Кіріспе
Самал қаласы, ресми түрде Самал арал бақшасы қаласы (IGaCOS; ; ) – Филиппиннің Давао-дель-Норте провинциясындағы 4-ші сыныпты құрамдас қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 116 771 адамды құрайды. Ол Самал аралы және Давао шығанағындағы кішірек Таликуд аралынан тұрады, бұл бұрынғы Самал, Бабак және Капутиан муниципалитеттерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Самал – Давао метрополиясының бір бөлігі және Минданао аралындағы ең ірі қала және негізгі экономикалық орталық болып табылатын Давао қаласынан екі шақырым қашықтықта орналасқан.
Samal, officially the Island Garden City of Samal (IGaCOS; ; ) is a 4th class component city in the province of Davao del Norte, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 116,771 people. It is made up of Samal Island and the smaller Talikud Island in Davao Gulf, from the merger of former municipalities of Samal, Babak, and Kaputian. Samal is a part of the Metropolitan Davao area and is two kilometers away from Davao City, in mainland Mindanao, the largest city and the primary economic center of that island.
Этимология
Самал атауы аралдың алғашқы тұрғындары болған Сама Бажау халқынан шыққан. Аралдың алғашқы датуы – Дату Таганиуг, ол қазіргі Пеñаплатаның тумасы, бүгінде қаланың басқару орталығы болып табылады. Бұрын арал тұрғындары бір жерге сол жерге тән есім қойған. Мысалы, Пеñаплата атауы "пинья", яғни ананас сөзінен туындаған деседі, себебі бұл аймақта ананас көп өседі; алайда, бұл халықтық этимология, өйткені испан тілінде пеñаплата "күміс тас" деген мағынаны білдіреді. Тагпопогонг аралдағы алғашқы барангай, оның аты "тагпо", яғни кездесу сөзінен алынған. Датаулар осы жерді кездесу орны ретінде таңдағандықтан осылай аталған. Самал сөзі бұрыннан белгілі болған, себебі ол жиі фамилия ретінде қолданылған.
Бастапқы бастамасы
Бастапқыда арал Сама Баджау халқының мекені болған. Кейіннен, 1840 жылдардың аяғында Испания аралды бағындырып алды, сол кезде Нуэва Вергара (қазіргі Давао қаласы) құрылды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде болған Тынық мұхиты соғысы аралға соққы берді. Жапондық истребительдер аралды бомбалады. Жапон әскерлері аралды басып алып, одақтас күштер оларды ығыстырғанға дейін төрт жыл бойы халықты жұмыс істеуге мәжбүрледі. Соғыстан кейін аймақта мектептер, шіркеулер және дүкендер сияқты инфрақұрылымдық нысандар салынды.
Муниципалитеттің ресми құрылуы
1948 жылғы 8 шілдеде бүкіл арал жаңа құрылған Самал муниципалитетінің құрамына енді; осымен муниципалитет ресми түрде құрылды. Бес жыл өткен соң, 1953 жылы Самалдан Бабак муниципалитеті бөлініп шықты, бұл аралдың екі муниципалитетке саяси бөлінуіне әкеп соқты. 1966 жылы аралдан Капутиан муниципалитеті құрылуымен аралдағы саяси бөлініс одан әрі күшейді. Осы кезеңде бұл үш муниципалитеттегі тұрмыстың деңгейі төмендеп, өте ауылдық сипатқа ие болды.
Ұсынылған провинция
1969 жылы Республикалық заң №5999 арқылы Самал облыстық бөлімшесін құру туралы ұсыныс жасалды, ол қазіргі қала аумағын қамтыды. Аталған заң президент Фердинанд Маркостың бекітуісіз қабылданды. Дегенмен, бұл облыстық бөлімше ешқашан іске қосылмады.
Қалалық аудан
Қала 1998 жылғы 30 қаңтарда №8471 Республикалық заңмен құрылды. Бұл заң Самал, Бабак және Капутианның үш бұрынғы муниципалитеттерін таратып, аудандарға айналдырып, оларды бірыңғай жергілікті өзін-өзі басқару бірлігіне біріктіруге мүмкіндік берді, бұл қазір ресми түрде IGaCoS, Самал арал бақшасы қаласы деп аталады. Қаланың тұңғыш мэрі Рохелио П. Анталан болды, ол кейін 1998 жылдан 2007 жылға дейін үш мерзім қатарынан қызмет етті. 2000 жылғы 19 сәуірде Air Philippines әуе компаниясының 541 рейсі қала аумағында апатқа ұшырап, борттағы 131 адамның барлығы қаза тапты.
