Кіріспе
Зимбабве үкіметі тарапынан бүкіл ел бойынша шатырларды күшпен бұзу науқаны. "Операция Мурамбэтсвина" (Қалдықтарды жылжыту), сондай-ақ ресми түрде "Операция Тәртіпті қалпына келтіру" деп аталады, – бұл Зимбабве үкіметі елдегі шатырларды күшпен бұзуға бағытталған кең ауқымды науқаны. Науқан 2005 жылы басталды және Біріккен Ұлттар Ұйымының бағалауынша, кем дегенде 700 000 адам үйлерін немесе күнкөрісін жоғалту арқылы тікелей зардап шекті, ал жанама түрде шамамен 2,4 миллион адамға әсер етті. Роберт Мугабе және үкіметтің басқа да өкілдері бұл операцияны заңсыз тұрғын үйлер мен коммерциялық қызметке қарсы күрес ретінде, сондай-ақ осы аймақтарда жұқпалы аурулардың таралу қаупін азайту мақсатында жүргізілген шара деп сипаттады. Алайда, науқан Зимбабве оппозициялық партиялары, шіркеулер, үкіметтік емес ұйымдар және халықаралық қауымдастықтың қатаң айыптамасына ұшырады. Біріккен Ұлттар Ұйымы бұл науқанды Мугабе әкімшілігіне қарсы оппозицияны құрайтын қала және ауыл халқының көп бөлігін үйсіз қалдыру және қуғынға салу әрекеті деп бағалады.
Operation Murambatsvina (Move the Rubbish), also officially known as Operation Restore Order, was a large scale Zimbabwean government campaign to forcibly clear slum areas across the country. The campaign started in 2005 and according to United Nations estimates has affected at least 700,000 people directly through loss of their homes or livelihood and thus could have indirectly affected around 2.4 million people. Robert Mugabe and other government officials characterised the operation as a crackdown against illegal housing and commercial activities, and as an effort to reduce the risk of the spread of infectious disease in these areas. However, the campaign was met with harsh condemnation from Zimbabwean opposition parties, church groups, non governmental organisations, and the wider international community. The United Nations described the campaign as an effort to drive out and make homeless large sections of the urban and rural poor, who make up much of the internal opposition to the Mugabe administration.
"Мұрамбәтсвина" сөзінің этимологиясы
Бұл сөз бастапқыда "қорықтарда" тұратын шона тайпасының коммуналық ауылдық жұмыскерлерін атау үшін қолданылған. "Мурамбэтсвина" – "мурамба" және "цвина" деген екі шона сөзінің қосындысы. Бірінші сөзді "бас тарту" деп түсіндіруге болады, ал екіншісі "ластық" деп аударылады. Бұл адамдар денсаулық сақтау министрлігі тарапынан осы аймақтарда санитарлық жағдайды жақсарту, денсаулық сақтау туралы ақпарат тарату және басқа да жұмыстар үшін жұмысқа алынған. Полиция инспекторы Джон Тупири "Маникаленд" операциясына "Мурамбэтсвина" деген ат қойды. Зимбабве полициясы өз міндеттерін қаталдықпен орындады, нәтижесінде жергілікті халық олардан қорқып, сақтанды. Сондықтан, бұл сөздің мағынасы Зимбабве үкіметі жариялаған операцияның мақсатын көрсетеді.
Шолу
Зимбабвеліктер бұл операцияны "Зимбабве цунамиі" деп атайды, бұл 2004 жылы Үнді мұхитында болған жер сілкінісінен кейін туған цунами салдарынан болған қиратуға сілтеме жасайды. Бұл шара елдегі басты қалалардың көп бөлігіне әсер етті, ал Зимбабве үкіметі операцияны ауылдық шаруашылық аймақтарына да тарату ниетін білдірді. Зардап шеккен адамдардың санына қатысты бағалаулар күрт өзгеше. Біріккен Ұлттар Ұйымының соңғы деректері бойынша, бұл 700 мың адамды жұмыссыз қалдырып, бүкіл ел бойынша тағы 2,4 миллион адамға әсер еткен. (Бұл бағалау 45 нысаннан алынған мәліметтерге негізделген). Дегенмен, полиция мәліметінше, тек 120 мың адам зардап шеккен. Нақты цифрлар қандай болмасын, көптеген адамдар қиын жағдайға түсті, олардың барлығы үйлерінен және күнкөрісінен айырылғандықтан шұғыл көмекке және қайта орналастыруға мұқтаж. Бұл әрекеттер ішкі және халықаралық деңгейде айыпталды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам қоныстары бағдарламасының атқарушы директоры Анна Тибайюка жасаған есеп 2005 жылдың 21 шілдесінде Зимбабве үкіметіне тапсырылды. Барлық бұзушылықтарды дереу тоқтатуға шақыратын есептен алынған үзінділер келесідей.
