Элфин: Ирландияның тарихи қаласы мен Әулие Патрик дәуірі

Кіріспе

Роскоммон округіне жататын қала, Ирландия

Эльфин (elFIN;) – Ирландияның Роскоммон округінің солтүстігіндегі шағын қала. Ол Бойл және Каррик-он-Шеннон қалаларымен бірге үшбұрыштың оңтүстік ұшын құрайды, Бойл солтүстік-батыста, ал Каррик-он-Шеннон солтүстік-шығыста орналасқан. R368 және R369 аймақтық жолдары осы қаланың қиылысында жатыр. Ирландия Батыс әуежайы Нокк Эльфиннің батысында, жолмен шамамен 40 минуттық қашықтықта орналасқан.

Тарих

Елфин тарихи маңызды нарықтық қала және Елфин епархиясының епархиялық орталығы болды. Сенушілер Сент-Патрик Эльфинге барып, алғашқы шіркеуін қадірлеген және алғашқы епископы Асикусты (кейіннен Эльфиннің қасиетті қамқоршысы) тағайындаған деп санайды. Сент-Патриктің сапарға шығуы туралы мәліметтерді ерте ирланд агиографиясының екі маңызды ескерткіштерінде – Сент-Патриктің «Vita Tripartita» және Армаг кітабындағы «Патрициандық құжаттарда» табуға болады. 434 немесе 435 жылы Коннахт аймалындағы миссионерлік сапарында Киелі Патрик қазіргі Эльфин орналасқан Коркоглан жеріне келді. Бұл аймақтың басшысы, Оно есімді асыл друид, жерді және кейіннен өзінің қамал немесе бекінісін Сент-Патрикке шіркеу мен монастырь құру үшін берді. Бұрын Емлаг Оно деп аталған бұл жер (иесінің атынан шыққан) Аил Фин атауын алды, яғни «тасты бұлақ» дегенді білдіреді. Бұл атау Сент-Патриктің Оно жерінде ашқан құдықтан үлкен тасты көтеріп, оны құдықтың жиегіне қойғаны туралы әңгімеден бастау алады. Құдықтан мөлдір су ағып шығып, бүгінгі күнге дейін Эльфин арқылы ағып жатыр. Сент-Патрик Tempull Phadruig (Патриктің шіркеуі) деп аталатын шіркеу салдырып, Эльфинде епископтық орынды құрды. Қасиетті Асик Эльфин епископы болып қалды. Сент-Патрик Эльфинде епископтық монастырь немесе колледж де құрды, ол оның құрған алғашқы монастырьларының бірі деп саналады. Реформацияға дейінгі кезеңде Эльфинде көптеген діни ордендер болды және ол халықаралық маңызы бар діни орталыққа айналды. Бұл пікірді орта ғасырлардағы бірқатар жалпы еуропалық карталарда Эльфиннің бейнеленуі растайды. Реформациядан кейін Эльфин епископтық орталық ретінде сақталды. 1720 жылдары орталық блок пен бүйірлік павильондар жоспары бойынша жаңа епископ резиденциясы салынды, бұл осы кезеңдегі ирландтық ел үйлерінде жиі кездесетін еді. Епископ үйінің негізгі бөлігі 20 ғасырдың басында өрттен қирап, кейіннен бұзылды, бірақ павильондардың қираған қалдықтары мен оларды негізгі үйге байланыстырған қабырғалар сақталды. Ирландия шіркеуінің соборы да XVIII ғасырда қайта салынды. Бұл шағын ғимарат, батыс жағында төртбұрышты сағат мұнарасы бар, шағын приход шіркеуінен аса үлкен болған жоқ. XIX ғасырда апсида қосылды. Собор 1961 жылға дейін құлшылық ету үшін пайдаланылды. 1957 жылдың 4 ақпанындағы дауылдан қатты зақымданды және бірнеше жылдан кейін қиратылды, бірақ оның ішінара қалпына келтірілген қираған жерлерін әлі де көруге болады. Собормен байланысты Элфин епархиялық мектебі, көпшілік арасында «Латын мектебі» деп танымал болды. Оның ең белгілі оқушылары Оливер Голдсмит және Оскар Уайльдтың әкесі, көз хирургы сэр Уильям Уайльд еді. Мектеп 1860 жылдары епископтық орын Килморға, Каван округіне көшірілген кезде жабылды. Аңыз бойынша, Эльфинге жақын жерде мифологиялық Оисин Тир на ногтан (Мәңгілік жастық елі) оралғанда атынан құлап түскен. Эльфиннен 6 км қашықтықта Круахан (әлде Раткроган) орналасқан, ол әйгілі Меаве патшайымының сарайы (Тайн Бо Куаилнге және ирланд мифологиясындағы, әсіресе Ольстер циклындағы маңызды тұлға) және Коннахт патшаларының резиденциясы болды. Огулла құдығы (әлде Virgin Monument), Айтнея (Эйтне) мен Фидельмнің әйгілі түрленуі мен шомылдыру рәсімінің орны, Леогаридың қыздары, Сент-Патрик заманындағы Ирландия монархы, сонымен қатар Эльфинге жақын жерде орналасқан. Нед Келлидің алтын мен байлығы Эльфиннің маңындағы төбелерге көмілген деген әңгіме бар.

