Кіріспе

Филиппиннің Исабела провинциясындағы Кауаян қаласы, ресми түрде Кауаян қаласы (;) – 3-ші сыныпты құрамына кіретін қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 143 403 адамды құрайды.

Этимология

Кауаян қаласының аты "Каваян" сөзінен шыққан, ол илокано тілінде бамбук немесе "було" дегенді білдіреді – осы жердің алғашқы қоныс аударушыларының тілі. Қаланың аты қалай пайда болғаны туралы жергілікті тұрғындар шамалы ғана айтады. Әңгімеге сүйенсек, ертедегі испандықтар бұл жерге келгенде, Булод, Сипат, Бунгкол және Марабулиг арналарының бойында бамбук ағаштарының көп екенін көрген, осы арналар қала орналасқан жерді айналап өтетін. Таңертең күннің шуағында бамбук арасында крокодилдердің күнге жайылып жатқанын көру де жиі кездесетін. Қаланың аты қалай қойылғаны туралы тағы бір нұсқасы бар: Бір күні, Құдай ана Мәриямның киелі бейнесі жоғалып кетті. Көптеген апталар бойы тынымсыз іздеу жұмыстары жүргізілді, бірақ оны таба алмады. Содан кейін, қазан айында бейне бамбук тоғайынан табылды. Бейнеде ешқандай зақымдану белгісі немесе сызықтар табылған жоқ.

Құру

Бастапқы тұрғындары (1736 жылы аймақты зерттеген Илаганның доминикандық викарі, әке дела Торре жазғандай) гаддангтар болған. Кауаян қаласы бір кезде Кагаян провинциясының бір бөлігі болды. 1740 жылы құрылған Кауаян, Исабеланың құрылуынан 116 жыл бұрын пайда болды. Қала алғаш рет Кагаян өзенінің жағасындағы Каланусиан деген жерде орналасқан. Бірнеше қатаң су тасқынынан кейін қала қазіргі орнына көшірілді. 1839 жылы Нюэва-Визкая провинция құрылғанда, Кауаян оған қосылды. 1856 жылдың 1 мамырында Корольдік жарлықпен Исабела провинциясы құрылды, Кауаян тағы да әкімшілік тұрғысынан, осы жолы Исабелаға қарасты болды. Кауаян бұрын жер аумағы бойынша үлкен муниципалитет болған. Бірақ, Луна (Антатет), Кабатуан, Реина Мерседес (Каллеринг), Аврора және Сан-Матео көршілес муниципалитеттерінің құрылуымен жер аумағы шамамен 336,40 шаршы километрге дейін азайды.

Қалалық аудан

2001 жылдың 28 ақпанында сол кездегі президент Глория Макапагал Арройо 9017 Республикалық заңға қол қойып, Кауаянды құрамдас қалаға айналдырды. Бұл заң сол жылдың 30 наурызында сайлаушылар қала мәртебесін қолдағаннан кейін ратификацияланды.

Аудандық округтерді өзгерту

2019 жылға қарай Кауаян – Исабела облысындағы бір ауданның тағы бір ауданмен қоршалған жалғыз елді мекен (ал Бохол облысындағы Сан-Исидродан кейін екінші). Бұл жағдайда Кауаян 6-шы округтің құрамына кіреді, ал оның төңірегінде 2-ші (Реина Мерседес, Нагилиан, Бенито Соливен және Сан-Мариано), 3-ші (Ангаданан, Алисия, Сан-Матео және Кабатуан) және 5-ші (Луна) округтарындағы қалалар мен ауылдар орналасқан.

География

Кауаян провинцияның орталық жерінде және Кагаян аңғарының барлық аймағында орналасқан. Ол астанасы Илаган қаласынан, Маниладан және Кагаянның астанасы Тугегарао қаласынан тең арақашықтықта жатыр.

Демография

2020 жылғы санақта Кауаян, Изабела қаласының халқы 143 403 адамды құрады, халық тығыздығы .

