Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англияда және Солтүстік Ирландияда үйге меншік саясаты қолданылады.
Home ownership policy active in England and Northern Ireland
«Сатып алу құқығы» схемасы – 2016 жылдың 1 тамызынан бастап Шотландияда және 2019 жылдың 26 қаңтарынан бастап Уэльсте қолданылмайтын, Ұлыбританиядағы саясат. Ол жергілікті кеңестердің және кейбір тұрғын үй кооперативтерінің сенімді тұрғындарына олар тұрып жатқан кеңес үйін үлкен жеңілдікпен сатып алуға заңдық құқық береді. 1997 жылдан кейін мемлекеттік қаржыландырумен салынған тұрғын үйлердің кепілді жалға алушылары үшін де, кіші жеңілдікпен сатып алу құқығы бар. 1980 жылы енгізілгеннен бастап 1997 жылға дейін схема аясында Ұлыбританияда 1,7 миллионнан астам тұрғын үй сатылды. Бұл схема Ұлыбританиядағы әлеуметтік тұрғын үйдің көлемін күрт қысқартудың негізгі факторларының бірі болып саналады – 1979 жылы шамамен 6,5 миллион бірліктен 2017 жылы шамамен 2 миллион бірлікке дейін азайды. Сондай-ақ, бұл схема үй иеленудің 15%-ға өсуіне ықпал етті, ол 1979 жылы үй шаруашылықтарының 55%-ынан 2003 жылы 71%-ға дейін өсті. Алайда, Англияда 2000 жылдардың соңынан бері бұл көрсеткіш 63%-ға дейін төмендеді (2017 жылғы мәліметтер). «Сатып алу құқығы» тұрғын үй істері жөніндегі мемлекеттік министрдің қарауында. Сыншылар бұл саясаттың төмен кірісті адамдар үшін тұрғын үй тапшылығын ушықтырғанын, ұлттық тұрғын үй бағаларының көтерілуіне себеп болғанын және нәтижесінде дәстүрлі қауымдастықтардың ығысуы мен жаңаруына (gentrification) әкелгенін айтады.
The Right to Buy scheme is a policy in the United Kingdom, with the exception of Scotland since 1 August 2016 and Wales from 26 January 2019, which gives secure tenants of councils and some housing associations the legal right to buy, at a large discount, the council house they are living in. There is also a Right to Acquire for assured tenants of housing association dwellings built with public subsidy after 1997, at a smaller discount. By 1997, over 1,700,000 dwellings in the UK had been sold under the scheme since its introduction in 1980, with the scheme being cited as one of the major factors in the drastic reduction in the amount of social housing in the UK, which has fallen from nearly 6.5 million units in 1979 to roughly 2 million units in 2017, while also being credited as the main driver of the 15% rise in home ownership, which rose from 55% of householders in 1979 to a peak of 71% in 2003; this figure has declined in England since the late 2000s to 63% in 2017. Right to Buy is the jurisdiction of the Minister of State for Housing. Critics claim that the policy compounded a housing shortage for people of low income, initiated a national house price bubble, and led ultimately to what is commonly recognised as the displacement and gentrification of traditional communities.
Тарих
Жергілікті билік 1936 жылғы Тұрғын үй заңынан бері тұрғын үйлерді жалға алушыларға сатуға құқылы болды, бірақ 1970 жылдардың басына дейін мұндай сатулар шектеулі болды: 1957 мен 1964 жылдар аралығында Англияда шамамен 16 000 тұрғын үй сатылды. Еңбек партиясы алғаш рет 1959 жылғы жалпы сайлау науқамында жалға алушыларға өздері тұратын үйге ие болу құқығын ұсынды, бірақ сайлауда жеңіліске ұшырады. 1968 жылы қалаларда сатуды шектеу туралы айналымдық хат шығарылды, бірақ 1970 жылы консерваторлық үкімет оны кері қайтарып алды. Осы уақыт аралығында тұрғын үйлерді жалға алушыларға сату көбейе бастады. 1970 жылы 7 000-ге жуық үй жалға алушыларға сатылды, ал 1972 жылы бұл көрсеткіш 45 000-нан асты.
Local authorities have had the ability to sell council houses to their tenants since the Housing Act 1936, but until the early 1970s such sales were limited: between 1957 and 1964, some 16,000 council houses were sold in England. The Labour Party initially proposed the idea of the right of tenants to own the house they live in, in their manifesto for the 1959 general election, which they lost. In 1968, a circular was issued limiting sales in cities but was withdrawn by an incoming Conservative government in 1970. In the meantime, council house sales to tenants began to increase. Some 7,000 were sold to their tenants during 1970; this soared to more than 45,000 in 1972.