Мугабе бұл бұзушылықтардың "елдегі тәртіпті қалпына келтіру үшін күшті тазалау науқанына" қажет екенін айтты және бұл бағдарламаны "қалалық жаңару науқаны" деп сипаттады. Чомбо операцияны "тәртіпті қалпына келтіру" тұрғысынан қарастырды: "Дәл осы адамдар өздерінің қылмыстық әрекеттерімен елді басқаруға келмейтін жағдайға түсірді". Зимбабве полициясының комиссары Августин Чихури "Мурамбэтсвина" операциясының мақсаты – "экономиканы құртуға ниеттенген, иттің күшігі сияқты тараған зиянкестерден елді тазалау" екенін мәлімдеді. Полиция бұзушылықтардың көп бөлігін жүргізгенімен, оларға армия және Ұлттық жастар қызметі де көмектесті. Көптеген тұрғындар өз үйлерін өздері бұзуға мәжбүр болды, кейде тіпті қару қолданып қорқытып. Үйлері бұзылған адамдар ауылдық жерлерге қайтуға немесе Зимбабве полициясы мен қауіпті Орталық барлау ұйымының әрекеттеріне тап болуы мүмкін екенін ескертілуде. Білім министрі Энеас Чигведере "Зимбабведе ауылда үйі жоқ адам жоқ" деп мәлімдеді.
Клеранттардың басқа себептері
Зимбабве үкіметі «Мурамбэтсвина» операциясының тәртіпті қалпына келтіру мақсатында екенін айтты (жоғарыдағы бөлімді қараңыз). Дегенмен, 2005 жылғы 31 наурызда өткен даулы парламент сайлауынан кейін дереу жасалған бұзу, сондай-ақ операцияның өзара қайшы сипаты, сарапшыларды бұзудың басқа себептері болуы мүмкін деген тұжырымға келтірді, бірақ көпшілігі олардың бірнешеуінің жиынтығын айтады.
Саяси жазалау
Оппозициялық Демократиялық өзгерістер қозғалысы (ДДХ) үкіметтің "Мурамбэтсвина" операциясын жүргізудің басты себебі – наурыз айында өткен парламенттік сайлауда оппозицияға дауыс берген қала тұрғындарына жаза беру екенін айтты. Қалалар дәстүрлі түрде ДДХ-ның күшті бекіністері болып табылады, және шындығында, науқанды бастаған Хараре комиссиясы сайланған ДДХ қалалық кеңесінің билігін жою мақсатымен құрылған. Дегенмен, жазалау себебі ретінде келтірілген аргумент, кейбір Zanu PF жақтастарының, оның ішінде азаттық соғысының ардагерлерінің де шатыр лагерьлерін тазалау кезінде ұсталғандығымен күңкейе түседі. "Мурамбэтсвина" операциясының саяси жазалау нысаны болғаны туралы гипотеза 2018 жылғы даулы сайлаудан кейін ұқсас операцияның қайталануымен күшейе түсіп, дерлік фактіге айналады. Қала халқы Зимбабве үкіметіне қарсы демонстрация өткізгеннен кейін, муниципалитеттерге 2019 жылдың қаңтар айында көптеген нысандарды бұзған және көптеген адамдарды мүсіркеусіздікке ұшыратқан дәл сол "цунами" операциясын қайталауға бұйрық берілді.