Тілдер

Кауаян қаласында илокано және гадданг тілдері басым қолданылады. Ағылшын тілі – ресми тілдердің бірі болғандықтан, негізінен мемлекеттік жарияланымдарда, жергілікті баспасөз беттерінде, жол көрсеткіштерінде, коммерциялық жарнамаларда және ресми іскерлік мәмілелерде қолданылады. Тагалог тілі – тағы бір ресми тіл және ұлттық тіл саналады, ол тұрғындар арасында ауызша байланыс құралы ретінде пайдаланылады.

Экономика

Кауаян – Исабела провинциясындағы үшінші санаттағы қала. Кауаян қаласы Ұсынылып отырған Исабела арнайы экономикалық аймағына және Аймақтық агроөнеркәсіптік өсу орталығына ие болуға таңдалды. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, дистрибьюторлар, көтерме және бөлшек саудагерлерді қоса алғанда, 3418-ден астам тіркелген кәсіпорын бар.

Ауыл шаруашылығы

Кауаян қаласы күріш пен жүгеріні артық өндіретін аймақ. Барлығы 24 004 гектар, немесе жалпы аумақтың 69,9 пайызы күріш (палай) және жүгері өндірісіне жұмсалады. Күріш пен жүгерінің әр гектардан алынатын орташа өнім 4,5 тоннаны құрайды. Изабела провинциясындағы климаттың өзгеруі салдарынан туған үлкен шығындарға байланысты қаладағы жүгері фермерлері көбінесе маниок өсіруге көшіп жатыр. Басқа өнімдердің ішінде мал және құс шаруашылығы, жеміс-жидектер, көкөністер, сондай-ақ балық өнімдері – мысық балық (хито) және тилапия бар. Ұлттық суару басқармасының қалада кеңсесі бар.

Банктік және қаржы

2021 жылдың 31 желтоқсанына қарай, Кауаян қаласында барлығы 34 банк бар, олардың банктік депозиттерінің жалпы көлемі 27,5 миллиард песоны құрайды. Қалада орналасқан бес банк: FICO Bank (First Isabela Cooperative Bank), Кауаян ауылдық банкі, North Pacific Banking Corp., Common Wealth Rural Bank Inc. және Филиппиннің Алтын ауылдық банкі. Бесінің ішіндегі ең ірісі – FICO Bank, оның 1, 2, 3 аймақтары мен CAR аймағында 39 филиалы бар, ал екіншісі – Кауаян ауылдық банкі, оның барлық 19 филиалы Кагаян аңғарында орналасқан.

Сауда

2014 жылы SM Prime компаниясы елдегі 49-шы сауда орталығын ашты – SM City Cauayan, ол Кагаян алқабындағы алғашқы SM Supermall болып табылады. Мұнда халықаралық және жергілікті брендтердің дүкендері орналасқан, бұл Cauayan және көршілес қалалар мен аудандарға жандара және талғампаз атмосферада жоғары сапалы сауда жасау мүмкіндігін ұсынады, ең бастысы – жапондық Uniqlo киім брендінің дүкені бар. Көпұлттық жылдам тамақ желілерінің де қалада филиалдары жұмыс істейді. Филиппиндегі ірі сауда желісі Puregold қазіргі уақытта Cauayan қаласында екі супермаркетті пайдалануда. Жергілікті сауда орталықтарының қатарында Talavera Hypermart және 2016 жылдың маусым айында ашылған Primark Town Center Cauayan бар, ол жергілікті сауда индустриясының маңызды бөлігін иеленуде.

