Кіріспе
Ардагерлерге артықшылық беру туралы заң – 1944 жылы қабылданған АҚШ-тың федералды заңы. Ол федералды үкіметке жаңа қызметкерлерді жұмысқа алу кезінде соғыстан оралған ардагерлерді бағалауға, олардың қызметін, құрбандықтарын және біліктіліктерін ескеруге міндеттейді.
Азамат соғысына дейінгі артықшылық
Федералды тағайындаулардағы артықшылықты қолдану Революциялық соғыс заманына дейін жетеді. Соғыс ардагерлеріне қатысты заңдық негіз болмаса да, кейбір сарбаздар Федералды үкімет тарапынан қызметтері үшін марапатталды. Артықшылықтың алғашқы нысандары көбінесе еуропалық үлгілерге негізделген және зейнетақы, қызметі үшін сыйлық ақша, мүгедектікке байланысты жәрдемақы, сондай-ақ қызметте алған жарақаттар үшін ауруханада емделу сияқты шараларды қамтиды – бұл елге қызмет еткені үшін берілетін сыйақылар еді. Бірақ әскери қызметі үшін сыйақы ретінде Федералдық лауазымдарға тағайындау кең таралған практикаға айналғанша, олжа жүйесінің өркендеу кезеңі күткен. Дегенмен, мұндай тағайындаулар көбінесе бұрынғы офицерлерге ғана беріліп, қатардағы сарбаздарға берілмейтін.
Азамат соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңы
Азамат соғысының соңына қарай Конгресс ардагерлерге артықшылық берудің алғашқы маңызды заңын қабылдады. Бұл заңда мыналар белгіленген:
Мүгедектігіне байланысты әскери немесе теңіз қызметінен құрметпен босатылған адамдар, егер олар осындай лауазымдардың міндеттерін атқаруға қажетті біліктілікке ие болса, азаматтық лауазымдарға тағайындалуда басымдыққа ие болады. Осы заң бойынша, тағайындалудағы артықшылық мүгедек ардагерлерге ғана шектелді, егер олар жұмыстың өзіне лайықты болса. Бұл 1865 жылғы заң Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін негізгі артықшылық заңы болып табылды. Дегенмен, 1865 жылғы заңнамаға бірнеше түзетулер енгізілді. 1871 жылғы түзетуде жұмыс іздеп жүрген ардагерлерге қатысты «қабілеттілік» талаптарының алғашқы мысалы келтірілді. Мәтін былай делінген:
Президентке АҚШ мемлекеттік қызметіне адамдарды қабылдаудың тиімділігін арттыруға бағытталған ережелерді белгілеуге, әрбір үміткердің жасын, денсаулығын, мінез-құлқын, білімін және оның қызмет саласына қабілеттілігін анықтауға өкілеттік беріледі, сондай-ақ осы мақсатта ол тиісті сауалнамалар жүргізу үшін лайықты адамдарды жұмысқа тарта алады, олардың міндеттерін белгілей алады және мемлекеттік қызметке тағайындалған адамдардың мінез-құлқына қатысты ережелерді орната алады. 1876 жылы Конгресс тағы бір түзету жасады, ол ардагерлерге, олардың жесірлері мен жетімдеріне штаттық қысқарту кезінде жұмыста қалуға артықшылық берді. Бұл түзету артықшылықты штаттық қысқартудан қорғау ретінде пайдалануды енгізді. Онда мыналар көрсетілген:
«Атқарушылық ведомстволарда штаттық қысқарту жасалған кезде, осындай ведомство басшысы Құрама Штаттардың әскери немесе теңіз қызметінен құрметпен босатылған, сондай-ақ қайтыс болған солдаттар мен теңізшілердің жесірлері мен жетімдерін сақтап қалуға тиіс». Осы заң бойынша артықшылыққа құқығы бар адамның «тең біліктілігін» анықтау тағайындау жөніндегі лауазымды тұлғаға жүктелді. 1888 жылы Мемлекеттік қызмет комиссиясы барлық мүгедек ардагерлерге басқа үміткерлерге қарағанда абсолютті артықшылық берді. Яғни, олар 65 ұпай жинап, біліктіліктерін растады, ал басқалар үшін ең төменгі ұпай 70 болса, олар сертификаттау тізімінің басына қойылды. Бір жылдан кейін президент Гаррисон бұрынғы федералдық қызметкерлер болған ардагерлерді мерзімсіз жұмысқа қайта орналастыруға рұқсат беретін жарлық шығарды. Бұл ардагерлерге қатысты қайта орналастыру құқығының алғашқы рет енгізілуі болды. 1892 жылы ардагерлердің жесірлері мен жетімдеріне де қайта орналастыру құқығы берілді. Қайта орналастыру ережесі 1919 жылға дейін артықшылық заңнамасына енгізілген соңғы маңызды толықтыру болды.
