Кіріспе
Егер Бірінші дүниежүзілік соғыс 1919 жылға дейін жалғасса, одақтастардың ұсынылатын стратегиясы – 1919 жылғы жоспар. Бұл жоспарды Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1918 жылы Дж. Ф. Фуллер жасаған әскери стратегия. Оның жоспары жауды физикалық жою тәжірибесін сынап, оның орнына танктерді жаудың тыл аймағына жылдам енгізіп, жабдықтау базаларын және байланыс желілерін жоюға шақырды, олар да бомбалауға жаратылар еді. Ол неміс армиясының басқару орталығына шабуыл жасауды ұсынды: "Барлық бомбалау машиналары жабдықтау және жолдарға шоғырланған орталықтарға жұмылдырылуы керек. Сигналдық байланыс бұзылмауы тиіс, себебі орташа D танктері мен ұшақтардың бірлескен шабуылынан туындаған жағдайды жау таратуы маңызды. Жаман жаңалықтар шатастырады, шатасу паника тудырады (содан кейін) мұқият дайындалған артиллерия, танк және жаяу әскер шабуылы басталды, оның мақсаты – жаудың артиллериялық аймағы, атап айтқанда 10 000 метрлік екінші тактикалық аймақ". "Армияның күші оның қолбасшысы мен штабының еркіне байланысты: осы ерікті жою армияны парализге түсіреді". Ол жаудың бекініске орналасқан басқаруын бұзу үшін "орташа D" танктерін пайдалануды ұсынды. 1918 жылы Франция мен Бельгиядағы одақтастардың ілгерілеуі мен неміс әскерінің шегінуі кейінірек механикаландырылған соғыстың қарқыны мен ерекшеліктерін көрсетті; британдық танктер маңызды рөл атқарды, ал неміс тыл қорғанысы олардың ілгерілеуін тоқтатуға бағытталды. 1919 жылғы жоспар іске асырылмаса да, бұл тенденцияларды ертерек дамытуға мүмкіндік берген болар еді.
Plan 1919 was a military strategy drawn up by J. F. C. Fuller in 1918 during World War I. His plan criticised the practice of physically destroying the enemy, and instead called for tanks to rapidly advance into the enemy's rear area to destroy supply bases and lines of communication, which would also be bombed. He suggested a lightning thrust toward the command center of the German Army:
" every available bombing machine should concentrate on the various supply and road centres. The signal communication should not be destroyed, for it is important that the confusion resulting from the dual attack carried out by the Medium D tanks and aeroplanes should be circulated by the enemy. Bad news confuses, confusion stimulates panic (then) a carefully mounted artillery, tank and infantry attack should be launched, the objective of which is the zone of the enemy's guns: namely the secondary tactical zone some 10,000 yards deep." "so does an army depend for its power on the will of its Commander and his Staff: cut that will off and the army will be paralyzed." He proposed using Medium D tanks "to disorganise the enemy’s Command in rear of the entrenched zone." The Allied advance and German retreat across France and Belgium in 1918 had begun to show some of the pace and aspects that would mark later mechanized warfare; British tanks played an increasing role, and German rear guard defenses focused on stopping their advance. Although never implemented, Plan 1919 would have carried these trends forward earlier.
Өмірбаян
1918 жылға қарай британдық, француздық және неміс әскерлері жылдар бойы окоп соғысында болды және олардың шегіне жақындады. Екі тарап та соғысты сәтті аяқтау үшін жаңа соғыс формасы қажет екенін түсінді. Сомма және Пашендель шайқастарында сәтсіз қолданылған танктер Камбре шайқасында қолданылып, олардың тиімділігін көрсетті. Басты мақсатқа қол жеткізілмегенімен, алғашқы дүрліксіну басылғаннан кейін неміс артиллериясы оларды тез жеңіп алды, бірақ әскери теоретиктер оларды дұрыс енгізуге шақырылды. 1918 жылдың көктемінде Дж. Ф. Фуллер «Орташа D танктерінің жылдамдығы мен маневрлеу қабілеті шабуыл тактикасына қалай әсер етеді» деген зерттеуді ұсынды. Бұл жоспар, неміс басшылығы мен жабдықтау желілерін нысанаға алуға бағытталған, танктер мен әуе қолдауын қамтитын батыл жаңа идея болды, бұл сол кездегі негізгі күштерге қарсы ұзаққа созылған шабуылдан өзгеше еді. Фуллердің жоспарында үш элемент болды. Біріншісі – орта танктер мен ұшақтардың неміс штабына қарсы жылдам шабуыл жасауы, олардың әскерлерін басқару қабілетін жойған. Содан кейін ауыр танктер, жаяу әскер және артиллерияның күшті шабуылы неміс шебін бұзып өтеді. Соңында кавалерия, жеңіл танктер және жүк көліктеріне мінген жаяу әскерлер кері шегінетін немістерді қуалайтын, олардың қайта құруына немесе қарсы шабуыл жасауына жол бермейтін. Оның жоспары келесі жылы көктемгі шабуылдың жоспары ретінде пайдаланылуы тиіс еді және «1919 жоспары» деп аталды. 1918 жылдың қарашасындағы неміс келісімі жоспарды іске асыруға кедергі келтірді, бірақ немістер оны жан-жақты зерттеп, келесі соғыстағы блицкриг шабуылдарының үлгісі ретінде пайдаланды (Фуллер). «1919 жоспары» ешқашан іске асырылмаса да, қазіргі заманғы соғыс техникасының, технологиясының және тактикасының көптеген жаңаруларына «негіз» салды. Фуллердің идеялары, көбінесе Каппер және Элстің «Танк операцияларының болашағы және өндіріс талаптары» сияқты Танк корпусының басқа мүшелері ұсынған құжаттармен үйлеседі, онда бірнеше мың жеңіл, орта және ауыр танктардан тұратын күштер көзделген, сондай-ақ оларды өндіруге және майданға жеткізуге қажетті ресурстар мен уақыт қарастырылған.
