Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Репетиция әріптері – оркестрлік партитурадағы және оған сәйкес келетін ноталар жинағындағы қалың шрифтпен жазылған әріптер. Олар дирижерге, әдетте репетицияларды жүргізетін дирижерге, шығарманың бөлімдерінің немесе туындылардың басынан өзге жерден орындауды бастауға мүмкіндік береді. Репетиция әріптері көбінесе Романтизм дәуірінен бастап, Луи Спордan бастау алған партитураларда қолданылады. Репетиция әріптері әдетте туындының құрылымдық тұсқа орналастырылады.
A rehearsal letter is a boldface letter of the alphabet in an orchestral score, and its corresponding parts, that provides the conductor, who typically leads rehearsals, with a convenient spot to tell the orchestra to begin at places other than the start of movements or pieces. Rehearsal letters are most often used in scores of the Romantic era and onwards, beginning with Louis Spohr. Rehearsal letters are typically placed at structural points in the piece.
Терминология
Оларды репетиция белгілері немесе репетиция фигуралары деп жалпылама атауға болады, ал әріптердің орнына сандар қолданылса, репетиция нөмірлері деп атайды.
They may also be generically called rehearsal marks or rehearsal figures, or, when numbers are used instead of letters, rehearsal numbers.
Мақсаты
Симфонияны немесе пьесаны репетициялау барысында дирижерге көбінесе тоқталып, ортадағы бір тұсқа оралу қажет болады. Бұл қиын үлескелерді меңгеру немесе ансамбльде туындаған мәселені шешу үшін жасалады. Көптеген ноталар мен партияларда бес немесе он такт сайын, немесе әр беттің немесе жолдың басында такт нөмірлері болады. Алайда, романтикалық дәуірде шығармалар мен жеке бөлімдер ұзарып (бірнеше жүз тактқа дейін созылғандықтан), репетиция кезінде такт нөмірлерін пайдалану ыңғайсыз болып келді. Мысалы, дирижер музыканттарға 387-ші тактіден бастауды бұйырады, сонда музыканттар өз партияларындағы ең жақын такт нөмірін (мысалы, 385 немесе 390) іздеп, бірнеше тактты артқа немесе алға санауы керек. Егер 387 саны тиісті тактіден табылмаса, ол көзге түспеуі мүмкін. Бірақ, мысалы, үлкен, қалың "М" әрпі ноталар мен партияларда болса, дирижерге "М әрпінен бастаңыз" деу әлдеқайда оңай. Егер дирижер "М әрпіне дейін бір такт" десе де, бұл "386-шы такт" деуден әлдеқайда ыңғайлырақ болар еді. Басқаша айтқанда, дирижер алдымен "М әрпі алдында" деп айтып, одан кейін музыканттарға М әрпін табуға уақыт беріп, сосын "бір такт" деуі мүмкін. Толық оркестрдің партитурасында репетициялық әріптер әдетте флейтаның (немесе пикколоның) ноталар қатарының үстінде орналастырылады және бірінші скрипканың ноталар қатарының үстінде қайталанады. Концерттік ансамбльдер үшін репетициялық әріптер пикколоның (немесе флейтаның) ноталар қатарының үстінде және трубалардың үстінде орналастырылады. Репетициялық әріптер әрбір партияда болуы керек, бірақ дирижер немесе ноталар сақтаушысы мұны тексеріп, олар дирижердің партитурасымен сәйкес келедін тексеруі қажет. Егер сәйкес келмесе, партиялардағы әріптер дирижердің партитурасына көшірілуі керек. Романтикалық дәуірдің әдеттегі шығармаларында немесе бөлімдерінде аллегро темпімен белгіленген жағдайда, А-дан Z-ға дейінгі әріптер қолданылуы мүмкін, бірақ I, J немесе O (немесе барлығы) әріптері жіберілуі мүмкін. Әріптердің орналасуы мен жиілігі қатаң ережеге бағынбауы керек. Әдетте, олар музыкалық маңызды өзгерістер болатын жерлерде, мысалы, жаңа тақырыпта, динамикада немесе аспаптар құрамындағы өзгерісте немесе жаңа бөлімнің басталуында қойылады – дирижер репетиция кезінде қайта бастағысы келетін жерлер. Сонымен қатар, әріптердің музыкалық белгілермен сәйкес келуі, музыканттарға демалыс кезінде дұрыс жерде екендерін растауға көмектеседі, егер белгілер сандық аралықтармен орналастырылса, бұл мүмкін емес. "А" әрпі көбінесе шығарманың басына жақын тұсқа қолданылады, бірақ өзінің басына емес, себебі "басынан" деу әлдеқайда оңай. Темп, тональность немесе өлшемнің өзгеруі кезінде репетициялық әріптердің қажеті жоқ, өйткені жаңа темп немесе тональность атауы бірдей мақсатқа қызмет ете алады. Мысалы, Бетховеннің Тоғызыншы симфониясының кейбір басылымдарында Финалдың "А" әрпі 140-шы тактіден кейін ғана пайда болады, себебі "Қуанышқа ода" тақырыбымен бірінші скрипкалардың салыстырмалы түрде кеш кіруі басқа музыканттар үшін анық сілтеме нүктесі болмайды, ал бұрынғы бөлімдердің тақырыптарының еске түсірулері олардың темптік белгілерімен оңай сілтемеленеді. Репетициялық әріп әдетте бір партиядағы бірнеше такттық үзілісті үзеді (егер белгілі бір аспаптың берілген шығарманың берілген бөлімінде мүлдем ойнамайтын жағдайларды қоспағанда). Репетициялық әріптер кейде басылымдардан тәуелді және кейбір жағдайларда тіпті нұсқадан тәуелді болғандықтан, олар оркестрдегі лауазымға үміткерлерге аудицияда ойнауы керек үлескелерді айту үшін де пайдалы. Оларды оркестрлік шығармалар туралы ғылыми мақалаларда оңай сілтеме жасау үшін де қолдануға болады. Алайда, репетициялық әріптер Рихард Вагнердің "Майстерзінгерлер" прелюдиясының ескі басылымдары сияқты кейбір шығармалардың кейбір басылымдарында мүлдем жоқ. Аспаптық музыкада, мысалы, соло фортепиано репертуарында репетициялық әріптердің пайдасы аз (бірақ оларды дуэттерде қолдануға болады), өйткені музыкантқа ойнауды қайта бастау керектігін екінші музыкантқа хабарлаудың қажеті жоқ. Әндерде де оларды қолданбайды, өйткені мәтінге сілтеме жасау ыңғайлырақ (қайталамалы мәтіндері бар әндерде немесе мәтіні аз бөлімдерде). Антонио Вивальдидің "Төрт маусым" операсының бірінші басылымында әр концерт үшін А-дан G-ға дейінгі репетициялық әріптер бар, бірақ мақсат – музыкамен бірге жарияланған төрт сонеттегі строфалармен музыканы байланыстыру. Музыканттарға бұл әріптерді репетициялық әріптер ретінде пайдалануға ештеңе кедергі келтірмейді, олардың арақашықтығы ғана.
