Кіріспе
Жүз жыл, 901 жылдан 1000 жылға дейін. 10 ғасыр – Юлиан күнтізбесі бойынша 901 жылдан (Рим цифрларымен CMI) 1000 жылға (M) дейінгі кезең және 1-ші мыңжылдықтың соңғы ғасыры. Қытайда Сунь әулеті құрылды, Тан әулетінің құлдырауынан және одан кейінгі Бес әулет пен Он патшалықтың кезеңінен кейін Қытайдың көп бөлігі бірікті. Мұсылман әлемі мәдени өркендеудің шыңына жетті, әсіресе Кордова халифаты тұсындағы әл-Андалуста және Исмаил Самани билеген Саманид империясында. Аббасид халифаты әлі де болды, бірақ орталық билігі әлсіреген. Бұған қоса, Византия империясы мәдени өркендеуді бастан өткерді, жоғалған аумақтардың бір бөлігін қайта бағындырды, Бірінші Болгария империясы және Оттондық Ренессанс кезеңінде Киелі Рим империясы да дамыды. Тарихшы Линн Уайт осы кезең туралы: «Қазіргі заманғы көзқарас бойынша, бұл қараңғы ғасырлардың ең қараңғысы, егер ол қараңғы болса, ананың құрсағындағы қараңғылық сияқты» деген пікірді айтты. Цезарь Барон оны «Темір ғасыры» деп атады, себебі ол «қаталдығымен және жақсылықтың жоқтығымен темірдей» болды, ал Лоренцо Валла оған ұқсас «Қорғасын мен темір дәуірі» деген ат қойды.
The 10th century was the period from 901 (represented by the Roman numerals CMI) through 1000 (M) in accordance with the Julian calendar, and the last century of the 1st millennium. In China, the Song dynasty was established, with most of China reuniting after the fall of the Tang dynasty and the following Five Dynasties and Ten Kingdoms period. The Muslim World experienced a cultural zenith, especially in al Andalus under the Caliphate of Córdoba and in the Samanid Empire under Ismail Samani. The Abbasid Caliphate continued to exist but with reduced central authority. Additionally, there was a cultural flourishing for the Byzantine Empire, which also reconquered some lost territories, and the First Bulgarian Empire, as well as the Holy Roman Empire during the Ottonian Renaissance. The historian Lynn White mentions of the period that "to the modern eye, it is very nearly the darkest of the Dark Ages if it was dark, it was the darkness of the womb". Caesar Baronius famously described it as the Iron Century, because it was ‘iron in its harshness and in its sterility of goodness', while Lorenzo Valla gave it the similar name "Age of Lead and Iron".
Оқиғалар
950 ж.: Ортағасырлық жылы кезеңнің бастауы.
Африка
Христиандық Нубия патшалығы өркендеу мен әскери күшінің шыңына жетеді (Сұданның ерте тарихы). 909 ж. шамасында: Фатимид халифаты Кабилияда, Кутама тайпасы ішінде пайда болады. 948 ж. шамасында қазіргі Оңтүстік-Шығыс Нигерияда Нри патшалығы басталады. 969: Фатимид әулеті Фустат қаласының жанында Қайыр қаласын негіздейді. 980 ж. шамасында Фатимид әулеті Қаһирде Аль-Азхар университетін құрады.
Океания
950 ж. шамасында Тонгада Туи Тонга империясы және Туи Тонга әулеті құрылды.
Өнертабыстар, жаңалықтар, жаңалықтар
10-12 ғасырлар: Ляо әулеті тұсында жасалған, отырған Гуарин Бодхисаттва мүсіні. Қазір Канзас-Сити қаласындағы Нельсон Аткинс өнер мұражайында сақталуда. Үндістанның Брихадеесваар храмының құрылысы Раджараджа Чола I патшалығы кезінде басталады. Қытай инженері Цяо Вэйё алғашқы фунттық шлюзді ойлап тапты, бұл каналдық шлюз жүйесін жақсартты. Қытайлар от жебелерін ойлап тапты. Мексикада жоғалған балауыз құюдың ең ерте белгілі мысалы. «Сун әндерінің төрт үлкен кітабының» үшеуі жарық көрді (соңғысы 1013 жылы), олар миллиондаған қытай иероглифі бар алып қытай энциклопедиялары болды. Шомырт алғаш рет сыра қайнатумен байланысты айтылды. Қытайлық Чжан Сиксун судың орнына сұйық сынапты (элемент) алғаш рет қолданып, армиллярлық сфераны айналдыратын тетік механизмін қозғалтты, себебі сұйық сынап қыста су сияқты тез қатып қалмайды және металл бөлшектерін тотықтырмайды.