Саяси оппозицияны әлсірету
Террарай Каримакуенда сияқты сарапшылар бұл операцияның атауы мен 1980 жылдардың басында Мугабе Матабеле тайпасына қарсы күресінің аясында жүргізген Гукурахунди науқанының ұқсастығын атап өтті. Гукурахунди науқаны 1987 жылы Роберт Мугабе партиясымен біріккен Джошуа Нкомоның Зимбабве Африка Халық Одағының (ZAPU) құлауына әкелді. Үкіметтің МДК-ны биліктегі партиямен бірігуге мәжбүрлеу үшін жағдай жасауға тырысып жатқаны туралы болжамдар бар. Каримакуенда сондай-ақ, қала тұрғындарын ауылдық жерлерге көшіру арқылы қалалар МДК жақтастарынан босатылып, үкіметке шалап төбе аймақтарын ZANU PF жақтастарымен қайта толтыруға мүмкіндік беретінін айтты. Бұдан бөлек, МДК жақтастары ZANU PF бекінісі саналатын аймақтарда тұруға мәжбүр болады. The Independent газеті мұны "ZANU PF жақтастары" деп түсіндіріп, жаңа тұрақтарға тіркелуге келген адамдар бар орталықта "ZANU PF акулаларының" бар екенін анықтау арқылы бұл пікірді қолдайды. Тағы бір дереккөз Булавайода ZANU PF өкіліне болашақ тұрақ иегерлерінің тізімін жасау тапсырылғанын, ал нәтижесіндегі тізімде ZANU PF жақтастарының есімдері басым болғанын хабарлады. Тізімде аты жоқ оппозиция жақтасының бірі оған қате партияны қолдағаны туралы тікелей айтылғанын мәлімдеді.
Саяси наразылықтарды бақылау
2005 жылғы парламент сайлауынан кейін, Батыс елдері еркін де, әділ де емес деп қараған сайлаудан соң, үкіметке қарсы жаппай көтеріліс болуы мүмкін деген көптеген хабарлар тарады. Шындығында, әйгілі адам құқықтары белсендісі және үкіметті ашық сынаған Католик архиепископы Пиус Нкубе, сайлау өткізілуі алдында бейбіт көтеріліске шақырды, сайлаудың бұрыннан бұзылғанын мәлімдеді. ZANU PF үкіметі MDC жақтастарын елдің шалғай ауылдық аймақтарына тарату арқылы, егер тәртіпсіздіктер немесе жаппай наразылықтар туындаса, ашулы халқына бақылау жасауды жеңілдетпек болды деген пікірлер айтылды. MDC-нің заң мәселелері жөніндегі өкілі Дэвид Колтарт бұл операцияны "қаладан ауылға, оларды бақылау оңай болатын жерлерге мүмкіндігінше көп адамды көшіруге бағытталған алдын ала соққы" деп сипаттады. Басқа дереккөздер 1991 жылы Дерг биліктен құлаған кезде Харареге қашқан Эфиопияның бұрынғы басшысы Менгисту Хайле Мариамның Роберт Мугабеге идея бергенін айтады. Ол Зимбабведегі шаһарлардағы кембағалдық және үйлердің артта орналасқан аулаларындағы тұрғындардың көбеюі жаппай көтеріліске ыңғайлы жағдай туғызатынын ескерткен.
Болашақтағы мемлекеттік реформаның бір бөлігі ретінде тәуекелдерді басқару
Зимбабведегі адам құқықтары жөніндегі үкіметтік емес ұйым оппозициялық партиялардың бекіністерінде тұратын азаматтарды алдын ала таратуға тағы бір себеп келтірді. Олар үкіметтің бұрын-соңды болмаған экономикалық дағдарысқа тап болғанын, оның отын мен азық-түлік тапшылығымен, қарқынды гиперинфляциямен және іс жүзінде шетел валютасының болмауымен сипатталатынын атап көрсетті. Олардың пікірінше, дағдарысты шешу үшін ZANU PF үкіметі өз еркінен тыс халықаралық қауымдастықпен қайтадан қарым-қатынас орнатуға мәжбүр болады:
Бұл үкімет басқару стилін өзгертуді, заң үстемдігін сақтауды, саяси зорлық-зомбылық пен репрессияны тоқтатуды, баспасөз және медиа кеңістігін ашуды, сондай-ақ азаматтардың негізгі бостандықтарына кез келген араласуды тоқтатуды білдіреді. Сондықтан, тоталитарлық бақылау жеңілдетілсе – халықаралық принциптер мен стандарттарды қанағаттандыру мақсатында – үкімет кенеттен наразылық пен азаматтық қысымға ұшырауы мүмкін. Басқаша айтқанда, "Мурамбатсвина" операциясы сайлаудан кейін бірден туындауы мүмкін наразылықтардан қорқумен (оларды саясиландырылған полиция мен армияның қазіргі әдістерімен бақылауға болады) байланысты емес, керісінше, қатаң шаралар алынып тасталғаннан кейін халықты бақылауға бағытталған.