Мәдениет

Гавагвай-ян фестивалі – Кауаян қаласындағы қаланың өркендеген шаруашылығы мен этно-тілдік топтардың мерекесі. Фестиваль Кауаян тұрғындарының гадданг этно-тілдік тобынан шыққан тегін анықтап, оларға құрмет көрсетіп, сонымен қатар көше билері, шерулер және басқа да дәстүрлі шаралар арқылы Кауаянда тұратын мәдени топтардың әртүрлілігін танытады. Кауаян қаласының тамыры гадданг халқына тіреледі, және қала жыл сайын Гавагвай-ян фестивалінде оларды құрметпен еске алады. Мереке барысында көше биі сайысы, шерулер және түрлі этно-тілдік топтардың қатысуымен әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырылады. Бұрын қала темекі өсіру орталығы болған, және испан кезеңінде Compania General de Tabacos de Filipinas деп аталған Ескі Tabacalera қоймасында осы өткен шаққа қатысты іздер әлі де сақталған. Бұл жергілікті темекі өнеркәсібі 1881 жылдан бастап, испан үкіметінің темекі монополиясын қамтамасыз етумен айналысқан ірі кәсіпорын болды. Ескі Tabacalera қоймасы қаланың экологиялық туризм паркі – Hacienda San Luis құрамына кіреді. 250 метрлік ұзындығы мен 30 фут биіктігі бар арқан жолдан Кагаян өзенінің әсем көрінісін тамашалауға болады, сонымен қатар Hacienda San Luis мәдени мұраның отаны. Сан-Луис мұражайында Манила-Акапулько галеон саудасы үшін темекінің қалай дайындалғаны көрсетілген. Мұражайда сонымен қатар Сент-Луис (Луи) мүсіндері мен бірнеше көркем туындылар қойылған.

Жергілікті билік

Изабела провинциясының құрамдас қаласы ретінде, провинциялық деңгейдегі мемлекеттік лауазымдарды қала тұрғындары сайлайды. Облыстық үкімет қалалық үкіметтің жергілікті іс-әрекеттеріне қатысты саяси билікке ие. Кауаян қаласын жергілікті атқарушы орган ретінде тағайындалған қала әкімі және Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Кодексіне сәйкес заң шығарушы орган ретінде қалалық кеңес басқарады. Қала әкімі, вице-әкімі және кеңес мүшелері халықтың тікелей сайлауы арқылы сайланады, бұл сайлау үш жыл сайын өткізіледі. Барангайлар да сайланған лауазым иелерімен басқарылады: Барангай капитаны, Барангай кеңесі, оның мүшелері Барангай кеңесшілері деп аталады. Барангайларда SK федерациясы бар, ол барангайды ұсынады, оны SK төрағасы басқарады және оның мүшелері SK кеңесшілері деп аталады. Барлық лауазым иелері де үш жыл сайын сайланады.

Сайланған лауазымды адамдар

+ Кауаян қалалық кеңесінің мүшелері (2022–2025) Лауазымы Аты-жөні Аудандық өкіл (Исабела провинциясының 6-шы заңнамалық округі) Фаустино А. Дьи Кауаян қаласының бас атқарушысы Цезарь С. Дьи Jr. Кауаян қалалық кеңесінің төрағасы, вице-мэр Леонсио А. Далин Jr. Кауаян қаласының кеңесшілері: Эдгардо А. Атиенца Jr., Синтия Q. Уй Балаян, Ариэль Кеннет В. Уй, Евгений С. Ассирит IV, Эдгар М. Де Луна, Гарри Г. Галутера, Телефоро Р. Маллиллин, Пол Винсент Р. Маурицио, Пауло Элеазар Дельмендо, Багнос Р. Максимо Jr.

Конгресстегі өкілдігі

Кауаян, құрамдас қала ретінде, Исабела провинциясының алтыншы заңнамалық округіне кіреді және Фаустино А. Ди В. оны заң шығарушы органға өкілдік етеді.

Инфрақұрылым

Кауаян қаласында қалалық және ауылдық аймақтардағы инфрақұрылымның жеткіліктілігі деңгейі әртүрлі. Әдетте, аймақ қаланың басты қызмет көрсету орталығына, яғни Побласионға қаншалықты жақын болса, тауарлар мен қызметтерді өндіру және таратуға арналған жағдайлар соншалықты жақсы. Осы сектордағы талдау 2002–2006 жылдарға жоспарланған және қазіргі қолданыстағы инфрақұрылымдық нысандарға негізделген. Жоғары деңгейдегі билік органдарында 2006 жылдан кейінгі кезеңге әлі ешқандай жоба жоспарланбаған.

