Қауіпсіз емес жүктілікті түсіру және оның салдары

Кіріспе

Жүктілікті қауіпсіз емес әдістермен тоқтату

Қауіпсіз емес аборт – қажетті біліктілігі жоқ адамдармен, немесе медициналық стандарттардың төменгі деңгейінде, немесе екеуінің қатысымен жүктілікті тоқтату. Қауіпсіз емес аборт – өмірге қауіп төндіретін процедура. Оған өздігінен түсік жасау, гигиеналық талаптарға сай келмейтін жағдайларда түсік жасау және түсік жасағаннан кейін тиісті көмек көрсетпеген дәрігердің көмегімен түсік жасау жатады. Жыл сайын шамамен 25 миллион қауіпсіз емес аборт жасалады, олардың көп бөлігі дамушы елдерде болады. Қауіпсіз емес аборттар салдарынан жыл сайын шамамен 7 миллион әйелге денсаулықтарына қатысты қиындықтар туындайды. Әсіресе, дамушы елдерде қолжетімді және жақсы даярланған медицина қызметкерлері жеткіліксіз болғандықтан, заңдар неғұрлым қатаң болса, өлім-жітім мен басқа да асқынулардың көрсеткіші соғұрлым жоғары болады. 2003 жылы шамамен 42 миллион жүктілік ерікті түрде тоқтатылды, оның 20 миллионы қауіпсіз емес аборттардың үлесіне тиді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) мен Гаттмахер институтының мәліметтері бойынша, қауіпсіз емес аборттың салдарынан жыл сайын кем дегенде 22 800 әйел қайтыс болады, ал екі миллионнан жеті миллионға дейін әйел қауіпсіз емес аборттан аман қалғанмен, денсаулықтарында ұзақ мерзімді зақымданулар немесе аурулар (толық емес түсік, инфекция, сепсис, қан кету және жатырдың тесілуі немесе жарылуы сияқты ішкі мүшелерге зақымдану) пайда болады. Сондай-ақ, аборт заңды елдерде қауіпсіз, ал заңсыз және құпия түрде жасалатын елдерде қауіпті деген қорытындыға келді. ДДҰ мәліметтеріне сәйкес, дамыған елдерде жасалатын барлық аборттардың (92%) дерлік қауіпсіз, ал дамушы елдерде олардың жартысынан астамы (55%) қауіпсіз емес. ДДҰ статистикасы бойынша, қауіпсіз емес абортқа байланысты тәуекел деңгейі 1/270 құрайды; басқа деректерге сәйкес, қауіпсіз емес аборт аналар өлімінің кем дегенде 8% -ына себеп болады. Мұндай аборттардың таралуын өлшеу қиын болуы мүмкін, өйткені олар түсік, "көтерген түсік", "менструальдік реттеу", "шағын аборт" және "кешіктірілген/тоқтап қалған менструацияны реттеу" ретінде әртүрлі жағдайларда тіркелуі мүмкін. ДДҰ алдын ала басып шығарған мақалада қауіпсіз және заңды абортты "әйелдердің негізгі құқығы, олар қайда тұрса да" деп атап, ал қауіпсіз емес абортты "көрінбейтін пандемия" деп сипаттады. ДДҰ-ның Адамның репродуктивті денсаулығын дамыту және зерттеу орталығы (ХРБ), зерттеулері адамдардың жыныстық және репродуктивті денсаулығы мен өміріне қатысты болғандықтан, қауіпсіз емес абортпен күресудің жалпы стратегиясын құрады, ол өзара байланысты төрт іс-шараны қамтиды. Егер олардың жағдайы белгілі болса, бұл әйелдер қудалануға және кейіннен түрмеге қамалуға ұшырауы мүмкін. The Lancet журналында жарияланған соңғы зерттеуге сәйкес, 2010-2014 жылдар аралығында шамамен 55 миллион жүктілік ертерек тоқтатылды, ал оның 55 миллионының жартысына жуығы, 25,5 миллионы қауіпсіз емес деп танылды. ДДҰ мен Гаттмахер институты барлық әйелдерге қауіпсіз абортқа қол жеткізу қажеттігін және қауіпсіз емес әдістерді алмастыру қажеттігін атап өтті. Африка, Азия және Латын Америкасы қауіпсіз емес аборттардың шамамен 97 пайызын құрайды. Бұл аймақтар көбінесе кедей және дамымаған, сонымен қатар қауіпсіз аборт әдістеріне қол жеткізу мүмкіндігі шектеулі. Бұл аймақтарда жасалатын барлық аборттардың тек 25% ғана қауіпсіз деп есептеледі. Дамыған елдерде бұл көрсеткіштер едәуір жақсарады. Солтүстік Америкада жасалатын барлық аборттардың (99%) дерлік қауіпсіз деп саналады. Жалпы алғанда, дамыған елдерде жасалатын аборттардың 88% дерлік қауіпсіз деп есептеледі, ал Еуропадағы қауіпсіз аборттардың саны сәл төмен.