Тэтчер саясаты
Маргарет Тэтчер 1979 жылғы мамыр айында премьер-министр болғаннан кейін, 1980 жылғы Тұрғын үй туралы заңда сатып алу құқығын іске асыруға қатысты заң қабылданды. Қоршаған ортаны қорғау министрі Майкл Хеселтин осы заңның орындалуын бақылады. Бұл шара шамамен 6 миллион адамды қамтыды, олардың шамамен үштен бірі өз үйін сатып алды. Хеселтин «бірде-бір заң мемлекеттен халыққа осыншама көп капиталды беруге мүмкіндік бермегенін» атап өтті. Ол сатып алу құқығының екі негізгі мақсаты бар екенін айтты: адамдарға қалағандарын беру және мемлекеттің жеке адамның өміріне үнемі үстемдік ету тенденциясын кері қайтару. Ол былай деді: «Елімізде үйге ие болуға деген терең қалау орныққан. Үкімет осы рухты қолдау керек деп санайды. Бұл халықтың тілегін көрсетеді, қоғамда байлықтың таралуын қамтамасыз етеді, жеке адамның өз үйін жақсартуға және жаңғыртуға деген ынтасын арттырады, ата-аналарға балалары үшін байлық жинауға мүмкіндік береді және еркін қоғамның негізі болып табылатын тәуелсіздік пен өзіне сену сезімін дамытады». Кеңес үйінің сату бағасы нарықтық құнына негізделген, бастапқыда 33%-дан 50%-ға дейін (кеңес пәтерлері үшін 70%-ға дейін) жеңілдікпен сатылды, бұл арендаторлар төлейтін жалға алу ақысын көрсетеді және сатып алуға ынталандыру мақсатын көздейді; ең жоғары жеңілдік 1984 жылы 60%-ға, ал 1986 жылы 70%-ға дейін көтерілді. 1988 жылы берілген орташа жеңілдік 44% құрады. Жергілікті билік кепілсіз ипотека ұсынуға міндетті болды. Жеңілдік мөлшері арендатордың үйде қанша уақыт тұрғанына байланысты болды, егер олар үйді белгілі бір мерзім ішінде сатса, алынған жеңілдіктің бір бөлігін қайтаруға міндетті болды. Бұл саясат Тэтчершілдіктің маңызды қағидаларының біріне айналды. Саясат бірден танымал болды. Кейбір жергілікті еңбекші партия бақылауындағы кеңестер қарсы болды, бірақ заңнама оларға сатып алуды тоқтатуға және қарыздарын өтеуге мүмкіндік берді. Сату көрсеткіштері Англияның оңтүстігі мен шығысында Лондонның орталық және солтүстік бөлігіне қарағанда жоғары болды. Сату жалпы қажеттіліктерге арналған тұрғын үйлерге ғана шектелді; бейімделген және егдеулерге арналған үйлер осы бағдарламадан алынған. Сатудан түскен түсімнің жартысы жергілікті билік органдарына төленді, бірақ үкімет билік органдарының ақшаның көп бөлігін қарыздарын өтеуге жұмсауын шектеді, одан әрі үй салуға жұмсаудың орнына. Нәтижесінде кеңес тұрғын үй қоры, әсіресе мүлік бағасы жоғары аймақтарда, мысалы, Лондон мен Англияның оңтүстік-шығысында азайды. 1982 жылы 200 000 кеңес үйі арендаторларға сатылды. 1987 жылға қарай Ұлыбританияда 1 000 000-нан астам кеңес үйі арендаторларға сатылды, бірақ 1990 жылдары арендаторлар сатып алған кеңес үйлерінің саны азайды. Еңбек партиясы бастапқыда сатуға қарсы болды және 1983 жылғы жалпы сайлауда оларға қарсы күресуге уәде берді, бірақ 1985 жылы бұл бағдарламаға ресми қарсылығын тоқтатты. Алайда, 1987 жылғы жалпы сайлауда консервативті үкімет сайлаушыларға еңбекші үкімет бұл бағдарламаны жоятынын мәлімдеді. 1997 жылғы жалпы сайлауда еңбекші партия билікке оралғаннан кейін, олар тұрғын үй қорына күшті қысым түскен жергілікті билік органдарындағы арендаторларға берілетін жеңілдікті қысқартты; бұл Лондонның көп бөлігін қамтыды.