Бұл тұжырымның негізінде репрессивті үкіметтерге ең үлкен қауіптің либералдануға ұмтылғанда туындайтыны туралы байқау жатыр. Зимбабведегі 2005 жылғы сайлау тәжірибесі осы көзқарасқа сенімділік береді. Сайлау бақылаушылары елге келетінін күтіп, үкімет парламент сайлауына дейінгі айларда репрессивті тактикасының бір бөлігін жеңілдетті. Нәтижесінде MDC жақтастары сенімділікке толы болып, бұрынғыдан гөрі ашық түрде партияларын қолдады.
Шетел валютасымен айналысуды қайтадан бақылауға алу
2000-шы жылдардың басында Зимбабве валюта нарығын бақылау үшін күресті, көбінесе Резервтік банк губернаторы Гидеон Гоно бастаған бірқатар шараларды қабылдады. Зимбабвелік азаматтық бастамаларды қолдайтын «Сокуанле» тобы Гидеон Гононың «Мурамбэтсвина» операциясында маңызды рөл атқарғанын айтады. Гидеон Гононың губернатор болып тағайындалуы заңсыз валюталық мәмілелерге қарсы күрес басталған кезде болды. Бір тәуелсіз ақпарат көзі «оның басты назарында заңсыз валюта нарығы» екенін хабарлады. «Сокуанле» басқа бір мақалада Зимбабведегі валюта нарығын ресми нарық, параллель нарық және қара нарық деп жіктегенін түсіндіреді. Олар қара нарықты былай сипаттайды:
Black market transactions happen on the streets, in the flea markets, and in back rooms; sometimes for small sums of money like 20 US dollars; and the deals often take place between individuals. Commentators believe the government is specifically targeting the small scale black market traders through Operation Murambatsvina. The Age, an Australian newspaper, reported on how informal vendors at one market, dubbed "The World Bank", maintains a façade of trading goods when their real business is dealing in hard cash, albeit very small amounts at a time. (In fact, Bulawayo's "The World Bank" was one of the markets targeted when Gono first become Governor of the Reserve Bank in [2003]. The state controlled newspaper The Herald reported on Robert Mugabe's support for Operation Murambastvina, and on his view that the economy was beginning to receive serious and significant investments from the Far East:
We should not look back, for, looking back, means back to our political enemies and detractors. Industry must recognise this new direction (Look East policy). This has led some to speculate that the destruction of the shanty towns are partly in support of Chinese business interests in Zimbabwe. A report co authored by Archbishop Ncube stated that:
Speculation over the motives behind Operation Murambatsvina has pointed to the removal of local competition threatening newly arrived Chinese businessmen whose stores sell cheap and often poor quality goods. It is estimated that, as a result of the government's aggressive "Look East" policy, up to 10,000 Chinese citizens have moved into the country, and some have moved onto farms taken from highly skilled commercial farmers, notably to grow tobacco for China's 300 million smokers. As well as practical support of Chinese business interests, many have suggested that Operation Murambatsvina also demonstrates an adherence to a 'Look East' ideology and is evidence that Zanu PF has embraced an Asian model of government where individual rights are often subverted for the good of the masses, or the regime. Robert Mugabe's approach to governance has prompted regular comparisons between him and Pol Pot.