Қалдықтар дағдарысы
2015 жылдың 22 қыркүйегінде Норвегияның Сотра қаласынан 55 жастағы Кьяртан Секкенстадты Самал аралындағы элиталық деңгейдегі туристік курорттан Абу Саяфтың исламшыл партизандары 68 жастағы Джон Ридсдел және 67 жастағы Роберт Холл атты екі канадалық ер адаммен және Холлдың сүйіктісі, филиппиндік әйел Маритес Флормен бірге ұрлап әкетті. 2016 жылдың сәуір және маусым айларында канадалықтардың бастары, талап етілген сыйақы төленбегендіктен кесілді, ал 2016 жылдың маусым айында Флор босатылды. 2016 жылдың 17 қыркүйегінде Секкенстад Маниладан оңтүстікке қарай 600 миль қашықтықта орналасқан Джоло аралында босатылды, оның босатылуы үшін Абу Саяф 638 000 доллар сыйақы алды. Ол Моро Ұлттық Азаттық Фронты деген тағы бір бүлікші топқа тапсырылды. МҰАФ үкіметпен бейбіт келіссөздер жүргізіп, Секкенстадты босату үшін билік органдарымен бірлесіп жұмыс істеді. Секкенстад үшін сыйақыны кім төлегені белгісіз, бірақ бұл Норвегия үкіметі емес еді.
География
Самал – екі толық аралды қамтитын елдегі жалғыз қала, сондықтан оған Island Garden City деген ат берілген. Аралдың жағалауында таза жағажайлар көп, бірақ аралдың орталық бөлігін төбелер алып жатыр. Таликуд аралы бас аралдың оңтүстік-батысында орналасқан. IGaCoS жыл бойы теңдей жауын-шашын алады және тайфун қаупі жоқ климатқа ие, бұл оны ауыл шаруашылығы және туризм үшін өте қолайлы етеді.
Демография
Себуано – Самал аралының тұрғындары қолданатын тіл, одан кейін Исама, Бохолано және Таусуг тілдері жиі қолданылады.
Ауыл шаруашылығы
Қаланың экономикасы ауыл шаруашылығы өнімдеріне зор тәуелді. Копра, манго, жүгері, көкөністер, цитрус жемістері және балық – аралдың маңызды өнімдері. Мал шаруашылығы да маңызды өнім болып табылады, ал Давао қаласы – басты нарық. Бұған қоса, Бабак ауданындағы Либуак және Пеñаплата ауданындағы Аумбай шағын ауылдарында да күріш өндіріледі.
Балық аулау
Балық аулау да осы қалада дамып келе жатқан бизнес саласы болып табылады. Қала аралда орналасқандықтан, елдің басқа аймақтарынан, әсіресе жақын орналасқан Давао қаласынан импортталатын ет өнімдеріне деген қажеттілікті толыққанды қанағаттандыра алмайды. Қалада контейнерлік порт та, терең сулы көлік терминалы да жоқ, тек Бабак ауданында базар өнімдерін тікелей қалаға жеткізуге арналған баржа пристані бар. Сондықтан қала әкімдігі қалаға импортталатын базар өнімдеріне деген сұранысты азайту мақсатында қала бойынша балық шаруашылығы кешендерін салуды қолдады. Балық, інжу-маржан және креветка, шағала мен қабылдақ сияқты жеуге жарамды су жәндіктері – қаладағы негізгі су өнімдері болып табылады.
Үкімет
Қалалық басқару орталығы аралдың батыс-орталық жағалауында орналасқан Самал ауданындағы Пенаплата ауылында орналасқан. Қала үш ауданнан тұрады: Бабақ, Самал және Капутиан. Бұл аудандар 1998 жылғы қала құрылысына дейін жеке қалалар болып келген.
Ұсынылған Самал-Давао көпірі
Давао қаласы арқылы Самал аралын Минданаомен байланыстыру жұмыстары ондаған жылдар бойы жүріп келеді. Жобаны іске қосу бойынша үкіметтік әрекеттердің ең алғашқы тіркелген деректерінің бірі – 1979 жылдың 18 қаңтарындағы «Mindanao Times» газетінде жарияланған «Қала мен Самал аралын байланыстыратын көпір» деген тақырыптағы хабар. Мұндай жоба бұрын да ұсынылған болатын. Бірнеше жыл бұрын, Самал аралында сегіз елдің алып корпорацияларынан құралған консорциум алюминий зауытын салуды жоспарлаған кезде көпір туралы әңгіме қозғалды. Кейіннен, бұрынғы президент Родриго Дутерте әкімдігі кезінде «Салып, салып, салайық» бағдарламасының маңызды жобасы болған 3,98 километрлік көпір Қытай үкіметімен жасалған қарыз шарты арқылы қаржыландырылады. Жобаның негізін қалау салтанатын Дутертеден кейін президент болған Бонгбонг Маркос бастап берді, оған Дутертедің қызы, вице-президент Сара Дутерте және оның інісі, Родригоның ұлы, Давао қаласының мэрі Басте Дутерте де қатысты. Жоба 2027 жылға дейін аяқталуға жоспарланған.