An unsafe abortion is the termination of a pregnancy by people lacking the necessary skills, or in an environment lacking minimal medical standards, or both. An unsafe abortion is a life threatening procedure. It includes self induced abortions, abortions in unhygienic conditions, and abortions performed by a medical practitioner who does not provide appropriate post abortion attention. About 25 million unsafe abortions occur a year, of which most occur in the developing world. Unsafe abortions result in complications for about 7 million women a year. or in developing countries where affordable and well trained medical practitioners are not readily available, with the more restrictive the law, the higher the rates of death and other complications. In 2003 approximately 42 million pregnancies were voluntarily terminated, of which 20 million were unsafe. According to WHO and the Guttmacher Institute, at least 22,800 women die annually as a result of complications of unsafe abortion, and between two million and seven million women each year survive unsafe abortion but sustain long term damage or disease (incomplete abortion, infection, sepsis, bleeding, and injury to the internal organs, such as puncturing or tearing of the uterus). They also concluded abortion is safer in countries where it is legal, but dangerous in countries where it is outlawed and performed clandestinely. The WHO reports that in developed regions, nearly all abortions (92%) are safe, whereas in developing countries, more than half (55%) are unsafe. According to WHO statistics, the risk rate for unsafe abortion is 1/270; according to other sources, unsafe abortion is responsible for at least 8% of maternal deaths. Incidence of such abortions may be difficult to measure because they can be reported variously as miscarriage, "induced miscarriage", "menstrual regulation", "mini abortion", and "regulation of a delayed/suspended menstruation". An article pre printed by the WHO called safe, legal abortion a "fundamental right of women, irrespective of where they live" and unsafe abortion a "silent pandemic". The WHO's Development and Research Training in Human Reproduction (HRP), whose research concerns people's sexual and reproductive health and lives, has an overall strategy to combat unsafe abortion that comprises four interrelated activities: The most repressive of laws still apply to over 40% of the world population. If found out, these women may face prosecution, and later incarceration. According to a new study in The Lancet that focused on data from 2010 to 2014, nearly 55 million pregnancies are terminated early and of that 55 million, nearly half, 25.5 million are deemed as unsafe. The WHO and the Guttmacher Institute stress the need for access to a safe abortion for all women and that unsafe methods must be replaced. Africa, Asia and Latin America account for almost 97 percent of unsafe abortions. These regions are often poorer and underdeveloped and lack the access to safe abortion methods. Out of all abortions in these regions only 25% are considered safe. In developed countries these numbers improve drastically. Nearly all abortions in North America (99%) are considered safe. Overall nearly 88% of abortions in developed countries were actually considered safe, with the number of safe abortions in Europe slightly lower.

Заңсыз және қауіпсіз емес абортты біріктіру

Қауіпсіз емес аборттар көбінесе аборт заңсыз болған жерлерде болады. Кейде аборт заңды болған жерлерде қауіпсіз емес аборттар, ал заңсыз жерлерде қауіпсіз аборттар кездеседі. Заңдастыру әрқашан қауіпсіз емес абортты тоқтатуға алып келмейді. Заңмен рұқсат етілгеніне қарамастан, қолжетімді қауіпсіз қызметтер болмауы мүмкін, ал керісінше, әйелдер заңсыз болғанына қарамастан, медициналық білікті қызметтерге қол жеткізе алады. Аборт заңсыз болғанда, бұл әдетте қауіпсіз емес аборттың көбеюіне себеп болады, бірақ бұл жалғыз фактор емес. Сонымен қатар, қауіпсіз және тиімді контрацепцияға қол жеткізе алмау қауіпсіз емес аборттарға себеп болады. Егер қазіргі заманғы отбасылық жоспарлау және ана денсаулығы қызметтері бүкіл әлемде кеңінен қолжетімді болса, аборт заңдарын өзгертпестен қауіпсіз емес аборттардың көрсеткіші 73%-ға дейін төмендеуі мүмкін деп есептеледі.

