Кіріспе
Матай 4:16 – Жаңа өсиеттегі Матай Ізгі хабарының төртінші тарауының он алтыншы аяты. Бұрынғы аяттарда Иса, Жақияның тұтқындалғанын естіген соң, Ғалилеяға оралды, сосын Назареттен Капернаумға кетті. Бұл аятта Ишая кітабынан алынған цитатаның екінші бөлігі келтірілген, бұл оның қимылдарының кітапта бұрыннан жазылғанын көрсетеді.
Matthew 4:16 is the sixteenth verse of the fourth chapter of the Gospel of Matthew in the New Testament. In the previous verses Jesus returned to Galilee after hearing of the arrest of John the Baptist and then left Nazareth for Capernaum. This verse contains the second half of a quote from the Book of Isaiah, implying that these movements were preordained by scripture.
Талдау
Бұл тармақ Ежелгі Келісімдегі Ишая 9:2-ға негізделген. Бұл тармақ Иса Мәсіхтің Матай 4:13-ке сай, бұрын айтылған Забулон және Нафталим жерлерін білдіреді. Тармақта Солтүстік Израильге ассириялықтардың шапқыны туралы айтылып, осы қараңғы кезеңнен кейін жаңа жарық пайда болады деп болжанады. Матай бұл мессия екенін көрсетеді, ал Франция дәстүрлі көзқарас бойынша Исаия ассириялықтар кеткеннен кейін болған оқиғалар туралы айтқан деп есептейді. Картер Матайдың көп бөлігі Рим империясының құлауы туралы болжам екенін айтады, сондықтан бұл тармақты саяси тұрғысынан қарастырады, ал жеңімпаз ассириялықтар – аймақтағы Рим үстемдігінің метафорасы. Олбрайт және Манн бұл тармақта грек тілінде Септуагинтаның үш әртүрлі нұсқасынан алынған элементтер бар екенін атап көрсетеді. Бұл әртүрлі аудармалардың бірі деп ұзақ уақыт ойланды, бірақ ол жоғалған LXX нұсқасынан алынған болуы мүмкін. Бұл LXX-тің алдыңғы тармаққа қарағанда дәлірек көшірмесі, бірақ маңызды өзгерістер де бар. Олбрайт және Маннның айтуынша, Матай кітабының авторы осы тармақты өткен шақта жазған, осылайша оны өз баянына сәйкес етуге тырысқан. Хиллдің сөзінше, Матай «жарқырады» деген сөзді «таң атты» деп өзгертеді. Хиллдің пікірінше, бұл өзгеріс Құдайдың үнемі жарқырауына емес, Матайдың жаңа мессияның таңға батуын бейнелеуіне сәйкес келеді. Шеджингердің айтуынша, LXX-да адамдар жүріп бара жатыр, ал Матайда олар отырған. Стендал бұл өзгеріс тармақты 4:15-те айтылған нақты географиялық орындармен байланыстыру үшін жасалғанын айтады. Шеджингер Матай 4:16-ның Исаия 9:2-нің бұзылған нұсқасы ғана деген дәстүрлі пікірмен келіспейді. Оның ойынша, Матай кітабының ең алғашқы нұсқасында бұл тармақ Исаия 9:2-ні және, бірақ кейінгі аудармашылар екінші Ежелгі Жазбаға сілтемені жіберіп алып, уақыт өте келе тармақты Исаияға сәйкес ету үшін өзгерткен. Шеджингердің сөзінше, осы тармақтың төртінші ғасырға дейінгі көшірмелері сақталған, ал түпнұсқасы жоғалып кетуі мүмкін. Шеджингердің теориясы жоғалған нұсқаға қол жеткізген ертедегі грек емес дереккөздерді талдауға негізделген. Сат грек тілінен жасалған тікелей аударма, бірақ Фортна бұл аударма сөз тіркесінің эмоционалдық мағынасын жоғалтқанын айтады. Ол «күңкейіп қалған» немесе «тозығып кеткен» деген сөздердің түпнұсқадағы тонға сәйкес келетінін ұсынады.
Чиркесі аталарының түсініктемелері
Иероним: Немесе Иорданның арғы жағында, жұрттардың Ғалилеясын оқығанымыз жөн; яғни, қараңғылықта отырған немесе қараңғылықта жүрген халық нұрды көрді, және ол әлсіз нұр емес, Пайғамбарлардың нұрындай, бірақ зор нұр, Ішкі кітапта былай дейтіндей: «Мен дүниеге нұрмын». Өлім мен өлімнің көлеңкесі арасындағы айырмашылықты былай түсінемін: өлім – өлімнің істерімен қабірге түскендер туралы айтылады; ал көлеңке – күнә жасап, әлі осы дүниеден кетпегендердің көлеңкесі; олар қаласа, әлі де тәубеге келіп, жаман жолдан қайта алады.