Elphin has historically been an important market town and the diocesan centre for the Diocese of Elphin. St Patrick is believed to have visited Elphin, consecrated its first church and ordained its first bishop, Asicus (subsequently the patron saint of Elphin). Information supporting the visitation of St Patrick is to be found in two important memorials of early Irish hagiography, the Vita Tripartita of St Patrick, and the "Patrician Documents" in the Book of Armagh. On his missionary tour through Connacht in 434 or 435, St Patrick came to the territory of Corcoghlan, present day Elphin. The chief of that territory, a noble Druid named Ono, gave land and afterwards his castle or fort to St Patrick to found a church and monastery. The place, which had hitherto been called Emlagh Ono (a derivation of its owners name) received the designation of Ail Finn, which means "rock of the clear spring". It derives from a story of St Patrick raising a large stone from a well opened by him in the land of Ono and placed on its margin. A copious stream of crystal water flowed from the well and continues to flow through Elphin to this day. St Patrick built a church called Tempull Phadruig (Patrick's church) and established an Episcopal See in Elphin. St Asicus remained as bishop of Elphin. St Patrick also founded an episcopal monastery or college at Elphin, believed to be one of the first monasteries founded by him. In pre Reformation times, Elphin was host to a large number of religious orders and was a religious centre of international significance. This is supported by the appearance of Elphin in a number of pan European maps in the Middle Ages. After the Reformation Elphin continued as the centre of a bishopric. A new bishop's residence was built in the 1720s to the central block and flanking pavilions plan that is very common in Irish country houses of this period. The main block of the bishop's house was destroyed by fire early in the 20th century and was subsequently demolished, but the ruins of the pavilions survive together with the curtain walls that linked them to the main house. The Church of Ireland cathedral was also rebuilt in the eighteenth century. It was a modest building, no bigger than a small parish church, with a tall square clock tower at its west end. An apse was added in the 19th century. The cathedral was used for worship up to 1961. It was badly damaged in a storm on 4 February 1957 and was demolished a few years later, but its partially restored ruins can still be seen. Associated with the cathedral was Elphin Diocesan School, popularly known as 'The Latin School'. Its most famous students were Oliver Goldsmith and the eye surgeon Sir William Wilde, father of Oscar Wilde. The school was closed in the 1860s when the seat of the bishopric was moved to Kilmore, County Cavan. According to legend, it was close to Elphin that the mythological figure of Oisin fell from his horse upon his return from Tír na nÓg (The Land of Eternal Youth). Within 6 km of Elphin is Cruachan (otherwise Rathcroghan), the famous palace of Queen Meave (she of the Táin Bó Cúailnge and a prominent figure in Irish mythology, notably the Ulster Cycle) and the Connacht kings. The well of Ogulla (otherwise the Virgin Monument), scene of the famous conversion and baptism of Aithnea (Eithne) and Fidelm, the daughters of Leoghari, monarch of Ireland in the time of St Patrick, is also situate near Elphin. It is reputed that the gold and riches of Ned Kelly are buried in foothills just outside Elphin.

Жел тегершігі

Ауылда 18 ғасырдың басындағы жел диірмені қайта жаңартылды. Бұл жел диірмені 1720-1740 жылдар аралығында салынған. Кейбір мәліметтерде, 1830 жылға қарай жел диірмені қолданыстан тоқталып, құлай бастағаны айтылады. Бұл мерзімдік кезең Ұлттық фольклор жинағының "Мектептік жинағы" арқылы расталады, ол 1938 жылдың мамыр айынан бастап Ирландия мектептерінің оқушылары (Эльфиннен бастап) жүргізген жергілікті фольклорды зерттеудің ұлттық жобасы. Эльфин ауылындағы жел диірмені туралы бір жазбада былай делінген: "Қаланың солтүстігінде шамамен жарты мильдей жерде жел диірмені орналасқан. Ол Шантерленд ауылында, Эльфиннен Бойлға баратын жолдың сол жағында. Бұл дөңгелек құрылыс, және ол жақсы салынған, себебі өте ескі болғанымен, салынып біткен кездегідей жақсы күйде. Оның екі есігі бар, бірақ біреуі таспен бітелген. Диірменнің жанынан өзен ағып өтеді, ал Бойл жолы оны кесіп өтетін жері "Диірмен тоғаны" деп аталады. Өзен Динериден басталып, шығысқа қарай ағады. Диірмен тастарының бірі де көрінбейді. Он бес жыл бұрын қайтыс болған Куллиган атты адам, бұл жел диірмені осыдан сексен жыл бұрын жұмыс істемейтін еді деп айтқан".