1973 жылға дейінгі АҚШ-тағы аборт (Ру Вейдке қарсы)

1973 жылы Жоғарғы Сот абортты тыйым салатын заңдар әйелдің жеке өміріне қатысты құқығын бұзады деген шешім шығарды. «Роу мен Уэйд» ісі АҚШ-та аборт заңнамасын өзгертіп, тарихи оқиғаға айналды. Алғашқы аборт заңдары көбінесе түсік түсіруге себеп болатын улы химиялық заттарды қолдануға ғана тыйым салды. Мұндай алғашқы заң 1821 жылы Коннектикут штатында қабылданған. 1973 жылға дейін абортты заңдастыру құқығы штат үкіметтерінде болды. 1960 жылдарға дейін 44 штат жүкті әйелдің денсаулығына қауіп төнгіген жағдайда ғана абортты заңсыз деп жариялаған заңдарға ие болды. 1940 жылдары 1000-нан астам әйел қауіпсіз емес саналған аборт салдарынан қайтыс болды. Олардың көпшілігі өздігінен жасалған. АҚШ-та қауіпсіз емес аборт мәселесі соншалықты өзекті болғандықтан, дерлік барлық ірі ауруханаларда толық емес аборттың салдарымен айналысатын «септикалық аборт бөлімшесі» болды. Толық емес аборттар АҚШ-тағы акушерлік-гинекологиялық қызметтердің басты себебіне айналды. 1960 жылдары Ұлттық пікір зерттеу орталығы жүздеген әйелдердің пальто ілгіштері, тоқу инелері, қаламдар және ақтарту, кір жуу ұнтағы сияқты улы химиялық заттарды жұтып өздігінен аборт жасауға тырысқанын анықтады. Дегенмен, 1960 және 1970 жылдары өлім-жұлым көрсеткіші айтарлықтай төмендеді. Ауруларды бақылау және алдын алу орталығының мәліметінше, 1972 жылы 130 мың әйел өздігінен аборт жасауға тырысқан немесе заңсыз аборт жасаған, нәтижесінде 39 әйел қайтыс болды.

1973 жылдан кейін АҚШ-та ата-аналардың келісімін беру туралы заңнан туындайтын жағдайлар

2005 жылы "Детройт Ньюс" газетінде 16 жасар жігіттің жүкті, жасы жетпеген қыз досының өтініші бойынша оның құрсағын ұрықпен бірнеше рет ұрып, ұрықты түсік жасатқандығы туралы жазылған. Олар Мичиган штатында тұратын. Бұл жас жұп заңға сай, кәмелетке толмаған бала заңға сай түсік жасату үшін ата-анасының немесе судьяның рұқсатын алуы керек. Индианада, сондай-ақ ата-аналардың келісімін беретін заңдар болған, 17 жасар Бекки Белл 1988 жылы ата-анасымен жүктілігі туралы және аборт жасағысы келгені туралы сөйлесуден гөрі қауіпсіз емес аборттан қайтыс болды.

Асқынуларды емдеу

Аборт заңды немесе заңсыз болған жағдайда да, медициналық көмек көрсететін мамандар заң бойынша науқастарға медициналық көмек көрсетуге міндетті, себебі бұл өмірді сақтап қалуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, аборттың салдарынан туындаған асқынуларды емдеу үшін әйел аборт жасағаны туралы және оған қатысы бар барлық адамдар туралы ақпарат берген жағдайда ғана ем тағайындалуы мүмкін. Аборт заңсыз болған аймақтарда, заңсыз аборттың салдарынан ем іздеген адамдар заңдық жазаға тартылуы мүмкін. Бұл жағдайлар адамдарды өмірді сақтап қалатын көмекке жүгінуден тоқтатуы мүмкін. Дамып келе жатқан елдерде асқынуларды емдеуге кететін шығын көбінесе жоғары болады, және 2011 жылы осындай елдерде қауіпсіз емес аборттардың 98% тіркелді. Әлем бойынша шамамен 5,3 миллион әйел қауіпсіз емес аборт салдарынан уақытша немесе тұрақты денсаулық проблемаларына тап болды. Қауіпсіз емес аборттар нәтижесінде репродуктивті жастағы әйелдердің әр жылы шамамен 5 миллион мүгедектікке байланысты өмір сүру жылдары жоғалады.