Гватемаланың 1960-63ж. солшыл «13 қараша» революциялық қозғалысы. Президент сайлауына наразылықтан туындаған, Луис Турсиос басқарған ұйым туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гватемалалық революциялық ұйым (1960–1963)
Guatemalan revolutionary organisation (1960–1963)
13 қарашадағы революциялық қозғалыс (испанша: Movimiento Revolucionario 13 Noviembre) – Гватемаладағы солшыл қозғалыс болды. МР 13 1960 жылы наразы офицерлер тобы құрған. Ол 1958 жылы сайланғаннан кейін президент Мигель Идигорас Фуэнтес үкіметіне қарсы халықтың наразылығынан өркендеді. Ұйымға Луис Аугусто Турсиос Лима, Марко Антонио Йон Соса және Луис Трехо Эскивель жетекшілік етті. 1961 жылы ұйымның негізін қалаушыларының бірі Алехандро де Леон сот полициясы тарапынан тұтқындалып, атылды. 1963 жылы МР 13 көтерілісшілердің қарулы күштеріне (FAR) қосылды. МР 13 1973 жылға дейін номиналды түрде өмір сүрді, бірақ 1966-67 жылдардағы Гватемала үкіметінің қарсы көтеріліс операциясы оның қызметін күрт шектеді.
Revolutionary Movement 13th November (in Spanish: Movimiento Revolucionario 13 Noviembre) was a leftist movement in Guatemala. MR 13 was founded in 1960 by a group of dissident officers. It grew partly out of the popular protests against the government of President Miguel Ydígoras Fuentes following his election in 1958. It was led by Luis Augusto Turcios Lima, Marco Antonio Yon Sosa and Luis Trejo Esquivel. Alejandro de León, co founder of the group, was captured and shot by the judicial police in 1961. In 1963, MR 13 joined the Rebel Armed Forces (FAR). MR 13 nominally continued to exist until 1973, after it was severely hampered in the 1966 67 counterinsurgency by the Guatemalan government.
Шығу тегі
1960 жылы 13 қарашада 120 жас әскери офицерлер тобы, шамамен 3000 сарбазбен бірігіп, Закапа әскери базасын және елдің шығыс әскери аймағының көп бөлігін басып алып, президент Идигорастың отставкасын талап етті. Көтерілісшілердің наразылығына Идигора режимінің орасан зор коррупциясы, үкіметтің әскери шен беруде және Идигораны қолдаған офицерлерге басқа да сыйлықтар беруде жақындық танытуы, сондай-ақ елді басқарудағы қабілетсіздік деп санағандары себеп болды. Бірақ, 13 қарашадағы көтеріліске түрткі болған тікелей себеп – Идигораның АҚШ-қа Кубаға жоспарланған «Шошқалар шығанағы» операциясына дайындалу үшін Гватемала аумағында басып кіру күштерін оқытуға рұқсат беруі болды. Идигорас бұл шешімді Гватемала әскерилерімен кеңеспеді және АҚШ үкіметінен алған сыйлығы туралы әскерилермен бөліспеді. Әскерилер АҚШ-та тұратын кубалық эмигранттар ұшқыштары басқаратын, белгісіз ұшақтардың көптеп ел аумағынан өтіп бара жатқанын бақылады. Көтерілісші офицерлер АҚШ Кубаға шабуылға дайындалу үшін Ретальхулеуда құпия әуежай мен оқу лагерін құрғанда елдің тәуелсіздігіне нұқсан келеді деп алаңдады. Көтеріліс идеологиялық негізде туындаған жоқ.