Fuller's ideas were largely in line with papers put forward by other members of the Tank Corps such as by Capper and Elles' paper "The future of tank operations and production requirements", which envisaged tank forces of several thousand light, medium and heavy tanks and the means and the time necessary to produce them and then to deploy them to the front.
Сипаттама
Фуллер өзінің "Батыс әлемінің әскери тарихы" атты еңбегінде былай деп жазды: "Ұйымды жоюдың екі жолы бар: 1. оны тозу, 2. оны әрекетсіз ету. Соғыста біріншісі – жаудың әскерлерін өлтіру, жарақаттау, тұтқындау және қарусыздандыру – дене соғысы. Екіншісі – оның басқару қабілетін жою – ми соғысы. Мысал ретінде бір адамды алсақ: бірінші әдіс – ақырында қан кетуге әкелетін бірнеше ұсақ жараларға, ал екіншісі – миға атылған оққа тең". Фуллердің жоспары "миға атылған оқ" жасау үшін генералдардан танкілерді пайдаланып жаудың қорғанысын бұзуды және оның жабдықтау желісін нысанаға алуды талап етті, содан кейін туындаған шатастықта жау басшылығын шешуші түрде жоюға болады. Мақсаты – "жаудың саясатын жою" (Рид) еді. Бұл жаудың шекарасын бұзып, тылда дүрлікіді тудыратын бронетранспорттық бөлімдер арқылы іске асырылатын, соңғы мақсат – жау басшылығын жою. Жоспарда авиацияны қолдаушы рөлде пайдалану, сондай-ақ танкілерге қолайсыз жағдайда операциялар жүргізу үшін мотоатқыштармен бірге қолдану көзделген. Танкілер мен авиацияны пайдаланатын осы мобильді операциялар түрі сол кездегі қалыптасқан жаяу әскер тактикасынан күрт ерекшеленді. Сынаушылар Фуллердің жоспарындағы кемшіліктерге назар аударады. Жоспарға қажетті танкі әлі әзірленбегендігі және соғыстан шаршаған Ұлыбританияның оны іске асыруға қажетті адам күші мен материалдық ресурстарға қолы жетпегені (Палаццо) – күшті аргумент. Сонымен қатар, Камбреде көрсетілгендей, артиллериялық қолдаусыз британдық танкілер неміс артиллериясы үшін өте осал болды. 1918 жылдың соңында бұрынғы британдық ауыр танкілер негізінде 40 тонналық жаңа Mark VIII танкісінің құрылысы басталды, өндіріс жоспары 4500 танкіге дейін жететін көрінеді. Жүздеген танкілер алдыңғы қатарда қолданылатын, ал олар неміс шебін бұзғаннан кейін, жылдам орта танкілер жау тылында шатақ тудыру үшін "шапқындап" өтетін еді. Танкілерді қайта жабдықтау және шабуылды жалғастыру үшін авиация қолданылатын еді (Эллис). Британдықтар 1400 ұшаққа тапсырыс беріп, "траншеялық истребитель" дизайнын өндіріске енгізді. Сопвиф Саламандер ұшағы жаудың окоптары мен артиллериясын бомбалау және шабуылдау үшін брондалған.
