Кіріспе
Теннис ракеткасын ұстау техникасы
Теннисте ракетканы ұстау – матч барысында допты соғу үшін ракетканы ұстау тәсілі. Ең көп қолданылатын үш негізгі ұстаныс: континенталды (немесе "Chopper"), шығыс және жартылай батыс. Көптеген ойыншылар матч кезінде қандай соққы беруге дайындалып тұрғанына қарай ұстаныстарын өзгертеді.
Сегізбұрышты тұтқа
Теннис ұстағыштарының өлшемін қалай анықтау керектігін түсіну үшін, ракетканың тұтқасы әрқашан 8 қыры бар, яғни сегізбұрышты пішінде екенін білу маңызды. Төртбұрышты пішін қолға ауыр тиеді, ал дөңгелек пішінде берік ұстау үшін жеткілікті үйкеліс болмайды. Тұтқаның сегіз қыры бейелдер деп аталады. Оларды 1-ден 8-ге дейін былай нөмірлеуге болады. Егер ракетканың жапырағы жерге перпендикуляр болса, жоғары қарап тұрған бейел – №1 бейел болады. Оң қолмен ойнаушы үшін, ракетканы сағат тіліне қарсы бұра отырып (яғни, алдыңғы қол соққы жасайтын жағын жерге көбірек бұрып), келесі жоғары қарап тұрған бейел – №2 бейел болады, және осылай барлық 8 бейелді анықтауға болады. Сол қолмен ойнаушы үшін, ракетканы сағат тілімен бұра отырып, бейелдерді нөмірлеу симметриялы түрде жүзеге асырылады.
Континенттік тұтқа (No 2 қақпақ)
Бұл ұстаныс "Шотган" деп аталады. Бұл атау оның ерекше шабуылдық сипатымен және допқа жасалатын қысымымен байланысты. Оны қолданғанда, тиімді әсер ету үшін ұстанысты ракетка сабына жақын, мықты ұстау қажет. Бұл ракетканың допқа жарылыс сияқты күшпен соққысын жасауға мүмкіндік береді. Сондықтан оны "Шотган" деп атайды. Континентальдық ұстаныс кескіш соққыларға өте ыңғайлы, себебі ол ракетка бетін сәл жоғары қаратып ұстауға көмектеседі. Бұл атау оның Еуропа құрлығында пайда болғанын көрсетеді, сол кезде шөптен жасалған корттар көп болғандықтан, доптар қатты корттардағыдай биік секірмейтін.
Шығыс тұтқасы (No3 белбеу)
Шығыс алдыңғы тұтқасы негізінен тегіс соққылар үшін қолданылады. Дұрыс Шығыс алдыңғы тұтқасын орындау үшін ойыншылардың көрсеткіш буынды және алақан төсенішін 3-безеуге тіреуі керек. Мұны оңай іске асыру үшін, алақанды тізбелерге жапсырып, тұтқаға қарай сырғытып, Шығыс алдыңғы тұтқасын алуға болады. Бұл тұтқаның артықшылығы – алдыңғы соққыны үйренудің ең оңай тұтқаларының бірі, сондай-ақ континентал тұтқасына ауысу оңай (жылдам), волейбол немесе кесу үшін ыңғайлы. Шығыс алдыңғы тұтқасы АҚШ-тың шығыс бөлігінде танымал болды, себебі шөптен жасалған корттар қатты корттармен алмастырылды, нәтижесінде доптар жоғарырақ секірді. Бұл тұтқаны қолданатын белгілі ойыншылар: Хуан Мартин Дель Потро, Роджер Федерер және Стеффи Граф.
Жартылай батыс алдыңғы тұтқа (No4 тұтқа)
Semi Western grip – бұл "күшті" немесе "жетілдірілген" форма, көптеген ойыншылар оған қасады немесе жаттығулар барысында табиғи түрде келеді. Бұл тұтқа допқа соққанда ракетка бетін жабады, артық айналуға мүмкіндік береді, бірақ жылдамдықты да сақтай алады. Бұл тұтқа кәсіби турнирлерде ең көп қолданылады және Рафаэль Надаль мен Энди Мюррей сияқты көптеген мықты ойыншылар пайдаланады.
Батыс алдыңғы тұтқа (No 5 бедер)
Батыс тұтқасы - бұл ең көп айналуды (топспин) жасауға арналған алдыңғы қолдың ең экстремалды тұтқаларының бірі. Бұл тұтқа жартылай батыс тұтқасына қарағанда ракета бетін көбірек жабады және бастапқыда Рафаэль Надаль өсіп келе жатқанда қолданған. Бұл тұтқа қателік мүмкіндігін барынша арттырып, терең, иісті допты соғуға өте ыңғайлы. Бұл тұтқаны қолданатын белгілі ойыншылар - Карен Хачанов және Кей Нисикори. Новак Джокович танымал еткен тағы бір нұсқасы - 3/4 Батыс тұтқасы. Бұл тұтқада буын жартылай батыс бұрышында (4) орналасқан, ал алақан батыс жаққа қарай көбірек орналасады.
