінішін қабылдаудан бас тартпайтынын айтты. Сяо Хуа кейіннен бұл туралы Пэймен сөйлескенде, Пэй Ли Фугоның канцлер болуына ешқашан рұқсат етпейтінін қатаң түрде мәлімдеді. Нәтижесінде, Ли Фуго император Сусонның өмірінде канцлер бола алмады, бұл Ли Фугоның ренішіне себеп болды. 762 жылы Сяоға деген өшпенділігінен, ол император Сусонды Сяоны алмастыруға және Юань Цзайды тағайындауға талап етті. Арада жылдар өткен соң, императрица Чжан мен Ли Фугоның одағы сақталды. Дегенмен, 762 жылдың көктемінде императорлар Сюаньцзун мен Сусон екеуі де ауыр сырқатқа шалдыққанда, императрица Чжан мен Ли Фуго бәсекелесе бастады. Ол Ли Чуды (аты Ли Юға өзгертілген және ханзада етіп жарияланған) шақырып, Ли Фуго мен оның одақтасы Чэн Юаньчжэнді өлтіруге оны көндіруге тырысты. Ли Ю бас тартты, содан кейін оның кіші әйелі Ли Сиді (李係) Юэ ханзадасын көндіруге тырысты. Ли Си келісті. Олар содан кейін евнух Дуань Хэнцзюньді (段恆俊) 200-ге жуық мықты евнухтарды таңдап, Ли Фуго мен Чэнді шабуылдауға дайындады. 14 мамыр күні императрица Чжан император Сусонның атынан Ли Юді шақыру туралы бұйрық шығарды. Чэн бұл туралы біліп, Ли Фугоға хабарлады, ол Ли Юді сарай қақпасында тоқтатты, содан кейін оны Ли Фугоның басқаруымен императорлық гвардия лагеріне сүйемелдеді. Ли Фугоның басқаруымен гвардия сарайға кіріп, императрица Чжан мен Ли Сиді қамап алды; басқа евнухтар мен күтуші ханымдар қашып, император Сусонға күтім қалдырмады. 16 мамыр күні император Сусон қайтыс болды, және Ли Фуго содан кейін императрица Чжан мен Ли Сиді, сондай-ақ Ян ханзадасы Ли Сяньді өлімге жіберді, содан кейін Ли Юді император (Император Дайцзун) деп жариялады.

