Кіріспе

Батыс мәдениетінде пайда болған діндер – Батыс діндері, олар тарихи, мәдени және теологиялық тұрғыдан Шығыс, Африка және Иран діндерінен ерекшеленеді. Бұл діндердің Таяу Шығыста пайда болғандықтан, "Ібраһим діндері" (христиандық, иудаизм және ислам) термині Шығыс және Батыс терминологиясын қолдану орнына көбінесе қолданылады. Христиан дінінің пайда болуы және 4-ші ғасырдың соңында Рим империясының мемлекеттік діні ретінде қабылдануы Батыс мәдениетіне зор әсер етті, ал "Христиан әлемі" термині осы өзара байланысты тарихты көрсетеді. Батыс христиан дініне грек-рим діні (әсіресе неоплатонизм) және Рим императорлық культы да елеулі әсер етті. Батыс христиан діні негізінен Католик шіркеуінің Латын дәстүріне негізделген, ал 11-ші ғасырдың Ұлы жарылысынан Шығыс православиесінен бөлінді, сондай-ақ 16-шы ғасырдан бастап Католик шіркеуінен бөлінген барлық протестанттық дәстүрлерді де қамтиды. 19-шы ғасырдан бері Батыс діні көптеген жаңа діни қозғалыстарға, оның ішінде Оккультизм, Спиритизм және неопаганизмнің түрлі формаларына дамыды.

Ежелгі дәуір

"Батыс" мәдениеті немесе өркениеті тарихи түрде грек-рим классикалық ежелгі дәуірінен қалыптасты. Бұл мәдениеттерде көпқұдайлы діндер болды, мысалы, грек және рим политеизмі. Бұл діндерге "шығыс"тың әсері грек ежелгі дәуірінің өте басындағы шығысқа бет бұру кезеңінен бастап-ақ көрінеді. Эллинизм және Рим империясы кезеңінде "шығыс" (Шығыс) діндері "батыс" дініне елеулі әсер етіп, парсылық ықпалмен пайда болған гностицизм және митраизм сияқты дәстүрлерге, сондай-ақ мистикалық діндерге (орфизм), астрология мен сиқырға египеттік және "халдейлік" ықпалға жол ашты. Ерте христиан дінінің өзі кейінгі Рим империясына шығыстық әсер етудің тағы бір мысалы болып табылады. Осы кезеңде римдік діннің жергілікті дәстүрлері ығыстырылды немесе грек түсіндіруімен жабылды, ал рим императорлық культы діни сенім мен тәжірибеден гөрі мемлекеттік рәсімдерді қамтитын азаматтық дінге айналды. Кельт және герман діні рим этнографиясында примитивті деп сипатталған, бірақ сонымен бірге Римнің қалалық құлдырауымен салыстырғанда таза немесе бұзылмаған деп есептелді.

Батыс христиандығы

Батыс христиандығы – христиандықтың бір бөлігі, бастапқыда Католик шіркеуінің латын христиандығына негізделген. Ол 11 ғасырдың Ұлы жарылысы кезінде шығыс православиесінен бөлініп, сондай-ақ батыс емес христиандық түрлі қозғалыстардан ерекшеленеді. Батыс христиандығы 16 ғасырдағы протестанттық реформация кезінде тағы да бөлінді. Оның айқын "батыстық" формаларына пуритандық және евангелизм жатады. Бұл қозғалыстар 18-20 ғасырларда ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде болған түрлі "Ұлы оянулардың" нәтижесінде пайда болды және АҚШ-та кеңінен таралды. Кем дегенде бір жарым мың жыл бойы Еуропа христиан мәдениетімен шайқасқандай болды. Христиан мәдениеті Батыс өркениетінің басты күші болып, философия, өнер, музыка, ғылым, әлеуметтік құрылым және архитектураның даму бағытын анықтады.

Секуляризация

16-17 ғасырлардағы діни соғыстардан кейін, 18 ғасырдағы Ағарту дәуірі қоғам мен саясаттың діни мәселелерден бөлінуіне жағдай жасады. Америка революциясының ықпалымен француз революциясы Еуропаға дін бостандығын қамтамасыз ететін секуляризация және діннен қол үзген мемлекет идеясын жеткізді. Наполеон соғыстарының салдарынан бұл даму Еуропаның басқа аймақтарында да қабылдауға ие болды, неміс медиатизациясы мен 1848 жылғы революциялардан кейін қабылданған түрлі еуропалық конституцияларда шіркеу мен мемлекеттің айырылуы арқылы іске асырылды.

Жаңа діни ағымдар

19 ғасырдың басында Батыс қоғамында қалыптасқан діни бостандық принципі әртүрлі жаңа діни қозғалыстардың пайда болуына жағдай жасады. Алғашқы үлгілер батыс эзотерикасы мен масондық сияқты құпия қоғамдар дәстүрінен туындады, бірақ 19 ғасырдың соңынан бастап буддизм мен индуизм сияқты Шығыс діндерінің ықпалы арта түсті. 20 ғасырдың ортасынан бері Шығыс және Батыс рухани дәстүрлері «Жаңа дәуір» және неопагандық контрмәдениеттермен байланысты әртүрлі қозғалыстарда жиі үйлесім таба бастады.

Қазіргі Батыс әлеміндегі діндер

Батыс әлемі, Еуропа, Америка, Австралия, Жаңа Зеландия және (ішінара) Оңтүстік Африка мен Филиппиндерден тұрады, және негізінен Батыс христиандарынан құралған: Солтүстік Америкада 77,4% (2012), Латын Америкасында 90% (2011), Еуропада шамамен 76,2% (2010) (оның ішінде 35% Еуропалық христиандар Шығыс православиешілер, әсіресе Шығыс Еуропада 76%, бұл толыққанды "Батыс дінінің" бөлігі емес, 46% Еуропалық христиандар Рим католиктері, 18% Еуропалық христиандар протестанттар), Австралия мен Жаңа Зеландияда 61,1% (2011), Оңтүстік Африкада 79% және Филиппинде 90%. Бұл аймақтардағы екінші ірі діндер шамамен бірнеше есе кішірек: Еуропадағы ислам (6%) – шамамен 4%, Канададағы ислам – шамамен 3%, АҚШ-тағы иудаизм – шамамен 1,7%, Австралиядағы ислам – шамамен 1,7%. Батыс әлеміндегі христиан емес халықтың көп бөлігі дінсіз, Австралияда 22%, Жаңа Зеландияда 40%, Еуропада 18,2%, АҚШ-та 16,4%. Батыс әлемінде халықтың шамамен 5% құрайтын азшылық басқа діндерді ұстанады, бұл көбінесе соңғы кездегі иммиграцияның нәтижесі, бірақ белгілі бір дәрежеде дін таратудың (прозелитизмнің) әсері де бар, атап айтқанда 20 ғасырдың соңында Жаңа дәуір қозғалысы аясында буддизм мен индуизмнің түрлі секталарына өту.