Гавайлық алдыңғы тұтқа (No 6 бедер)
Гавайлық тұтқа – допқа күшті айналым беру үшін қолданылатын ең экстремалды алдыңғы тұтқа. Білек позициясының өте шектен тыс болуына байланысты, оны қолдану ұсынылмайды, себебі білек аурулары мен басқа да буын проблемаларын тудыруы мүмкін. Осы тұтқаның ерекшелігі – жабық ракетка беті арқасында допқа айналым беруге мүмкіндік беруі. Бұл допты тікелей соғуды қиындатады, алайда, бұл әлі де мүмкін. Бұл тұтқаны қолданатын ең танымал ойыншы – Джек Сок.
Екі қолды алдыңғы тұтқа (F: No 2 + B: No 7)
Негізгі екі қолды алдыңғы соққының ұстау тәсілі, ракетканы стандартты континентальді ұстау арқылы алынады, содан кейін сол қолды сол жақтанғы алдыңғы соққының шығыс ұстау тәсілімен қосыңыз. Бұл екі қолдың анықтамалық жиектерін бір-біріне тура қарама-қарсы орналастырады. Алдыңғы соққы үшін екі қолмен ракетканы ұстау өте сирек, бірақ бірнеше танымал WTA ойыншылары (мысалы, Моника Селес, Хси Су Вэй) оны табысты қолданды. Бұл алдыңғы соққының жете алатын қашықтығын қысқартып, максималды күшін азайтады, бірақ бұрынғы кемшіліктерді өтеуге болатын бесәйілділік дәлдікті ұсынады. Сонымен қатар, екі қолды артқы соққымен үйлестірілгенде, қарсыластың допты қай жақтан (артқы жақтан ба, алдыңғы жақтан ба) соққанын көруі қиын. Екі жақ та бірдей дәл болуы мүмкін, және ұстауды өзгертудің қажеті жоқ.
Шығыс артқа ұстауы (No1 бедер)
Шығыс артқы ұстау қолды көрсету саусағының бірінші бунағы мен алақанның түйіні #1 бейімдемесінде орналасқандай етіп ұстағанда қол жеткізіледі. Бұл ұстау айтарлықтай айналу мен бақылауға мүмкіндік береді. Шығыс алқа ұстаумен салыстырғанда, ракетканың қарама-қарсы жағы қолданылады. Ал батыс алқа ұстауын қолданушы адам үшін, керісінше, допты соғу үшін ракетканың алқадағыдай бір беті қолданылады; егер алқа батыс ұстаумен ойналса, ұстауды өзгертудің қажеті жоқ.
Жартылай батыс ретро ұстауы (No8 белбеу)
Жартылай батыс кері қол ұстауын қолды орналастыру арқылы жүзеге асыруға болады, мұнда көрсету саусағының негізгі буыны #8 бұрыштамасында орналасады. Континенталды ұстаумен салыстырғанда, ракетка жүзі сағат тілі бойынша 90 градусқа бұрылады. Шығыс кері қол ұстауына қарағанда бұл ұстау осылай болғанымен, ракетканың табиғи жабық қалпына байланысты, жартылай батыс ұстауы одан да көп топспин жасауға мүмкіндік береді және жылдамдық сақтай алады. Бұл, негізінен, жартылай батыс алға қол ұстауымен бірдей. Допты соғу үшін алға қол соққандағы ракетка беті қолданылады. Егер алға қол жартылай батыс стилімен ойналса, ұстауды өзгертудің қажеті жоқ.
Жартылай батыс екі қолды артқы қол ұстауы (F: Bevel # 2 + B: Bevel # 6)
Негізгі екі қолды артқы соққыны ұстау үшін ракетті әдеттегі континентальді ұстау арқылы ұстап, содан кейін сол қолыңызды жоғары қойып, сол қолмен сол жақтың жартылай батыс алға соққы ұстауын қолданыңыз. Бұл екі қолдың анықтамалық жиектерін бір-біріне тура қарама-қарсы қояды. Ракетті екі қолмен артқы соққыға ұстау өте кең таралған, бірақ екі қолдың нақты орналасуында көптеген вариациялар бар. Бұл оң және сол қолды ойыншылар арасында да өзгеше болады. Алға соққыға қарағанда, допты соғу үшін ракетканың басқа жағы қолданылады.