Қара нарықтағы мәмілелер көшеде, базарларда және жасырын орындарда жүзеге асырылады; кейде 20 АҚШ доллары сияқты шағын сомалар үшін; және көбінесе жеке тұлғалар арасында өтеді. Сарапшылар үкіметтің «Мурамбэтсвина» операциясы арқылы қара нарықтағы шағын саудагерлерді бағытқа алғанына сенімді. Австралияның «The Age» газеті «Дүниежүзілік банк» деп аталған бір базардағы ресми емес сатушылардың тауар саудасымен айналысқандай көрініс жасағанын, бірақ шын мәнінде олардың негізгі қызметі – ақшамен айналысқанын жариялады, тіпті ол сомалар өте шағын болса да. (Шындығында, Булавайодағы «Дүниежүзілік банк» Гоно Резервтік банк губернаторы болған кезде [2003] мақсат етілген нарықтардың бірі болды. Мемлекеттік бақылаудағы «The Herald» газеті Роберт Мугабедің «Мурамбэтсвина» операциясын қолдағанын және экономикаға Қиыр Шығыстан маңызды инвестициялар келіп түсіп жатқаны туралы пікірін жариялады:
Black market transactions happen on the streets, in the flea markets, and in back rooms; sometimes for small sums of money like 20 US dollars; and the deals often take place between individuals. Commentators believe the government is specifically targeting the small scale black market traders through Operation Murambatsvina. The Age, an Australian newspaper, reported on how informal vendors at one market, dubbed "The World Bank", maintains a façade of trading goods when their real business is dealing in hard cash, albeit very small amounts at a time. (In fact, Bulawayo's "The World Bank" was one of the markets targeted when Gono first become Governor of the Reserve Bank in [2003]. The state controlled newspaper The Herald reported on Robert Mugabe's support for Operation Murambastvina, and on his view that the economy was beginning to receive serious and significant investments from the Far East:
We should not look back, for, looking back, means back to our political enemies and detractors. Industry must recognise this new direction (Look East policy). This has led some to speculate that the destruction of the shanty towns are partly in support of Chinese business interests in Zimbabwe. A report co authored by Archbishop Ncube stated that:
Speculation over the motives behind Operation Murambatsvina has pointed to the removal of local competition threatening newly arrived Chinese businessmen whose stores sell cheap and often poor quality goods. It is estimated that, as a result of the government's aggressive "Look East" policy, up to 10,000 Chinese citizens have moved into the country, and some have moved onto farms taken from highly skilled commercial farmers, notably to grow tobacco for China's 300 million smokers. As well as practical support of Chinese business interests, many have suggested that Operation Murambatsvina also demonstrates an adherence to a 'Look East' ideology and is evidence that Zanu PF has embraced an Asian model of government where individual rights are often subverted for the good of the masses, or the regime. Robert Mugabe's approach to governance has prompted regular comparisons between him and Pol Pot.
Біз артқа қарауға болмайды, себебі артқа қарау – біздің саяси жауларымыз бен қарсыластарымызға оралу деген сөз. Индустрия осы жаңа бағытты (Шығысқа қарай саясатын) мойындауы керек. Бұл кейбір адамдарды шалап-шалап салынған үйлердің қирауының бір себебі – Зимбабведегі қытай бизнес мүдделерін қолдау екені туралы ойға жетеледі. Архиепископ Нкубемен бірлесіп жазылған баяндамада: «Мурамбэтсвина» операциясының артында тұрған себептер туралы болжамдар, жаңадан келген қытай кәсіпкерлеріне қауіп төндіретін жергілікті бәсекелестікті жоюға бағытталған, олардың дүкендері арзан және көбінесе сапасыз тауарларды сатады. Үкіметтің «Шығысқа қарай» деген агрессивті саясатының нәтижесінде, шамамен 10 мың қытай азаматы елге көшіп келді, ал кейбіреулері жоғары білікті фермерлерден тартып алынған фермаларға қоныстанды, әсіресе Қытайдың 300 миллион темекі шегушісі үшін темекі өсіру үшін. Қытай бизнес мүдделерін қолдаумен қатар, көптеген адамдар «Мурамбэтсвина» операциясы «Шығысқа қарай» идеологиясын ұстануын көрсетеді және бұл Zanu PF-тің Азиялық үкімет үлгісін қабылдағанын көрсетеді, онда жеке құқықтар көбінесе халықтың немесе режимнің игілігі үшін құрбандықталады. Роберт Мугабенің басқаруға қатысты көзқарасы оны Пол Потпен салыстыруға себеп болды.
Black market transactions happen on the streets, in the flea markets, and in back rooms; sometimes for small sums of money like 20 US dollars; and the deals often take place between individuals. Commentators believe the government is specifically targeting the small scale black market traders through Operation Murambatsvina. The Age, an Australian newspaper, reported on how informal vendors at one market, dubbed "The World Bank", maintains a façade of trading goods when their real business is dealing in hard cash, albeit very small amounts at a time. (In fact, Bulawayo's "The World Bank" was one of the markets targeted when Gono first become Governor of the Reserve Bank in [2003]. The state controlled newspaper The Herald reported on Robert Mugabe's support for Operation Murambastvina, and on his view that the economy was beginning to receive serious and significant investments from the Far East:
We should not look back, for, looking back, means back to our political enemies and detractors. Industry must recognise this new direction (Look East policy). This has led some to speculate that the destruction of the shanty towns are partly in support of Chinese business interests in Zimbabwe. A report co authored by Archbishop Ncube stated that:
Speculation over the motives behind Operation Murambatsvina has pointed to the removal of local competition threatening newly arrived Chinese businessmen whose stores sell cheap and often poor quality goods. It is estimated that, as a result of the government's aggressive "Look East" policy, up to 10,000 Chinese citizens have moved into the country, and some have moved onto farms taken from highly skilled commercial farmers, notably to grow tobacco for China's 300 million smokers. As well as practical support of Chinese business interests, many have suggested that Operation Murambatsvina also demonstrates an adherence to a 'Look East' ideology and is evidence that Zanu PF has embraced an Asian model of government where individual rights are often subverted for the good of the masses, or the regime. Robert Mugabe's approach to governance has prompted regular comparisons between him and Pol Pot.