After Margaret Thatcher became Prime Minister in May 1979, the legislation to implement the Right to Buy was passed in the Housing Act 1980. Michael Heseltine, in his role as Secretary of State for the Environment, was in charge of implementing the legislation. Some 6,000,000 people were affected; about one in three actually purchased their housing unit. Heseltine noted that "no single piece of legislation has enabled the transfer of so much capital wealth from the state to the people". He said the right to buy had two main objectives: to give people what they wanted and to reverse the trend of ever increasing dominance of the state over the life of the individual. He said: "There is in this country a deeply ingrained desire for home ownership. The Government believe that this spirit should be fostered. It reflects the wishes of the people, ensures the wide spread of wealth through society, encourages a personal desire to improve and modernise one's own home, enables parents to accrue wealth for their children and stimulates the attitudes of independence and self reliance that are the bedrock of a free society." The sale price of a council house was based on its market valuation, discounted initially by between 33% and 50% (up to 70% for council flats), which was said to reflect the rents paid by tenants and also to encourage take up; the maximum discount was raised to 60% in 1984 and 70% in 1986. By 1988, the average discount that had by then actually been given was 44%. The local authority was obliged to offer a mortgage with no deposit. The discount depended on how long tenants had been living in the house, with the proviso that if they subsequently sold their house within a minimum period they would have to pay back a proportion of the discount. The policy became one of the major points of Thatcherism. The policy proved immediately popular. Some local Labour controlled councils were opposed, but the legislation prevented them from blocking purchases and enabled them to redeem debt. Sales were much higher in the south and east of England than in inner London and northern England. Sales were restricted to general needs housing; adapted properties and those built specifically for older people were exempted from the scheme. Half the proceeds of the sales were paid to the local authorities, but the government restricted authorities' use of most of the money to reducing their debt until it was cleared rather than spending it on building more homes. The effect was to reduce the council housing stock, especially in areas where property prices were high, such as London and the south east of England. In 1982, 200,000 council houses were sold to their tenants. By 1987, more than 1,000,000 council houses in the UK had been sold to their tenants, although the number of council houses purchased by tenants declined during the 1990s. The Labour Party was initially against the sales and pledged to oppose them at the 1983 general election but dropped its official opposition to the scheme in 1985. However, at the 1987 general election, the Conservative government claimed to voters that a Labour government would still abolish the scheme. When Labour returned to power at the 1997 general election, it reduced the discount available to tenants in local authorities which had severe pressure on their housing stock; this included almost the whole of London.
2005 жылдан кейінгі сатып алу құқығы ережелері
Сатып алу құқығы туралы ережелер 2005 жылы өзгертілді. Жаңа тұрғын алушылар үшін бес жылдық мерзім талап етілді, ал 2005 жылғы қаңтардан кейін сатып алынған мүлікті иесі сатқысы келсе, оны бірден ашық нарыққа шығаруға болмайды. Мұндай иелер бұрынғы үй иесіне (кеңес немесе тұрғын үй кооперативі) жүгініп, оған алдымен сатып алу құқығын ұсынуға тиіс. Егер бұрынғы үй иесі болмаса, мысалы, бұрынғы үй иесі тіркелген әлеуметтік тұрғын үй ұйымы болса және ол қызметін тоқтатқан жағдайда, мүлік алдымен жергілікті тұрғын үй органына ұсынылуы керек. Сатып алу құқығын рәсімдеу мерзімі 12 айдан 3 айға дейін қысқартылды. Қаржылық жүргізу органы (FCA) қазір көптеген ипотекалық несиелерді сатуды басқарады және реттейді. FCA-ның Сатып алу құқығы арқылы сатып алуды реттеуінің мақсаты – делдалдар мен заңгерлер тарапынан кең таралған Сатып алу құқығын дұрыс емес сату мәселесін шешу болды. Олардың әрқайсысының өз мүдделері болды және көптегісі клиенттерінің жеңілдіктерінен артық ақы алып отырды. Жоғарыда аталған шаралар және өркендеу кезеңінің аяқталуы осы мәселені бақылауға көмектескен сияқты. 2009 жылы Localis саясатын зерттеу орталығы әлеуметтік тұрғын үй реформасының принциптерін қарау барысында Сатып алу құқығын үлестік үлестерге дейін кеңейтуді ұсынды, оны жақсы тұрғын алушы болу арқылы бөліп алуға болады. 2018 жылы талапкерлік мерзімі 5 жылдан 3 жылға дейін қысқартылды.