Persons honorably discharged from the military or naval service by reason of disability resulting from wounds or sickness incurred in the line of duty shall be preferred for appointments to civil offices, provided they are found to possess the business capacity necessary for the proper discharge of the duties of such offices. Under this legislation, preference in appointments was limited to disabled veterans who were otherwise qualified for the work to be performed. This 1865 law stood as the basic preference legislation until the end of World War I. Along the way, however, several modifications were made to the 1865 legislation. An amendment in 1871 contained the first instance of "suitability" requirements for job seeking veterans. The language read as follows:
The President is authorized to prescribe such regulations for the admission of persons into the civil service of the United States as may best promote the efficiency thereof, and ascertain the fitness of each candidate in respect to age, health, character, knowledge, and ability for the branch of service into which he seeks to enter, and for this purpose he may employ suitable persons to conduct such inquiries, and may prescribe their duties, and establish regulations for the conduct of persons who may receive appointment in the civil service. In 1876, another Congressional amendment gave preference for RIF retention to veterans, their widows, and their orphans. This amendment marked the introduction of the use of preference as RIF protection. It provided:
That in making any reduction in force in any of the executive departments the head of such department shall retain those persons who may be equally qualified who have been honorably discharged from the military or naval service of the United States and the widows and orphans of deceased soldiers and sailors. Determination of the "equal qualifications" of a person entitled to preference under this law was left to the appointing officer. In 1888, a Civil Service Commission regulation gave absolute preference to all disabled veterans over all other eligibles. In other words, they would qualify with a score of 65, when the minimum passing score for everyone else was a 70, and would be placed at the top of the certification list. A year later, President Harrison issued an Executive Order allowing honorably discharged veterans who were former Federal employees to be reinstated without time limit. This was the first appearance of reinstatement eligibility as applied to veterans. In 1892, reinstatement rights were extended to the widows and orphans of veterans. The reinstatement provision was the last significant addition to preference legislation until 1919.
1944 жылғы ардагерлердің артықшылықтарын беру туралы заң
Қазіргі кездегі ардагерлердің артықшылығы 1944 жылғы Ардагерлердің артықшылық туралы заңнан туындайды. Бұл акт, көбінесе, ардагерлер ұйымдарының қолданыстағы атқарушы және нормативтік актілерді артықшылық мәселесі бойынша ұлттық саясат деңгейіне көтеру ниетімен байланысты. Екінші дүниежүзілік соғыстың жеңіске аяқталуы көзделген кезде, Конгресс пен Әкімшілік ардагерлер ұйымдарының мақсатына қолдау көрсетті. Заңға қолдау білдірген кезде президент Рузвельт былай деп жазды: «Менің ойымша, Федералдық үкімет жұмыс беруші ретінде, қарулы күштердегі адамдарға олар қайтып келген кезде жұмысқа орналасуда ерекше назар берілетінін қамтамасыз етуде бастама көтеруі керек. Біздің миллиондаған жас азаматтарымызды олардың қалыпты қызметтерінен алып, ұлтты қорғау үшін күреске аттандырып, содан кейін оларға ешқандай ерекше көңіл көрсетілмейтіндей, олардың қалыпты өміріне оралуын күтуге болмайды». Акт, негізінен, әртүрлі әкімшілік бұйрықтар мен Қызметтік комиссия ережелерімен күшіне енген әртүрлі артықшылықтарды біріктірді. Ол заңнамалық күш беру арқылы қолданыстағы ардагерлердің артықшылықтарын кеңейтіп, күшейтті. Осылайша, атқарушы билік енді ардагерлердің артықшылықтарының ережелерін өзгерте алмайды. Кез келген өзгерістер енді заң арқылы жасалуы керек. Сонымен қатар, акт бейбітшілік орнаған кезде елдің патриоттық міндеттері үшін, әскери қызметшілерінің құрбандықтарын мойындауға дайындығының белгісі ретінде артықшылық берілетінін нақтылады. Акт ардагерлердің әскери қызметте болмаған жағдайда қол жеткізген экономикалық жағдайын сақтауға немесе қайта ие болуға көмектеседі. 