Зимбабве жауаптары
Мурамбэтсвина операциясын Зимбабве үкіметтік емес ұйымдары, заңгерлер, оппозициялық Демократиялық өзгерістер қозғалысы және Зимбабведегі көптеген басқа да топтар кеңінен айыптады. Бұл операция әдебиет әлемінде де талқыланды. Валери Тагираның "Үміттің белгісіздігі" атты кітабы Зимбабведегі қарапайым әйелдерге Мурамбэтсвина операциясының әсерін және сол кездегі басқа да қиындықтарды көрнекті бейнеледі. Сол кезеңдегі оқиғаларды жазған танымал әдебиет өкілі – жас ақын және сценарийші Посейдон Цауцу, ол "Қамқорлықсыз әке, кім қамқор болу керек?" атты өлеңін жазды. Өлеңінде Цауцу Зимбабвелік Мугабені балаларына қамқорлық жасамағаны үшін сынға алып, "қоқысты қоқыспен тазалау арқылы" жазалайды деп көрсетеді.
Халықаралық реакциялар
Халықаралық қауымдастық бұл операцияны да айыптады, ал елдер мен халықаралық ұйымдар Зимбабве үкіметінің саясатын қатты сынады. Кейт Хой британдық бұрынғы премьер-министр Тони Блэрге Оңтүстік Африканы аймақтық ықпалын пайдаланып, Зимбабве билігіне қысым көрсетуге шақырды, осылайша қанауды тоқтатуға көмектесуге. Жаңа Зеландияның Сыртқы істер министрі Фил Гофф радио сұхбатында 2005-2006 жылдарға жоспарланған Зимбабве крикет командасының Жаңа Зеландияға сапарына бойкот жариялауды ұсынды. АҚШ-тың сол кездегі Мемлекеттік хатшысы Кондолиза Райс Африка басшыларын бұл операцияға қарсы шығуға және Зимбабве билігіне қысымды күшейтіп, үй шығаруды тоқтатуға шақырды. Африка Одағы бұл шақыруларды қабылдамады, оларды "неғұрлым маңызды мәселелер" деп атады. Мысалы, сол кездегі Оңтүстік Африка президенті Табо Мбеки, Батыс басшыларының Зимбабвеге осылай алаңдауына қарағанда, Конго Демократиялық Республикасындағы азаматтық соғыс сияқты Африкадағы өте ауыр жағдайларға көңіл бөлмеуіне қызығушылық танытты.
Біріккен Ұлттар Ұйымы
Кофи Аннан, сол кездегі БҰҰ Бас хатшысы, Зимбабвеге арнайы елші Анна Тибайюканы науқанның салдарына зерттеу жүргізу үшін және оның нәтижелерін баяндау үшін жіберді. Есеп
Зимбабве үкіметі БҰҰ-ның баяндамасына жауап берді
45 беттік БҰҰ елшісі Анна Тибайюканың өткір сынға толы баяндамасына жауап ретінде президент Роберт Мугабе үкіметі, өз іс-әрекеттерінің қоғамдық мүдделерге қызмет еткенін айтты. Сондай-ақ, тазалау операциясы барысында бірнеше адамның қаза болуына өкіметтің кінәсі жоқ екенін және бұл операцияның үкімет заңдарына сәйкес жүргізілгенін мәлімдеді. Бұл туралы 17 тамыздағы «Herald» газеті жазды. Үкімет Тибайюканың бағалы және пікірге толы тіл қолданғанын, бұл оның үкіметке және операцияға деген жасайқылығын анық көрсеткенін жеткізді.