Қоғамдық көлік

Cauayan қаласының көлік инфрақұрылымы 41-кестеде көрсетілген. Қаланың жалпы жол ұзындығы 512,27 шақырымды құрайды. Жолдар мемлекеттік, облыстық, қалалық/муниципалдық және ауылдық (барангай) жолдарына жіктеледі, соның ішінде NIA кіру жолдары да бар. Мемлекеттік жолдардың барлық 18,16 шақырымы бетонды, ал облыстық жолдардың 42,904 шақырымының үштен екісінен астамы қиыршық таспен төселген, 17,86 шақырымы қалалық жолдар бетонды, ал ауылдық (барангай) жолдардың шамамен 97,40%-ы немесе 340,16 шақырымы қиыршық таспен төселген, ал 56,40 шақырымдық NIA кіру жолының барлық 2,22%-ы ғана бетонды. Жалпы қаладағы 512,27 шақырымдық жолдың 12,37%-ы немесе 63,322 шақырымы бетонды, ал 87,68%-ы қиыршық таспен төселген, бұл 448,948 шақырымды құрайды. Дегенмен, барлық елді мекендер жолмен қамтамасыз етілген.

Жолдар

Ұлттық жолдар Кауаян қаласында және көршілес қалалар мен аудандарда жолаушылар мен жүктерді Лусонның кез келген нүктесіне тасымалдау үшін әртүрлі автобус және джипни операторларының жұмысын жүргізуге мүмкіндік береді, бұл Кауаян қаласын Кагаян аңғарындағы көлік торабының біріне айналдырады. Кауаян қаласында 18,16 шақырым ұзындықтағы ұлттық жолдар бар, олар көршілес қалаларға, провинцияларға және аймақтарға қозғалыс пен қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Бұл жол – Кагаян аңғары жолы (CVR). CVR – Филиппин-Жапония достығы тас жолының Кагаян аңғары бөлігі, ол Махарлика тас жолы деп те аталады. Алинамнан Тагаранға дейінгі CVR – қаланың ең ұзын бетонды жолы. Бұл жол Кауаян қаласын аймақтың қалған бөлігімен, оңтүстіктегі 03 аймақпен және Ұлттық астана аймағымен, сондай-ақ солтүстіктегі 01 аймақпен байланыстырады. Ұсынылып отырған Кауаян айналма жолдары: Минанте I – Марабулиг I – Дадап (Луна ауданы) – Сан-Фермин – Тагаран, ұзындығы шамамен 12,5 шақырым; Аликаокао – Турайонг – II аудан – Лабинаб – I аудан – Минанте I айналма жолы (4,8 км); және Сан-Фермин – Тагаран (CRAIGC арқылы) (4,2 км). Бұл айналма жолдар салынған жағдайда елді мекендерді, тауарлар мен қызметтердің қозғалысын және тіпті қаладағы көлік ағынын жақсартады. Бұл үш (3) жобаның құрылыс құны дренаж және 4 көпірді қоса алғанда, 119,5 миллион песоға жетеді. Облыстық жолдардың 59,66 шақырымының 28,09%-ы немесе 16,756 шақырымы бетонды, ал қалғаны 42,904 шақырым шағыл жолдарды құрайды, бұл шамамен 71,91%-ды білдіреді. Қала көшелерінің шамамен 61,3%-ы немесе 17,860 шақырымы бетонды, ал 38,70%-ы немесе 10,950 шақырымы шағыл жолдар. Қаладағы бизнестің дамуы үшін жоспарлық кезеңде барлық қала көшелері бетонды болуы керек. Кауаян аймағындағы жалпы 512,27 шақырым жолдың шамамен 11,01%-ы немесе 56,40 шақырым ұзындығы Ұлттық суарна басқармасы (NIA) салған және күтіп ұстаған NIA жолдары болып табылады. Алайда, 1997 жылы NIA бұл жолдарды күтіп ұстау үшін қалалық әкімдікке тапсырды. Аумақтық жолдар маңызды, өйткені олар елді мекендерде қозғалыс пен қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Әрбір жаңа қоныс аумағымен бірге, жеке үй иелерінің күшімен аумақтық жолдар басталады, егер жол бетонға салу және күтіп ұстау үшін үкіметке берілсе. Кейіннен үкімет жеке жол құрылысын қолдайды. Аумақтық жолдардың жалпы ұзындығы 349,24 шақырым немесе қаланың жалпы 512,27 шақырым жолының 68,17%-ын құрайды. Бұл ұзындықтың 97,40%-ы немесе 340,16 шақырымы шағылдан жасалған. Тек 9,080 шақырым немесе 2,60%-ы бетонды. Жолдар мен басқа да инфрақұрылымдық нысандарды және коммуналдық қызметтерді салуға және күтіп ұстауға қажетті ауыр техниканы қамтамасыз ету қалалық әкімдікке мобильділікті арттыру және өнімділікті ұлғайту үшін өте маңызды.