In the course of rehearsing a symphony or piece, it is often necessary for the conductor to stop and go back to some point in the middle, in order to master the more difficult passages or sections, or to resolve a challenge that the ensemble is having. Many scores and parts have bar numbers, every five or ten bars, or at the beginning of each page or line. But as pieces and individual movements of works became longer (extending to several hundred bars) as the Romantic era progressed, bar numbers became less practical in rehearsal. For example, a conductor can tell their musicians to resume at bar 387, so that the musicians have to find the nearest bar number in their parts (e. g. 385 or 390) and count back or forward a couple of measures. Even if the number 387 is written at the appropriate bar, it might not particularly stand out. But if there is, for example, a big, bold letter M in the score and parts, it is much easier for the conductor to just say "begin at letter M". Even if the conductor were to say "one bar before letter M", that would still be more convenient than saying "bar 386". Alternatively the conductor could first say "before M " and allow the players time to find M and then say "one bar". In the score of a full orchestra, rehearsal letters are typically placed over the flutes' (or piccolo's) staff, and duplicated above the first violins' staff. For concert bands, rehearsal letters are placed over the piccolo's staff (or flutes'), and over the trumpets'. Rehearsal letters should appear in every part, but the conductor or librarian should check this and also make sure that they agree with the conductor's score; if they do not, the letters from the parts should be copied to the conductor's score. For typical pieces or movements of the Romantic era marked allegro, the letters A to Z can be used up, though the letters I, J or O (or all) may be skipped. Placement and frequency of the letters do not follow a hard and fast rule. Generally they are inserted at places where there is a musically significant change, for example a new theme, or a change in dynamic or instrumentation or the start of a new section – just those places where a conductor might want to restart in rehearsal. In addition, having the letters coincide with musical signposts can help players who are counting rests confirm they are still in the right place, which would not be possible if the marks were placed at numerically regular intervals. The letter A is almost always used for a point close to the beginning, but not for the very beginning itself because it is much easier to say "from the beginning". Likewise, rehearsal letters are not necessary at changes in tempo, key signature or time signature, as the name of the new tempo or signature can serve the same purpose. For example, in some editions of Beethoven's Ninth Symphony, letter A of the Finale does not occur until bar 140, when the relatively late entry of the first violins with the "Ode to Joy" theme might not stand out enough to the other players to be a convenient point of reference, whereas the reminiscences of the previous movements' themes are more easily referenced by their tempo markings. A rehearsal letter usually breaks a multimeasure rest in a part (except in cases where a given instrument does not play at all in a given movement of the work). Because rehearsal letters are sometimes independent of edition and in some cases even version, they are also useful for telling applicants for positions in the orchestra what passages they need to play at the audition. They are also useful for easy reference in scholarly essays about orchestral works. However, rehearsal letters are altogether absent from some editions of some pieces that have them in other editions, such as the older editions of Richard Wagner's Meistersinger prelude. Rehearsal letters are less useful in unaccompanied instrumental music such as the solo piano repertoire (although they may be used in duets), since the instrumentalist has no need to communicate to a fellow player where to resume playing. Songs also tend not to use them, because it is more useful to refer to the lyrics (except in pieces where the lyrics are highly repetitive, or those with long lyric less sections). The first edition of Antonio Vivaldi's Four Seasons has rehearsal letters A to G for each concerto, but the purpose was to relate the music to stanzas in the four sonnets that were published along with the music. Nothing prevents musicians from using those letters as rehearsal letters, other than them being relatively far apart.