On 13 November 1960, a group of 120 young military officers joined by approximately 3000 enlisted soldiers seized the Zacapa military base and most of the Eastern Military Zone of the country and demanded the resignation of President Ydígoras. The rebels' discontent was fueled by the staggering corruption of the Ydígoras regime, the government's showing of favoritism in military promotions and in providing other rewards to officers who supported Ydígoras, and what they perceived as incompetence in running the country. The proximate trigger for the November 13 revolt, however, was Ydígoras' decision to allow the United States to train an invasion force in Guatemala to prepare for the planned Bay of Pigs Invasion of Cuba. Ydígoras had not consulted the Guatemalan military about this decision and did not share with the military the payoff he received in exchange from the US government. The military just watched as unmarked US warplanes piloted by US based Cuban exiles flew in large numbers over their country. The rebel officers were concerned about the loss of sovereignty for the country as the US established a secret air strip and training camp at Retalhuleu to prepare for its invasion of Cuba. The rebellion was not ideological in its origins.
Жеңілісі мен жер аударылуы
АҚШ-тың Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) Кубаға басып кіру жоспарларына және қолдаған Гватемала режиміне төңкеріс қауіп келтіргендіктен, Гватемала әскери ұшақтары болып жасырынған B-26 бомбалаушыларын көтерілісшілердің базаларын бомбалау үшін ұштыртты. Көтерілісшілер көршілес Гондурасқа қашып, кейін MR 13 деп белгілі болған топтың ядросын құрды. АҚШ үкіметі Гватемала азаматтық соғысында Гватемала хунтасын MR 13 және басқа да көтерілісшіл топтарға, сондай-ақ оларды қолдаған азаматтарға қарсы қолдады. 1968 жылғы ЦРУ есебінде былай делінген: "Кубадан белгілі бір көмек алып, Марко Антонио Йон Соса басшылығындағы шағын топ, байланыс желілерін, автобустарды және теміржолдарды бұзу, ақша мен қару-жарақ үшін әскери жабдықтау пункттерін және плантацияларды тонау, әскерге көмектескендерді өлтіру, коммерциялық және мемлекеттік нысандарға шабуыл жасау сияқты эпизодтық террористік әрекеттерге қатысты". Азаматтық соғыс кезінде шамамен 200 000 бейбіт тұрғын қаза тапты немесе "жоғалып кетті", олардың көпшілігі Гватемала режимінің әскерилері, полициясы және барлау қызметінің қолынан қаза тапты. Репрессияның құрбандарына жергілікті белсенділер, үкіметке қарсы деген күдікпен ұсталғандар, қайтып келген босқындар, сыншыл ғалымдар, студенттер, солшыл саясаткерлер, кәсіподақ мүшелері, дін қызметкерлері, журналистер және көшедегі балалар кірді – бұл геноцид құрамына сай келетін масштабта болды. "Comisión para el Esclarecimiento Histórico" (Тарихи ағарту комиссиясы) бағалауынша, қақтығыстағы зорлық-зомбылықтың 93%-ын үкімет күштері, ал 3%-ын партизандар жасады.
The US Central Intelligence Agency (CIA) flew B 26 bombers disguised as Guatemalan military jets to bomb the rebel bases because the coup threatened its plans for the invasion of Cuba as well as the Guatemalan regime it supported. The rebels fled to neighboring Honduras and formed the kernel of what became known as MR 13. The US government supported the Guatemalan junta in the Guatemalan Civil War against MR 13 and other rebel factions as well as the civilians who supported them. A 1968 CIA report stated that: "With some assistance from Cuba, the small band, under the leadership of Marco Antonio Yon Sosa, engaged in sporadic terrorist acts, including harassment of communications lines, buses, and railroad tracks, pillaging of military supply points and plantations for money and arms, assassination of army collaborators, and attacks on commercial and official installations." An estimated 200,000 civilians were killed or "disappeared" during the civil war, most at the hands of the military, police and intelligence services of the Guatemalan regime. Victims of the repression included indigenous activists, suspected government opponents, returning refugees, critical academics, students, left leaning politicians, trade unionists, religious workers, journalists, and street children on a scale that constituted genocide. The "Comisión para el Esclarecimiento Histórico" has estimated that 93% of violence in the conflict have been committed by government forces and 3% by the guerrillas.