Кіріспе

Ұлы коалиция – Канада провинциясындағы саяси дағдарысты аяқтаған саяси партиялардың кең коалициясы. Ол 1864 жылдың мамыр айынан 1867 жылғы Конфедерацияға дейін болды.

Кіріспе

Алты жыл ішінде төрт түрлі министрліктер сәтсіздікке ұшырады, ал Джон Сэндфилд Макдональд пен Антуан Айм Дорионның сегіз айлық либералдық үкіметі (Сэндфилд Макдональд Дорион министрлігі) 1864 жылдың наурыз айында отставкаға кетті, соның салдарынан алты жылдың ішінде құлаған бесінші кабинет болды. Генерал-губернатор Виконт Монк келесі үкіметті құруға тырысатын бірнеше кеңінен құрметтелген саяси қайраткерлерді іздеді, олардың ішінде Кингстоннан Александр Кэмпбелл және Гвельфтен Адам Джонстон Фергюссон Блэр болды. Олардың әрқайсысы тапсырманың өте қиын екенін айтып, одан бас тартты. Соңында, Parti bleu-дың беделді өкілі Этьен Пашаль Таше және Либералды консервативтердің жетекшісі Джон А. Макдональд сол 1864 жылдың наурыз айында осы міндетті өз мойнына алуға келісті. Жаңа үкімет ант берді, бірақ үш айдан кейін, 1864 жылдың мамырында құлап, алты жылдың ішінде құлаған алтыншы үкіметке айналды. Көптеген саяси лидерлерге 1840 жылғы Одақ заңы бойынша Канада Шығысы мен Канада Батысын билеудің бұрынғысынша мүмкін емес екені анық болды. Саяси жүйені реформалау үшін Джордж Браун басқаратын либералдар, Джордж Этьен Картье басқаратын Parti bleu және Джон А. Макдональд басқаратын либералды консерваторлар арасында коалиция құрылды. Бұл коалиция 14-30 маусым аралығында құрылып, 22 маусымда Джордж Этьен Картье мен Джон А. Макдональд басшылығымен ресми түрде аяқталды.

Құру

Ұлы коалицияның құрылуы оңайға соқпады. Джордж Браун он екі мүшеден тұратын министрлік талап етті, оның ішінде Канада Батысынан алты мүшеден төрт либерал (либералдар Онтариода саяси қолдаудың басым көпшілігіне ие болғандықтан) және Канада Шығысынан екеу (олар Квебекте қолдаудың маңызды азшылығын алғандықтан) болуын қалады. Сонымен қатар, Браун өзі министрлікте қызмет етуге ниеттенбеді, оның орнына өзінің одақтастарының қызмет етуін ұйымдастыруды көздеді. Ақырында, ол министрліктің Канада Батысы жағында тек үш орынды қабылдауға және сол орындардың бірін өзі қабылдауға көндірілді, себебі Ұлы коалиция Джордж Браун мүше болған жағдайда ғана жұмыс істейтіні туралы келісімге келді. Нәтижесінде, Ұлы коалиция 1864 жылдың наурыз-мамыр айларындағы Таше-Макдональд министрлігінің өңделген нұсқасы болды, онда екі орташа реформатор (Гамильтоннан Исаак Бьюкенен және Ватерлоодан Майкл Гамильтон Фоли) және бір консерватор (Ниагарадан Джон Симпсон) үш беделді либералмен алмастырылды, олардың екеуі (Оливер Моват және Уильям Макдугалл) соңғы либералды министрлікте, яғни Сэндфилд Макдональд-Дорион министрлігінде отырған, ал үшінші либерал – тартыншақты Джордж Браун болды. Канада Шығысы жағы министрлік құрамында өзгеріссіз қалды.

Себептері

Ұлы коалиция Канада батысы мен Канада шығысы арасындағы саяси тұйықталуды жою мақсатымен құрылды. Сол кездегі үкімет екі жақты көпшіліктің қолдауы болмағандықтан, ешқандай заң қабылдай алмады. Заңнамалық Ассамблеяда заң қабылдануы үшін, Ассамблеяның Канада шығысы және Канада батысы бөлімдерінің көпшілігі мақұлдауы тиіс болды. Француз және ағылшын тілдерінде сөйлейтін адамдар көбінесе келіспегендіктен, бұл саяси тұйықталуға алып келді. Ұлы коалицияның мақсаты – осы мәселелердің кейбіреулеріне ұзақ мерзімді шешім табу, тұйықталуды шешу және Канаданы біріктіру болды.

Конфедерация

Ұлы коалиция Конфедерацияға дейін үш конференция ұйымдастырды. Біріншісі – Шарлоттаун конференциясы, ол Теңіз провинцияларының бірігуі туралы келіссөздер жүргізу үшін шақырылды. Алайда, саясаткерлер бүкіл Британдық Солтүстік Американы қамтитын кеңірек одақ құру мүмкіндігін талқылай бастады. Бұл Квебек конференциясында да жалғасты, онда Британдық Солтүстік Американың бірігуі тағы да талқыланды және үкімет құрылымының егжей-тегжейі анықталды. Олар сондай-ақ провинциялық және федералдық өкілеттіктерді бөлу мәселесін шешті. Лондон конференциясы Квебек шешімдерін қайта қарады.

Мұра

Ұлы коалицияның барлық он бес мүшесі Конфедерацияның әкелері ретінде есте қалады. 1865 жылы қайтыс болған Этьен Пашаль Ташеден басқа, Ұлы коалицияның барлық мүшелері Конфедерацияның алғашқы жылдарында маңызды рөлдер атқарды. Тоғыз мүше 1867 жылы Конфедерацияға дейін ант берген 1-ші Канада министрлігіне қосылды. Джеймс Кокберн - 1867-1874 жылдары Халық үйінің алғашқы спикері болды. Оливер Моват провинциялық саясатқа белсенді қатысып, Онтарионың екінші премьер-министрі болды (1872-1896), ал кейіннен сэр Уилфрид Лориердің министрлігінде (1896-1897) көрнекті мемлекеттік қайраткер болды. Нарцисс Фортуна Белло Квебектің алғашқы вице-губернаторы болды (1867-1873).