19-ғасырдың аяғынан 21-ғасырға дейін қолданылуы
Кейбір жағдайларда, А-дан Z-ға дейін жеткіліксіз болуы мүмкін. Z-дан кейін Aa қолданылуы мүмкін, содан кейін Bb және т.б., Zz-ға дейін (бірақ Ii, Jj және/немесе Oo әріптері жіберілуі де мүмкін). Жан Сибелиус симфониясының Вильгельм Хансен басылымы, №7, C мажорда, ерекше жағдайды көрсетеді: А-дан Z-ға дейінгі әріптер (I және J әріптерін қоса, сондай-ақ O әрпін) партитурада тек үш бет қалғанда қолданылып бітіпті. Соңғы флейта мен фагот солосы үшін редакторлар репетиция әрпі ретінде Ö (фин алфавитінің соңғы әрпін) пайдаланады. Бірақ, Густав Малер және Дмитрий Шостакович сияқты кейбір композиторлар үшін алфавитті екі рет қайталау да жеткіліксіз болуы мүмкін. Осы себепті, кейбір редакторлар репетиция әрпінен гөрі репетиция нөмірін қалайды. Малер мен Шостаковичтің партитураларында әріптер емес, репетиция нөмірлері қолданылады. Олар әдетте қалың шрифтпен жазылады және тіктөртбұрышқа немесе, сирек жағдайда, шеңберге енгізіледі. Дегенмен, кейбір басылымдарда такт нөмірлері де тіктөртбұрышқа енгізіледі, бірақ әдетте қалың шрифтпен емес. Рой Харристің Симфониясы, №3 (бір бөлімді), репетиция нөмірлері шеңберге енгізілген, және олар әр он такт сайын кездеседі, яғни такт нөмірі 10-ға бөлінеді. Репетиция нөмірлерінің «такт нөмірлерімен шатасуы мүмкін» деген уәж кейде репетиция әрпін қолдау үшін келтіріледі. XX ғасырдың бірінші тоқсанындағы партитураларда, мысалы, Ферруччо Бусонидің «Доктор Фаусттан» басқа операларында, BV 303, 10-ға бөлінген такт нөмірі бірге жылғаюы мүмкін, себебі алғашқы такт нөл ретінде есептеледі; 1-де көрсетілген такт нөмірі 10 емес, 11 және т.б. Репетиция нөмірін жақтаушылар, кейбір партитуралар үшін 26 әріптің жеткіліксіз екенін айтады. Репетиция әрпі көп бөлімді туындының әр бөлімі үшін A-ға қайта орнатылса (тікелей байланысты бөлімдер үшін де), репетиция нөмірі әдетте туындының барлық бөлімінде жүреді, тіпті бөлімдер байланысты болмаса да. Мысалы, Эдвард Элгардың Бірінші симфониясының бірінші бөлімінің соңғы бірнеше тақтының репетиция нөмірі 55; екінші бөлімнің бірінші репетиция нөмірі 56. Бірақ, кейбір жағдайларда бұл талапқа сай келмейді. Малердің Екінші симфониясының бірінші бөліміндегі соңғы күрделі бөлім 27-ші репетиция нөмірімен белгіленген. Малер келесі бөлімге дейін бес минуттық үзіліс жасауды қалаған, сондықтан репетиция нөмірлері 1-ге қайта орнатылып, 15-ке дейін саналды. Үшінші бөлім қысқа үзілістен кейін келеді, бірақ оның алғашқы репетиция нөмірі 28-ге тең.