The Right to Buy rules were changed in 2005. Five years' tenancy was now required for new tenants to qualify, and properties purchased after January 2005 could no longer immediately be placed on the open market should the owner decide to sell. Such owners now had to approach their previous landlord (council or housing association) and offer them the right of first refusal. If the previous landlord was no longer in existence, for example in cases where the former landlord was a registered social landlord that has ceased business, then the property had to first be offered to the local housing authority. The time in which a Right to Buy conveyance should take place was reduced from 12 months to 3 months. The Financial Conduct Authority (FCA) now governed and regulated most types of mortgage selling. The FCA's governance of Right to Buy purchases was partly to solve the widespread problem of Right to Buy mis selling from brokers and solicitors alike. They all had their own agendas, and many were charging excessive fees that were then taken out of their client's discount. The above actions that have been taken coupled with the end of the boom period seem to have brought this problem under control. In 2009, the Localis think tank suggested, as part of a review of principles for social housing reform, that the right to buy should be extended into equity slivers, which could be part earned through being a good tenant. The qualifying period changed from 5 years to 3 years in 2018.
Соңғы өзгерістер
2011 жылғы Консервативтік партия конференциясында Дэвид Кэмерон тұрғын үй нарығын жандандыру және жаңа тұрғын үй салуға жұмсалатын қаржыны жинау мақсатында, «Сатып алу құқығы» бойынша жеңілдіктерді ұлғайтуды ұсынды. Әлеуметтік тұрғын үй саласының мамандары бұл ұсынысқа қатысты алаңдаушылық білдірді. 2012 жылдың 2 сәуірінен бастап «Сатып алу құқығы» бойынша жеңілдік мөлшері ең жоғары 75 000 фунт стерлингке немесе үй бағасының 60% (пәтер үшін 70%) дейін, қандайсы төмен болса, соған дейін ұлғайтылды. 2013 жылдың наурыз айында Лондондағы ең жоғары жеңілдік 100 000 фунтқа дейін көтерілді. «Сатып алу құқығы» бойынша ең жоғары жеңілдік мөлшері әр қаржы жылында өткен қыркүйектегі ТТІ (Инфляцияның тұтынушылық баға индексі) деңгейіне сәйкес өседі. Жоспардың мақсаты – әрбір қосымша сатылған үй үшін нарықтық бағасының 80% дейін «қолжетімді жалға алуға» арналған жаңа үй салынуы, осы арқылы қолжетімді тұрғын үйдің деңгейін сақтап қалуға және күту тізіміндегілерге қолжетімді үйлердің санын арттыруға бағытталған. Бес жылдық мерзімді жалға алу шарттары күшінде қалады, егер мүлік бастапқы сатылымнан кейінгі алғашқы бес жыл ішінде сатылса, жеңілдіктің бір бөлігі немесе толығымен қайтарылуы тиіс. 2016 жылғы Тұрғын үй және жоспарлау заңы «Сатып алу құқығын» тұрғын үй кооперативтерінің тұрғындарына да таратуға мүмкіндік берді.
At the 2011 Conservative Party Conference, David Cameron proposed to increase Right to Buy discounts in order to revitalise the housing market and generate receipts which could be spent on new housing. Social housing professionals expressed concerns over the proposal. As of 2 April 2012, the Right to Buy discount was increased to a maximum of £75,000 or 60% of the house value (70% for a flat) depending on which is lower. In March 2013, the maximum discount in London was increased to £100,000. The maximum right to buy discount increases each financial year in line with CPI as at the previous September. The aim of the scheme is, for every additional home sold, a new home will be built for 'affordable rent' at up to 80% of market rent, aimed at maintaining the level of affordable housing while also increasing the number of properties available for those on the waiting list. The five year tenancy criterion will remain, and should the property be sold within the first five years of the original sale, part or all of the discount will be required to be paid back. The Housing and Planning Bill 2016 extended right to buy to housing association tenants.
Шотландия
2013 жылдың шілдесінде Шотландия үкіметі 2017 жылдан бастап Шотландияда «Тұрғын үйді сатып алу құқығы» жойылатынын мәлімдеді. Ақырында, ол 2014 жылғы «Тұрғын үй (Шотландия) туралы» заңның бір бөлігі ретінде 2016 жылдың 1 тамызынан бастап күштен шығарылды.
In July 2013, the Scottish Government confirmed that Right to Buy would be abolished in Scotland from 2017. It was in the end abolished as a part of the Housing (Scotland) Act 2014 from 1 August 2016.
Уэльс
2017 жылдың жазында Уэльс үкіметі Уэльсте «Бағасымен сатып алу» құқығын жою туралы заң жобасын ұсынды. Бұл заң 2017 жылдың желтоқсанында Уэльс Ассамблеясымен қабылданды және схема 2019 жылдың 26 қаңтарында тоқтатылды.
In the summer of 2017, the Welsh Government proposed a law to abolish Right to Buy in Wales. This law was passed by the Welsh Assembly in December 2017, and the scheme ended on 26 January 2019.