Кіріспе
Аригна (бұрынғы Carn an Ailt) – Ирландияның Роскоммон округіндегі ауыл. Ол Лох Алленнің жанында (Шаннон Эрн су жолында), Киаду мен Слиабх ан Иарайнн арасындағы тамаша көркем жол бойында орналасқан. Аригна Килронан округінде Кеаду және Баллифарнон ауылдарымен бірге жатыр. Ауыл Лох Алленнің жағалауына жақын орналасқан. 400 жылдан астам уақыт бойы жалғасқан көмір өндіру саласымен тығыз байланысты болған, бірақ 1990 жылы шахталар жабылды.
Arigna (, formerly Carn an Ailt), is a village in County Roscommon, Ireland. It is near Lough Allen (on the Shannon Erne Waterway), on a designated scenic route between Keadue and Sliabh an Iarainn. Arigna is situated in Kilronan Parish alongside the villages of Keadue and Ballyfarnon. The village lies close to the shores of Lough Allen. There is a long association with the coal mining industry, carried out for over 400 years until the mines closed in 1990.
Этимология
Аригна – бұл «тонау» деген мағына беретін An Airgnigh сөзінің ағылшын тілінде бұрмалануы, және ол Аринья өзенінің сипаттамасы. Аринья өзенінің ирланд тіліндегі атауы – Abhainn An Airgnigh (Airignidh, Airgneach, Na hAirgne), яғни «тонаушы өзен». Аригнаның гаэль тіліндегі ескі аты – Carn an Ailt ("Carn Analt"). «Carn Analt Аринья өзенінің аңғарында, көлдің оңтүстік жағалауынан екі жарым шақырым қашықтықта орналасқан». «Серн-Альтаны құрайтын топырақ пен тау жыныстарының он бес қабаты». «Серн Альта» шамамен 300 метр биіктікте орналасқан. Carn сөзі «тас үйіндісін» білдіреді, ал Ailt (сондай-ақ: ailt, alt) – «батырған жар, биіктік, тік беткейлі шатқал» деген мағынаны береді.
" Carn Analt in the valley of the Arigna river two and a half miles from the southern shore of the lake". "fifteen layers of soil and rock that form Cearn Alta". "Cearn Alta which is probably 1000 feet high". Carn means "pile of rocks", and Ailt (also: ailt, alt) means "the steep sided glen, height, cliff".
Аринья көмір өндіру
Аригна көмір кені өте жақын орналасқан кен орындарымен танымал. Шахтадағы жұмысшылар көмірді қазып алу үшін бүйірімен жатып, қаз-қалпақпен жұмыс істеді. Кен өндіру 1990 жылға дейін жалғасты, ал көмір темір зауыттарында, кейіннен электр стансасында қолданылды. ESB электр стансасының мұржасының бұзылуымен аймақтағы көмір кенішінің дәуірі аяқталды. Аригнадағы кен өндіру тарихы орта ғасырларда мұнда темірді өндірумен және Слиаб ан Иарайннмен басталды. 17 ғасырдың басында Аригнада темір, жаңа салынған темір зауытында, айналасындағы орманнан алынған ағаштан жасалған көмірді пайдалана отырып, балқытылды. Бірақ жоспарлы түрде ағаш отырғызылмағандықтан және ағаш ақырында таусылып қалғандықтан, темір зауыты 17 ғасырдың соңында жабылуға мәжбүр болды. Жарты ғасырдан астам уақыт өткен соң, 1765 жылы көмір кен орындарын қазу басталды, ал 30 жылдан кейін металл қорыту қайта жанданды, ол үшін ағаш көмірінің орнына жергілікті көмір пайдаланылды. Бұл темір зауыттары 1838 жылы жабылды, өйткені олар өте табысты болған жоқ. Дублинде отынға деген сұраныс аймақтың өнеркәсіптік және экономикалық дамуына түрткіс берді. 1790 жылдары Дублинде отын бағасының өсуі көмір бағасын тоннасына 36-40 шиллингке дейін көтеріп, Дублин тұрғындарына "өте үлкен қиындықтар" туғызды. Корольдік каналдың салынысы Аригна көмірін тоннасына 10 шиллингке жеткізуге және сатуға мүмкіндік берді. Жаңа қалалар мен ауылдар пайда болды. Друмшанбо осы өнеркәсіптердің нәтижесінде құрылды. Көмір өндіру жалғасып, аймақтағы адамдарға жұмыс берді. Көмір үйлерді, ауруханаларды жылытуға және бу машиналарына қуат беруге пайдаланылды. 