After Emperor Suzong took the throne, while he did not at that point make his oldest son Li Chu the Prince of Guangping crown prince, he gave Li Chu the title of supreme commander of the armies, and he gave Li Jingzhong dual titles on Li Chu's staff—serving as the head of the crown prince's household (太子家令, Taizi Jialing) (although Li Chu was not yet crown prince) and acting assistant of military affairs to the supreme commander (元帥府行軍司馬, Yuanshuai Fu Xingjun Sima). Emperor Suzong entrusted Li Jingzhong with the important secrets, and Li Fuguo became in charge of receiving important reports, as well as distributing military command seals and signs. He also changed Li Jingzhong's name to Huguo (meaning, "one who protects the state"). By this point, Li Huguo ate a vegetarian diet and often acted as Buddhist monks did; further, when he was taking a break, he would often hold prayer beads, and people believed at that point he was benevolent. Later, when Emperor Suzong, while still fighting Yan forces, moved his headquarters from Lingwu to Fengxiang (鳳翔, in modern Baoji, Shaanxi) in spring 757, he gave Li Huguo a slightly greater title as the head of the crown prince's household (太子詹事, Taizi Zhanshi), and changed his name again to Fuguo (meaning, "one who assists the state"). During this time, Li Fuguo had been allied with Emperor Suzong's favorite concubine Consort Zhang, and they had a rivalry with Li Tan and Emperor Suzong's trusted advisor Li Mi. Li Tan often accused Li Fuguo and Consort Zhang of improprieties, and further, despite Li Mi's advice to the contrary, plotted to kill them. Li Fuguo and Consort Zhang, instead, acted first, accusing Li Tan of plotting to kill Li Chu. Emperor Suzong, in anger, ordered Li Tan to commit suicide. Li Chu, in fear, also plotted to kill Li Fuguo and Consort Zhang, although, at Li Mi's urging, stopped the plans. After joint Tang and Huige forces recaptured Chang'an later in 757 under Li Chu's command, Emperor Suzong returned to Chang'an. He bestowed on Li Fuguo a number of titles that gave him responsibility over a number of financial affairs of the state. He also gave Li Fuguo the honorific title of Kaifu Yitong Sansi (開府儀同三司) and created him the Duke of Cheng. The officials' reports continued to go through Li Fuguo, and Li Fuguo established a bureau with a number of agents with the responsibility of secretly finding out officials' faults. Even criminal cases were ruled on by Li Fuguo, and he was often making orders, in Emperor Suzong's name, reversing officials' decisions. No official dared to speak against him or even to refer to him by official title, instead addressing him as "Master Five," using a form of address from a servant to a master. (This implied that Li Fuguo was probably a fifth born son.) Even the chancellor Li Kui, who was from a highly honored household, paid him respect as a son or a nephew would, calling him, "Father Five." Emperor Suzong also gave Li Fuguo, despite his eunuch status, the grandnephew of the deceased official Yuan Xisheng (元希聲) as his wife, and promoted Lady Yuan's uncle. In 759, after Li Xian became chancellor, he secretly and earnestly pointed out to Emperor Suzong the evils that Li Fuguo's secret agents were carrying out, and Emperor Suzong, in response, issued an edict that, while confirming Li Fuguo's past acts as authorized by imperial authority, ordered that in the future, criminal cases were to be decided and appealed through official channels, thus depriving Li Fuguo of a source of power and causing him to be resentful of Li Xian. Later in the year, after Li Xian and Li Fuguo had an open conflict over the criminal charges against an imperial stable official that led to that official's execution, Li Fuguo convinced Emperor Suzong that Li Xian was simply grabbing power, and Emperor Suzong exiled Li Xian. After Emperor Xuanzong's return to Chang'an, he took residence at Xingqing Palace (興慶宮), which was converted from his residence as an imperial prince. Gao Lishi and the general Chen Xuanli (陳玄禮) attended to him, as did Emperor Xuanzong's younger sister Li Chiying (李持盈) the Princess Yuzhen, the lady in waiting Ru Xianyuan (如仙媛), and the eunuchs Wang Cheng'en (王承恩) and Wei Yue (魏悅). These attendants of Emperor Xuanzong did not respect Li Fuguo. To retaliate, Li Fuguo began to try to convince Emperor Suzong that Emperor Xuanzong and his attendants were plotting to seize power back. In 760, with Emperor Suzong's tacit, although not explicit, approval, on one occasion when Emperor Xuanzong was out riding, Li Fuguo intercepted him and forced him to move back to the main palace. Even on that occasion, however, Gao would not submit to Li Fuguo, and even yelled at Li Fuguo to force him to get off his horse and to escort Emperor Xuanzong on foot, along with Gao. Soon after Emperor Xuanzong was forcibly moved, Li Fuguo forced Chen to retire, Li Chiying to return to her temple (she had become an ordained Taoist nun in 711), and exiled Gao, Wang, Wei, and Ru. Emperor Suzong had his daughters Princesses Wan'an and Xianyi attend to Emperor Xuanzong, but Emperor Xuanzong, depressed over his forced movement and the exile of his attendants, began to be ill. Emperor Suzong regretted this and considered killing Li Fuguo, but feared the fact that Li Fuguo had command of the imperial guards, and therefore did not act. In 761, Li Fuguo was made the minister of defense (兵部尚書, Bingbu Shangshu), but further wanted to be chancellor. Emperor Suzong, who by this point was fearful of Li Fuguo, refused on the basis that he did not have the support of the officials, Li Fuguo tried to persuade Pei Mian, a senior official who had previously been chancellor, to recommend him. Emperor Suzong told the chancellor Xiao Hua that if an important official (i. e., someone like Pei) recommended Li Fuguo, he would no longer have the excuse to refuse Li Fuguo's request. When Xiao subsequently discussed this with Pei, Pei adamantly stated that he would never allow Li Fuguo to be chancellor. Subsequently, Li Fuguo was not able to be chancellor while Emperor Suzong was alive, much to Li Fuguo's resentment. In 762, bearing a grudge against Xiao, he insisted to Emperor Suzong that Xiao be removed and replaced with Yuan Zai. Throughout the years, Empress Zhang and Li Fuguo's alliance held. However, as of spring 762, when both Emperors Xuanzong and Suzong were seriously ill, Empress Zhang and Li Fuguo had begun to be rivals. She summoned Li Chu (whose name had been changed to Li Yu and who had been created crown prince) and tried to persuade him to join her in killing Li Fuguo and his ally Cheng Yuanzhen. Li Yu declined, and she instead tried to persuade his younger brother Li Xi (李係) the Prince of Yue, to join her. Li Xi agreed. She and Li Xi thereafter had the eunuch Duan Hengjun (段恆俊) selected some 200 strong eunuchs, ready to ambush Li Fuguo and Cheng. On May 14, Empress Zhang issued an order in Emperor Suzong's name, summoning Li Yu. Cheng found out and informed Li Fuguo, who intercepted Li Yu at the palace gate and then escorted him to the camp of the imperial guards under Li Fuguo's command. The guards under Li Fuguo's command then entered the palace and arrested Empress Zhang and Li Xi; the other eunuchs and ladies in waiting fled, leaving Emperor Suzong without care. On May 16, Emperor Suzong died, and Li Fuguo thereafter executed Empress Zhang and Li Xi, as well as Li Xian the Prince of Yan, and then declared Li Yu emperor (as Emperor Daizong).

Ескертпелер мен сілтемелер

Танның көне кітабы, 184-том. Танның жаңа кітабы, 208-том. Зичжи Тунцзянь, 218, 219, 220, 221, 222-томдар.