In some cases, A to Z might not be enough. After Z, Aa may be used, followed by Bb, and so on until Zz (though Ii, Jj and/or Oo might also be skipped). The Wilhelm Hansen edition of Jean Sibelius's Symphony No. 7 in C major presents one unusual case: the letters A to Z (including both I and J, as well as O) are used up with just three more pages left in the score. For the final flute and bassoon solo, the editors use Ö (the final letter of the Finnish alphabet) as a rehearsal letter. But in the case of some composers, such as Gustav Mahler and Dmitri Shostakovich, twice through the alphabet might still not be enough. For this reason, some editors prefer rehearsal numbers to rehearsal letters. Mahler's and Shostakovich's scores use rehearsal numbers rather than letters. These are typically in boldface and enclosed in a box, or less commonly, a circle. Confusingly, however, some editions enclose bar numbers in boxes, though usually not in bold. In the Schirmer edition of Roy Harris's Symphony No. 3 (in one movement), the rehearsal numbers are enclosed in circles, and they occur every ten measures, actually being the bar number divided by 10. That rehearsal numbers "are easily confused with measure numbers" is a reason sometimes given in favor of rehearsal letters. It may happen in some scores from the first quarter of the twentieth century, like those of the operas by Ferruccio Busoni other than Doktor Faust, BV 303, that bar numbers divided by 10 are offset by one because the first bar is actually counted as zero; the bar number that appears at 1 is thus 11 rather than 10 and so on. Advocates of rehearsal numbers counter that even 26 letters are not enough for some scores. Whereas rehearsal letters reset to A for each movement of a multi movement work (even for connected movements), rehearsal numbers typically run over the course of the entire work, even if the movements are not connected. For example, the rehearsal number for the last few bars of the first movement of Edward Elgar's First Symphony is 55; the first rehearsal number of the second movement is 56. There are exceptions, however. The final outburst in the first movement of Mahler's Second Symphony is rehearsal number 27. Mahler actually wanted a pause of five minutes before the next movement, so the rehearsal numbers reset to 1, ending with 15. The third movement follows after a short break, but its first rehearsal number is 28.
Жаз және поп
Көптеген хорлы джаз және поп композициялары үшін көптеген джаз композиторлары мен аранжировщиктері форманың әрбір кезекті өлең/хор бөлігіне әліпбидің кезекті әріптері мен такт санын біріктіретін форматты қолданады: мысалы, кіріспеден кейінгі өлеңнің алғашқы 8 тақтық фразасы үшін А әрпі, келесі 8 тақтық фраза үшін А9, содан кейін А17, А25, ал хор үшін B, B9, B17, B25 және т.б., сонымен қатар соңғы бөлімді белгілеу үшін TAG деген арнайы репетициялық белгі қолданылады. Джаз және поп музыкасында музыканттар репетиция кезінде 32 тақтық әннің «А бөлімі» немесе «B бөлімі» туралы жиі айтады. Поп музыкасында музыка көбінесе стандартты бөлімдерге ұйымдастырылады, мысалы, кіріспе, бірнеше өлеңдер мен хорлар (қайырма), бір немесе бірнеше көпірлер, гитара солосы (немесе басқа да аспаптық сололар) және соңғы бөлім. Сондықтан, әннің ортасынан бастауды қалаған жетекші, әдетте, осы құрылымның қай бөлімінен бастау керектігін көрсетеді (мысалы, «көпірдің соңғы төрт тақтысы, гитара солосына өту» немесе «соңғы өлең және соңғы бөлімге өту»).
For jazz and pop compositions with several choruses, many jazz composers and arrangers use a format in which each successive verse/chorus part of the form is assigned successive letters of the alphabet combined with a measure number: for example, letter A for the first 8 bar phrase of the verse after the introduction, A9 for the next 8 bar phrase, A17, A25, then B, B9, B17, B25 for the chorus, etc., with the special rehearsal marking TAG for the tag ending. In jazz and pop music, the musicians frequently refer to the "A section" or the "B section" of a 32 bar song during rehearsals. In pop music, the music is commonly organized into standard sections, such as an intro, multiple verses and choruses (refrain), one or more bridges, a guitar solo (or other instrumental solos), and an outros. As such, a bandleader who wishes to start in the middle of a song will typically specify which part of this structure the band should start on (e. g., "last four bars of the bridge, going into the guitar solo" or "last verse and go to the outro").