Теория
Фуллердің 1919 жылғы жоспарда қарастырылған танк, ұшақ және көптеген басқа да соғыс тактикаларының теориясы, мобильді шайқас алаңының достық күштердің шығындарын азайтуға көбірек мүмкіндік беретініне негізделген. Шайқас алаңындағы қауіпке ұшырайтын салдатардың азаюы, командирге әскерді басқаруды жеңілдетеді, соның салдарынан, аз шығынмен тиімді шайқастар жүргізуге болады. Соғыс осылайша ұйымдастырылған болар еді. Күшті атыс және әуе күші шабуылдаушы басқару және байланыс орталықтарының жауынгерлік қабілетін арттырар еді. Фуллер 1919 жылғы жоспарды Еуропа және әлемдегі әскерлердің болашағына байланысты көптеген сенімдер мен үміттермен жасады. Ол 1919 жылғы жоспардың қарулы күштердегі көптеген инновациялардың бастауы болғанына сенді. Жаңа әскерлер жоғары дайындықтан өткен, кәсіби біліктілігі жоғары мамандардан құралар еді, олар шайқас алаңындағы әрекеттерінде де кәсібилікті сақтар еді. Фуллер сондай-ақ, уақыт өте келе әскери технологиялар дамитынына және орындалатын операцияларында тиімді болатынына сенді. Бұл технологиялардың жауды жоюда одан да қауіпті және тиімді болатынын, дәлдігі жоғары соққыларға мүмкіндік беретінін және жанама зиянды азайтатынын білдірді.
Fuller drew up the plans for Plan 1919 with many beliefs and hopes for the future of armies in Europe and around the world. He believed that Plan 1919 was the groundwork for numerous innovations in the armed forces. The new armies would consist of highly trained and proficient individuals who would be professional in how they acted and led on the battlefield. Fuller also believed that with time, military technologies would become more advanced and more proficient in their performed operations. That meant that technologies would thus become more deadly and more effective at destroying the enemy, allowing more pinpoint strikes and minimizing collateral damage .
Тиімділігі
1919 жылғы жоспар ешқашан іске асырылмаса да, заманауи соғыстың әскери тактикасын, технологиясын және жабдықтарын жаңартудың "негізін" қалады. Америкалықтар Фуллердің 1919 жылғы жоспарында сипатталған британдық "D" орта танкінің негізінде жаңа танк жобалады, ол соғыстың жаңа мобильді түрін (Хофманн) іске асыруға арналған еді. Қазіргі заманғы соғыстың неміс блицкригі Фуллердің 1919 жылғы жоспарына ұқсас болды. Бұл соғыс стилі жаудың фронтының желісіне тез ену және оларды шатастыру мақсатында бронетандық бөлімдерді және тікелей әуе қолдауын пайдалануға баса назар аударды (Фуллер). Осы соғыс түрі бүгінге дейін қолданылуда, мысалы, "Ирак азаттығы" операциясында американдық күштер Иракты алғаш басып алған кезде көрсетілді.
Химиялық жоспар
Фуллердің жоспары 1919 жылға арналған жалғыз нұсқа емес еді. Альберт Палаццоның "1919 жоспары – екіншісі" атты мақаласында жазылғандай, химиялық соғыс жоспарлаушыларының келесі жылғы шабуылға зор жоспарлары болған. Палаццо атап көрсеткендей, олар DM деген жаңа газды қолдануға дайын тұрған, ол неміс маскаларын тесіп өтетін. Жаңа газ технологиясы Фуллер жоспарындағы танкты жасауға қажетті технологиядан гөрі әлдеқайда дайын болды. Сонымен қатар, қару-жарақ министрі Уинстон Черчилль газ агенттерін өндіруді қазіргі көлемнен бес есеге арттыруға бұйрық берген. Сондықтан химиялық соғысты жақтаушылар технологиялық қиындықтармен күресуге қажеттілік сезінбеді. Олар бұған дейін сынақтан өткен соғыс әдісін қолданды. Олардың жоспары тек химиялық соғыстың ауқымын кеңейтуді көздеген. Палаццо сондай-ақ олар химиялық заттарды жеткізу үшін ұшақтарды пайдалануға және газды басқару орталықтарын нысанаға алуға ниеттенгендерін айтты. Көп жағынан қарағанда, газ жақтаушыларының жоспары Фуллер жоспарының іске асырудағы қиындықтарынсыз сол деңгейде табысқа жету мүмкіндігін ұсынған сияқты көрінеді. Бірақ, соғыс бітісі олардың жоспарларын да қажетсіз етті. Дегенмен, тарих тұрғысынан қарағанда, химиялық соғыстың ерекшелігіне байланысты бұл жоспар әлі де жасырын күйде қалды. Палаццо айтқандай, "мұндай жамандыққа ешқандай қару шақырмаған".