Кіріспе

Үшбұрыштың қабырғаларындағы көрістірулер арқылы геометриялық түрде іске асырылған топ – геометриялық ұғым.

Математикада үшбұрыштық топ – үшбұрыштың қабырғаларындағы көрістірулер тізбегі арқылы геометриялық түрде іске асырылатын топ. Үшбұрыш қалыпты Евклидтік үшбұрыш, сферадағы үшбұрыш немесе гиперболалық үшбұрыш болуы мүмкін. Әрбір үшбұрыштық топ – Евклид жазықтығының, сфераның немесе гиперболалық жазықтықтың конгруэнтті үшбұрыштармен, Мобиус үшбұрыштарымен кесуінің симметрия тобы, олардың әрқайсысы осы әрекет үшін негізгі домен болып табылады.

Анықтама

l, m, n 2-ге тең немесе одан үлкен бүтін сандар болсын. Δ(l,m,n) үшбұрыш тобы – бұл Евклид жазықтығының, екі өлшемді сфераның, нақты проективтік жазықтықтың немесе гиперболалық жазықтықтың қозғалыстары тобы, ол π/l, π/m және π/n бұрыштары бар үшбұрыштың қабырғаларындағы шағылыстар арқылы туындайды (радиаңдармен өлшенген). Екі іргелес жақтардағы шағылыстардың көбейтіндісі – сол жақтар арасындағы бұрыштың екі еселенген шамасына тең айналу, яғни 2π/l, 2π/m және 2π/n. Сондықтан, егер туындайтын шағылыстар a, b, c деп белгіленсе және олардың арасындағы бұрыштар циклдық ретпен жоғарыда көрсетілгендей болса, онда келесі қатынастар орындалады:

a, b, c арасындағы барлық басқа қатынастар осы қатынастардың салдары болып табылады және Δ(l,m,n) – сәйкес кеңістіктің дискретті қозғалыстар тобы. Осылайша, үшбұрыш тобы – топтық ұсынылымды қабылдайтын шағылыс тобы.

Абстракт топ, осы ұсынылыммен, үш генераторлы Коксет тобы болып табылады.

Жіктеу

Кез келген l, m, n > 1 табиғи сандары үшін, классикалық екі өлшемді геометриялардың (Евклидтік, сфералық немесе гиперболалық) біреуі (π/l, π/m, π/n) бұрыштары бар үшбұрышты қабылдайды, ал кеңістік осы үшбұрыштың көшірмелерімен мозаикаланып жабылады. Үшбұрыштың бұрыштарының қосындысы Гаусс-Бонне теоремасы бойынша геометрияның түрін анықтайды: егер бұрыштар қосындысы дәл π-ға тең болса, онда ол Евклидтік, егер π-дан артық болса, сфералық, ал егер π-дан кіші болса, гиперболалық болады. Бұған қоса, берілген бұрыштармен кез келген екі үшбұрыш конгруэнтті болады. Әрбір үшбұрыш тобы мозаиканы анықтайды, ол әдетте екі түспен боялады, сонда кез келген екі іргелес мозаика бөлігінің түстері қарама-қарсы болады. l, m, n > 1 сандары тұрғысынан келесі мүмкіндіктер бар.

Гиперболалық жағдай

Үшбұрыш тобы – бұрыштарының қосындысы π-ден кем болатын гиперболалық үшбұрыштармен гиперболалық жазықтықтың кесуының шексіз симметрия тобы. Бұрын тізімделмеген барлық үштіктер гиперболалық жазықтықтың кесуін білдіреді. Мысалы, (2,3,7) үштігі (2,3,7) үшбұрыш тобын құрайды. Мұндай топтар шексіз көп; оларға сәйкес кесетін кейбір кіші мәндер:

Үшін-бірі жабысатын плиткалар

Үшбұрыш топтары үшбұрыштармен мозаиканы сақтайды, атап айтқанда, әрекет үшін негізгі домен (жарық сызықтарымен анықталған үшбұрыш), Мёбиус үшбұрышы деп аталады және (l,m,n) бүтін сандардың үштігімен беріледі, мұнда бүтін сандар (2l,2m,2n) үшбұрыштары бір төбеде жиналады. Сонымен қатар, бір-бірін жабатын үшбұрыштармен мозаикалар да бар, олар рационал сандармен (l/a, m/b, n/c) берілген Шварц үшбұрыштарына сәйкес келеді, мұнда алымдар және бөлімдер өзара жай. Бұл aπ/l бұрыштарымен жиектердің кездесуіне сәйкес келеді (сәйкесінше), бұл 2aπ/l айналысына сәйкес келеді (сәйкесінше), ол l ретіне ие және абстрактілі топ элементі ретінде бірдей, бірақ бейнеленгенде ерекшеленеді. Мысалы, Шварц үшбұрышы (2 3 3) сфераның 1 тығыздықпен мозаикасын береді, ал үшбұрышы (2 3/2 3) сфераның 3 тығыздықпен мозаикасын береді, бірақ бірдей абстрактілі топқа ие. Мұндай бір-бірін жабатын мозаикалардың симметриялары үшбұрыш топтары деп қарастырылмайды.

Тарих

Үшбұрыш топтары кем дегенде 1856 жылы Уильям Роуэн Гамильтонның икосаэдрлік топты (айналмалы) (2,3,5) үшбұрыш тобы ретінде көрсетуіне дейін бар еді, бұл оның икосиандық есептеулер туралы мақаласында жарияланған.

Қолданбалар

Үшбұрышты топтар арифметикалық геометрияда кездеседі. Модульдік топ екі элемент – S және T арқылы құрастырылады, олар S² = (ST)³ = 1 қатынасын қанағаттандырады (T үшін ешқандай қатынас жоқ), бұл (2,3,∞) айналмалы үшбұрыш тобы болып табылады және Tn = 1 қатынасын қосу арқылы барлық (2,3,n) үшбұрыш топтарына проекцияланады. Көбірек айтқанда, Хекке тобы Hq екі элемент – S және T арқылы құрастырылады, олар S² = (ST)q = 1 қатынасын қанағаттандырады (T үшін ешқандай қатынас жоқ), бұл (2,q,∞) айналмалы үшбұрыш тобы болып табылады және Tn = 1 қатынасын қосу арқылы барлық (2,q,n) үшбұрыш топтарына проекцияланады. Модульдік топ – Хекке тобы H3. Гротендиктің «балалар суреттері» теориясында Белий функциясы үшбұрышты топтың шағылысу домендері арқылы Риман бетінің мозаикасын тудырады. Барлық 26 спорадикалық топ үшбұрышты топтардың факторлары болып табылады, олардың 12-сі Хурвиц топтары (2,3,7) тобының факторлары).