Кіріспе

Кентерберийлік ертегілердің бір бөлігі – 1913 жылғы «Монахтың әңгімесі» фильмі. Джеффри Чосердің Кентерберийлік ертегілерінің бірі – «Монахтың әңгімесі». Монахтың басқа саяхатшыларға айтқан әңгімесі – трагедия тақырыбындағы 17 қысқа әңгімелер, мысалдар жинағы. Бұл әңгімелерде Луцифер, Адам, Самсон, Геркулес, Навуходоносор, Валтасар, Зенобия, Кастилиялық Педро, Кипрлық I Петр, Бернабо Висконти, Пизалық Уголино, Нерон, Холоферн, Антиох, Ұлы Александр, Юлий Цезарь және Крезос сияқты тарихи тұлғалардың трагикалық соңы баяндалады. Кейбір әдеби сыншылар, әңгіменің көп бөлігі Кентерберийлік ертегілердің қалған бөлігінен бұрын жазылған болуы мүмкін екенін, ал төрт ең заманауи тұлға кейінірек қосылған деп санайды. Бұл гипотетикалық алғашқы нұсқаның 1370 жылдарға, Чосер Италияға саяхаттан оралғаннан кейін, Джованни Боккаччоның «Даңқты адамдардың құлауы туралы» және «Декамерон» сияқты басқа да туындыларымен танысқан кезде жазылғаны болжамдалады. Бернабо Висконтидің трагедиясы, басты кейіпкердің қайтыс болған күнінен кейін, 1385 жылдан соң жазылған болуы керек. Әңгіменің негізгі құрылымы Боккаччоның «Даңқты адамдар» туындысына негізделген, ал Пизалық Уголино туралы әңгіме Дантенің «Тозақ» поэмасынан қайта айтылған. Монах өз прологында жасушасында осындай жүздей әңгіме бар екенін мәлімдейді, бірақ рыцарь оны 17 әңгімеден кейін тоқтатып, оларға жеткілікті қайғылы оқиғалар жеткенін айтады. Әңгімелердің реті бірнеше ерте қолжазбаларда әртүрлі, егер заманауи әңгімелер оның әңгімесінің соңында болса, Чосер рыцарьдің жалыққандықтан басқа да себеппен үзіліске ұшырағанын көрсеткісі келуі мүмкін. Жалпы прологтың 51-жолында рыцарь туралы былай делінеді: «Алисаундрда ол болды, қашан ол жеңіске жетті». Егер рыцарь Александрияны басып алуға қатысқан болса, онда ол Кипрлық I Петр ұйымдастырған крест жорығының бір бөлігі болғаны және оқырман өзінің бұрынғы әскери қолбасшысының трагедиясын естіп, монахты үзіп тастауға итермелегенін болжауы керек.

Тақырыптар

"Монхтың ертегісі" трагедиясының түрі Аристотельдің "Поэтикасында" келтірілгендей емес, қайта "басты кейіпкердің батыр емес, құрбандыққа шалынған тұлға ретінде бейнеленетін ортағасырлық идея, ол Тағдырдың әрекетімен көтеріліп, содан кейін құлатылады". Мәтін, Монах трагедияның қатаң, біртекті анықтамасын қатты талап етсе де, мазмұны, әуені және формасы жағынан күрт өзгешеленетін бірқатар әңгімелерді бірдей трагикалық ретінде көрсетеді. Мысалы, Уголино мен Неронның әңгімелері бір-бірінің кері бейнесіндей. Чосердің мақсаты, Монахтың әдеби догмаларын және шамадан тыс қатаң түрлік жіктелімдерін оқырманға сенімсіз көрінуі үшін ұсыну болуы мүмкін.

Стиль

"Монхтың әңгімесі" – барлық саяхатшылардың әңгімелерінің ең күрделі ұйқас түрі, сегіз жолдан тұратын өлең, ABABBCBC ұйқас схемасымен. Көбінесе, төртінші және бесінші жолдардың арасында берік синтаксистік байланыс болады, кейбір әдебиет теорияшыларының пікірінше, бұл өлеңнің ортасынан бөлінуіне кедерес жасайды. Осы метрикалық стиль "Монхтың әңгімесіне" көтеріңкі, кең ауқымды әуен береді, бірақ мұндай әуен әрқашан сөздерде байқала бермейді. Шындығында, тіл көбінесе қарапайым және тікелей болады, алайда, Құдай немесе Тағдыр туралы сөз қозғалғанда, әдеби тіл ауырлап, салмақты болады.