1958 жылы Аригна 15 МВт электр стансасы ашылды. Бұл Коннахт аймағындағы алғашқы ірі электр стансасы болды. Станция жоғары күлді құрамына ие жартылай битумды көмірді жағу үшін арнайы салынған. Өз өндірісінің ең жоғары шағында электр стансасы жылына 55 000 тонна көмір өртеп, 60 адамды жұмыспен қамтыды. Еуропаның басқа көмір өндіру аймақтарындағыдай, бұл электр стансасының басты мақсаты жергілікті кен өнеркәсібінде жұмыс орындарын сақтау болды. 20 ғасырдың ортасындағы халықаралық интеграция процесінде шетелдік көмір, жергілікті көмірге қарағанда үлкен және қазуы оңай кен орындарынан алынғандықтан, арзанға түсті. 1980 жылдары ESB электр стансасын жабуды ұсынды, ал негізгі сатып алушысы болмағандықтан, кен 1990 жылы жабылды, ал электр стансасы 1993 жылы ресми түрде тоқтатылды. Аригнада кенді өндірудің ерекше әдісі қолданылды. Негізгі туннель қазылып, одан әр 5-6 метр сайын қосалқы туннельдер тармақталды, онда көмір қазылып алынды. Қосалқы туннельдер кен қабатын бойлай жүргізіліп, өте төмен болды. Кеншілер көмірді кесіп алу үшін әдетте арқаларына жатып жұмыс істеді. Бұл "Каттерлер" немесе "Брушерлер" кен орнын келесі күнгі жұмысқа дайындап, жарылғыш заттарды қолдана отырып жолдарды кеңейтті. "Көшірушілер" ыдыстарды (шұңғырларды) толтырып, оларды жер астындағы негізгі шахта жолына шығарып тастады. Мұнда ыдыстар ұзын арқанмен байланыстырылып, сыртқа тартылатын. Кейде шұңғырларды сыртқа шығару үшін кішкентай дизельді локомотивтер пайдаланылды. "Тіреушілер" шахта төбесін тіреу үшін ағаш бағаналарды қолданды.
Шахтадағы өмір
Өзінің "Үйге келген жер" атты мемуарларында жазушы Брайан Лейден шахтадағы өмірді сипаттап, шахтерлердің жұмыс жағдайын былай деп көрсетеді: "Көмір шахталары көбінесе көптеген өнеркәсіп дамыған елдермен салыстырғанда өте шағын болатын. Шахтерлер көбінесе судың ішінде арқаларына жатып, жартастың астындағы жұқа көмір қабатына жете алу үшін қолмен қазып немесе қысқа сапты кепекті пайдалануға мәжбүр болатын". Лейден шахта кіреберісінде діни сурет орнатылғанын және "шахтерлер жерге түсер алдында осы жерде дұға тілеп, қолдарымен бата алатынын" айтады. Шахтаны қызығушылықпен келген бейтаныс адамдар шахтаның ішіндегі жағдайдан қатты қорқып, көбінесе суреттен әрі өте алмайтын жағдайлар кездесетін".
Сақтау
Arigna Mining Experience көрмесі мен қалауға болатын жер асты экскурсиясынан тұрады. Жер асты экскурсиясын бұрынғы кеншілер жүргізеді, олар көмір өндіру процесі туралы кез келген сұраққа жауап бере алады. Кен орны көбінесе төмен болғандықтан, бұл экскурсия кейбір адамдарға біршама қиын болуы мүмкін. Кіреберіс және барлық экскурсия бір деңгейде орналасқан және мүгедектер коляскасымен жүруге қолайлы болғандықтан шахтаға түсуден қорқудың қажеті жоқ. Келушілер басын қорғау үшін каска киеді. Шахта бойындағы жарық және дыбыс эффектілері осы оқиғаның шынайылығын арттыру үшін жасалған. 2009 жылдың сәуір айында Ирландияның мемлекеттік телеарнасы RTÉ «Таудың іздері» атты музыкалық шараны, Аригнаның кеншілік мұрасын тойлап ұсынды.
Көлік
Аригна теміржол станциясы 1888 жылдың 2 мамырында ашылды, бірақ 1959 жылдың 1 сәуірінде толығымен жабылды. Ол Каван және Лейтрим тар жол теміржолының бір бөлігі болды.
Ариньяның танымал адамдары
Брайан Лейден – Жазушы және автор. Пэки Дюньян – Флейташы. Питер мен Марк Кеавени – Шаштараздар және «Питер Марк» негізін қалаушылар. Питер Линч – Ирландия саясаткері және сенаторы.