Алдыңғы тұтқаның дамуы
ХХ ғасырдың алғашқы екі онжылдығында көптеген жылдар бойы кішкентай, осал ойыншы Билл Джонстон көптеген адамдар тарапынан барлық уақыттағы ең жақсы форхэндке ие деп есептелді, ол батыс тұтқасын қолданып, иық деңгейінде соққы берді. 1920 жылдардан кейін жоғары деңгейдегі ойыншылар батыс тұтқасын сирек қолданды, бірақ ХХ ғасырдың соңында, соққы жасау техникасы мен жабдықтар радикалды түрде өзгерген кезде, батыс форхенді қайтадан күшті дамыды және қазір көптеген заманауи ойыншылар қолданады. Технологияның өзгеруімен әртүрлі тұтқалар бұрынғыдан мүлдем басқаша қолданыла бастады. Біріншіден, континенталді тұтқа негізінен сервисиң мен волейге қолданылады, форхэнд соққыларына немесе артқы соққыға емес. Шығыс тұтқасы әлі де қолданылады, бірақ бұрынғыға қарағанда әлдеқайда аз, және өте тегіс соққыларды орындау үшін қолданылады. Ол төменнен өткізілетін соққыларды орындауға өте қолайлы. Турда ең танымал тұтқа – жартылай батыс тұтқасы. Ол форхэндке айналым мен жылдамдықтың жақсы үйлесімін береді және артқы тұтқаға оңай өтуге мүмкіндік береді. Соңында, батыс тұтқасы (және оның экстремалды түрлері) – турда қолданылатын ең радикалды тұтқалардың бірі, көбінесе кірпіш кортта ойнайтындар қолданады, және олар көп мөлшерде айналым жасау үшін қолданылады.
Арқалы тұтқаның дамуы
Бекхенд бір немесе екі қолмен орындалуы мүмкін. Топ-100-ге кіретін әйелдердің үшеуі бір қолмен ойнайды. Топ-100-ге кіретін ерлердің 24-і бір қолмен ойнайды, бұл он жыл бұрынғы шамамен 50-ден азырақ. 20 ғасырдың көп бөлігінде бекхенд бір қолмен, шығыс немесе континенталді тұтқамен орындалды. Қазіргі заманғы теннисте жартылай батыс тұтқасымен ойнайтын бірнеше кәсіби ойыншы бар. Бұл соққы шығыс форхендке ұқсас түрде орындалады. Ол дәстүрлі шығыс тұтқасына қарағанда әлдеқайда көп айналуға (топспин) мүмкіндік береді. Жартылай батыс тұтқасымен ойнау бір қолды ойыншыға иық деңгейіндегі допты соғуды жеңілдетеді, бірақ төменгі допты соғу қиындайды, ал шығыс тұтқасымен керісінше. Шығыс тұтқасымен ойналатын бекхендтің өзі және оның түрлерін Гюставо Куэртен (қазір зейнеткерлікте), әсіресе Ричард Гаске (ерлер арасында) және Жюстин Энен (қазір зейнеткерлікте) (әйелдер арасында) сияқты күшті бір қолды бекхендке ие кәсіби ойыншылардың көпшілігі қолданады. Екі қолды бекхендтің ең көп қолданылатын түрінде, допты ұстау үшін оң қол континенталді тұтқамен, ал сол қол – жартылай батыс форхенд тұтқасымен ұсталады. Бұл екі қолды бекхендтің ең көп таралған тәсілі болғанымен, екі қолды бекхенд үшін ракетканы ұстаудың әртүрлі тәсілдерін қолданатын ойыншылар да бар. Барлық уақыттағы ең жақсы бекхендке ие болған деп есептелетін Дон Бадж 1930 және 1940 жылдары допқа айналу беретін өте күшті бір қолды соққыны орындады. Кен Розуолл, бір қолды бекхендке ие болған, 1950 және 1960 жылдары төмен айналу (андерспин) беретін өте дәл кесілген бекхендті қолданды. Бір қолды бекхендті кесіп ойнауды жиі раллилерде қолданады, себебі бұл ыңғайлы соққы. Әсіресе Андре Агасси бір қолды бекхендті жиірек қолданды және осы соққымен қайтаруға мүмкін емес қысқа соққыны (дропшот) жиі орындады.
Тағамды беру үшін қолданылатын тұтқалар
Сервистің ұстауы сервистің түріне байланысты. Кәсіби деңгейде континенталды ұстама барлық сервистерді орындау үшін қолданылады. Кейбір ойыншылар ұстаманы шығыс соққы ұстамасына қарай бұрады (No1 бейім), сервисте максималды айналу үшін. Сервиске кесіп беру үшін, ойыншы допты денесінің оң жағына (оң қол болса) сәл лақтырып, допты диагональды түрде кесіп, жақтан және жоғарғы айналуды жасайды. Оң қолды ойыншы үшін кесілген сервис солға және төмен қарай иіледі. Бұл ойыншыларды жаққа тартып, немесе денелеріне жақын қысып, жоғары, жеңілдетілген допты соғуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, екінші сервис үшін кеңінен қолданылатын соққы сервисі бар, себебі оның қателікке төзімділігі жоғары, алаңға түсу қабілеті және қарсыластарды шатастыру үшін айналуға мүмкіндік береді. Көптеген ойыншылар жоғарғы айналу сервисін континенталды алдыңғы ұстаманы (No2 бейім) қолдану арқылы орындайды, ал кейбіреулері көбірек айналу үшін шығыс соққы ұстамасын (No1 бейім) пайдаланады.