Кіріспе
Солтүстік Испаниядағы тау тізбегі – Атапуэрка таулары (lang es) – Испанияның солтүстігіндегі Бургос провинциясындағы (Кастилия және Леон автономды облысы) Атапуэрка ауылының жанында орналасқан карстық төбелік құрылым. Қазірге дейін жалғасып жатқан қазба жұмыстары барысында Батыс Еуропадағы ең ерте белгілі гоминидтерге жататын бай қазбалар мен тас құралдары табылды. Бұл "ерекше дерек қоры" кеңейтілген Төменгі Палеолит кезеңінде жиналған, себебі Атапуэрка таулары Homo erectus, Homo antecessor, Homo heidelbergensis және Homo neanderthalensis қауымдастықтарының басты қоныс орны болды. Осы уақытқа дейін қазылған ең көне үлгінің жасы 1,2 миллионнан 630 мың жылға дейін екені анықталды. Атапуэрка археологиялық орны – ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген. Табылған кейбір заттар Бургостағы Адам эволюциясы мұражайында көрсетілуде.
The Atapuerca Mountains (lang es) is a karstic hill formation near the village of Atapuerca in the province of Burgos (autonomous community of Castile and Leon), northern Spain. In a still ongoing excavation campaign, rich fossil deposits and stone tool assemblages have been discovered which are attributed to the earliest known hominin residents in Western Europe. This "exceptional reserve of data" has been deposited during extensive Lower Paleolithic presence, as the Atapuerca Mountains served as the preferred occupation site of Homo erectus, Homo antecessor, Homo heidelbergensis and Homo neanderthalensis communities. The earliest specimen so far unearthed and reliably dated confirm an age between 1.2 million and 630,000 years. The Archaeological site of Atapuerca is a World Heritage Site. Some finds are exhibited in the nearby Museum of Human Evolution, in Burgos.
Өңірлік география
Атапуерка таулары – теңіз деңгейінен шамамен биіктікте орналасқан, кішкентай төбелерден тұратын орташа биіктіктегі карсттік жоталар. Олар Дуро алқабының солтүстік-шығыс бөлігінде, Испанияның солтүстігін бойлай созылған Кантабрия тауларының оңтүстігінде жатыр және Буреба дәлізімен қатар созылады – бұл дәліз Эбро өзені аңғары мен Жерорта теңізі және Дуэро алқабын байланыстыратын тау жолы. Бұл жағдай екі экожүйенің де түрлеріне бай экотон құрайды. Тау жолы римдіктер салған көпірдің бір бөлігі болған, сондай-ақ Сент-Джеймс паломниктік жолының да бөлігі болды; қазір осы жолмен N-1 тас жолы мен AP-1 автобаны өтеді. Таулар екі ірі суайдыру шекарасының арасында және тау жолының жанында стратегиялық тұрғыда орналасқан; осы орналасуы аймақтың табысты және ұзақ мерзімді гоминидтер мекендеуіне ықпал еткен фактор деп есептеледі. Сиерра-де-Атапуеркадағы үңгірлерде және ашық алаңдардағы археопалеонтологиялық жазбалар Төменгі Плейстоценнен (Төменгі Палеолиттен) Холоценге (Қола дәуіріне) дейін үздіксіз қоныстануды растады, ал бірнеше гоминидтер түрлері (Homo antecessor, Homo heidelbergensis, Homo neanderthalensis және Homo sapiens) бір аумақты пайдаланды. Осы авторлардың пікірінше, 1,3 миллион жыл бұрыннан Қола дәуіріне дейін (б.з.д. 2100-850 жж.) осы аумақтың үздіксіз игерілуінің нәтижесінде жүздеген ашық алаңдар пайда болды.
Фауна
2008 жылы ғалымдар Гран Долина үңгірінің плейстоцен қабатынан қызыл тісті шымшықтың жаңа туысын және түрін анықтады. Бұл жаңалыққа дейін зерттеушілер осы аймақта табылған қазбаларды Beremendia fissidens түріне жатқызған, бірақ соңғы зерттеулер Азиялық Dolinasorex glyphodon түрін қолдайды. Бұл түр эндемикалық болуы мүмкін және Иберия түбегіндегі сорцидтердің ең ерте белгілі түрі болып табылады.
Археологиялық нысан
Археологиялық ескерткіш 2000 жылы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілді.
Жазбаланған тарихы
Атапуэрка аңғарындағы Пьедрахита ("тұрған тас") жазбаларда көрсетілгендей, 1054 жылы Кастилияның Фердинанд I мен оның інісі Наварраның Гарсия V әскерлері арасында өткен Атапуэрка шайқасының болған жері.
Экономикалық және демографиялық даму
Өңірдегі әдеттегі құрғақ жер шаруашылығынан өзгеше, муниципалитет археологиялық ескерткіштің және оған байланысты қызметтердің ықпалымен экономикалық, демографиялық және әлеуметтік жағынан айтарлықтай дамыды. Еңбекке қабілетті халықтың 15%-ы туризм саласында жұмыс істейді. Экономиканың осы "үшінші секторға көшуі" халық азаюын тоқтатты, оны өсіріп, жаңартуға мүмкіндік берді (орташа жасы 42 жас).