1944 жылғы Ардагерлердің артықшылық туралы заң кімге және қандай жағдайларда артықшылық берілетінін анықтады. Ол конкурстық емтихандарда, федералдық қызметтегі лауазымдарға тағайындауда, лауазымдарға қайта орналасуда, жұмысқа қайта қабылдауда және штатты қысқарту кезінде сақтауда басымдық беруді көздейді. Артықшылық Федералдық үкіметтің барлық департаменттерінде, агенттіктерде, бюроларында, басқармаларында, мекемелерінде және жобаларында, сондай-ақ Колумбия округінің мемлекеттік қызметіндегі азаматтық лауазымдарға қолданылады. Бұдан әрі, заңда жасырын мемлекеттік қызметтегі (қазіргі бәсекелестік қызмет), ашық мемлекеттік қызметтегі (бәсекелестік қызметтен босатылған лауазымдар) және Конгресс актілерімен немесе Президенттің жарлығымен құрылған кез келген уақытша немесе төтенше мекемеде, агенттіктерде, бюроларда, басқармаларда, жобаларда және департаменттерде артықшылық беру қарастырылған. Заң шығару және сот тармақтары, сондай-ақ атқарушы тармақтағы лауазымдар, АҚШ Сенаты растауы қажет, пошта шеберлерінің лауазымдарынан басқа, бірінші, екінші және үшінші сыныптағы пошта бөлімшелері осы Заңнан босатылды. Заң бастапқыда мүгедек емес ардагерлерге, мүгедек ардагерлерге, мүгедек ардагерлердің жұбайларына және мүгедек ардагерлердің жесірлеріне артықшылық берді. Бұл топтар бұрынғы заңдар мен ережелерге сәйкес артықшылық берілген топтар еді, екі ерекшелік болды. Тек бейбіт уақытта қызмет өткерген мүгедек емес ардагерлер және 55 жастан асқан мүгедек емес ардагерлердің әйелдері енді артықшылыққа ие бола алмады.
"I believe that the Federal Government, functioning in its capacity as an employer, should take the lead in assuring those who are in the armed forces that when they return special consideration will be given to them in their efforts to obtain employment. It is absolutely impossible to take millions of our young men out of their normal pursuits for the purpose of fighting to preserve the Nation, and then expect them to resume their normal activities without having any special consideration shown them." The act, in essence, was a consolidation of the various preference provision already in effect by the various Executive Orders and CSC regulations. It went a step further by broadening and strengthening existing veterans' preference rules by giving them legislative sanction. Thus, the Executive Branch could no longer change the provisions of veterans' preference. Any changes must now be sought through legislation. In addition, the act made clear that preference was to be a reward for patriotic duties by a grateful country willing to recognize the sacrifices of its servicemen when peace comes. The Act would help ensure that veterans obtain or regain an economic position they otherwise would have attained had they not served in the armed forces. The Veterans preference Act of 1944 defined to whom and under what circumstances preference would be granted. It provided that Preference be given in competitive examinations, in appointments to positions in the Federal service, in reinstatement to positions, in reemployment, and in retention during reductions in force. Preference would apply to civilian positions — permanent or temporary ;— in all departments, agencies, bureaus, administrations, establishments, and projects of the Federal Government, and in the civil service of the District of Columbia. Further, the law provided that preference apply to positions in the classified civil service (now the competitive service), the unclassified civil service (positions excepted from the competitive service), and in any temporary or emergency establishment, agency, bureau, administration, project and department created by acts of Congress or Presidential Executive order. The legislative and judicial branches of the Government, as well as positions in the executive branch, which are required to be confirmed by the United States Senate, except Postmaster ships, in the first , second , and third class post offices were exempt from the Act. The Act originally granted preference to non disabled veterans, disabled veterans, wives of disabled veterans, and the widows of disabled veterans. These were substantially the same groups granted preference under previous laws and regulations with two exceptions. Non disabled veterans whose only service was performed during peacetime and the wives of non service connected disabled veterans over 55 years of age were no longer eligible for preference.