Жол тығыздығы

Жолмен қамтамасыз ету нормативтері әр 1000 қала тұрғынына 2,40 шақырым, ал ауылдық жерлерде әр 100 гектар егістік жерге 1,50 шақырымды құрайды. Қазіргі таңда ауылдық жолдардың тығыздығы (км/км²) 1,52 шақырымға жетеді, бұл көрсеткіш бойынша провинция бойынша бірінші орында тұр. 2000 жылғы халық санағы бойынша 31 037 адам тұратын 5 барангайдың жалпы ұзындығы 35,575 шақырымды құрайтын жолдарымен Cauayan қаласының қалалық жолдардың тығыздығы 1000 қала тұрғынына 0,872 шақырымды ғана құрайды. Қаланың дамуын жеделдету үшін қалалық аймақта қосымша жолдар салу қажет. Екінші жағынан, қалада 60 ауылдық барангай бар, олардың жалпы аумағы 313,665 шақырымды құрайды, ал егістік жердің ауданы 23 501,21 гектарды жетеді. Бұл ауылдық барангайларда әр 100 гектар егістік жерге шаққанда жолдардың тығыздығы 1,33 шақырымды ғана құрайтынын білдіреді. Осыдан әлеуметтік-экономикалық дамуды толыққанды қолдау үшін ауылдық барангайларда жолдарды салуды көбейту қажеттігі көрінеді.

Көпірлер

Қаланың жол желісіне 20 тұрақты көпір кіреді, оның 6-сы темір бетон палубалық арқалық (RCDG) көпірлері. Он үш бетонды ағын көпірі және бір болат көпірдің жалпы ұзындығы 431,5 метрді құрайды. Махарлика тас жолындағы екі RCDG көпірі президент Фидель Рамостың «Tulay ng Pangulo» бағдарламасы бойынша жақында ауыстырылды және 1999 жылы президент Жозеф Эстраданың қатысуымен ашылды. Дегенмен, 66 метрлік Аликаокао ағын көпірі 1998 жылы болған қатаң су тасқынынан зардап шегіп, әсіресе Караббатан Чика бөлігінде құлап түсті. Аталған көпірді қайта жаңарту Кагаян өзенінің екінші жағының дамуы үшін маңызды, себебі бұл жерге барудың жалғыз жолы – Нагилиан муниципалитетінің Минанга ауылы арқылы Нагилиан көпірі, бірақ ол ұзақ және қиын жол болып табылады. Қаладағы бірнеше ағын көпірлерін дереу ауыстыру қажет, сонымен қатар қалалық жол желісін тиімді ету үшін тағы 16 көпір және 18 RCCP құбыры салынуы немесе ауыстырылуы керек.

Терминалдар

Кауаян қаласының жол желісі, Barangay San Fermin ауданында орналасқан, джиптер мен автобустарға арналған жеке меншік терминалдарымен толықтырылған. SM City Cauayan сауда орталығы Кауаян қаласына кіретін және шығатын қоғамдық көліктің жұмысын жақсарту үшін, орталықтың жанына терминал салған.

Әуежай

Барангай Сан-Фермин қаласында орналасқан қалалық әуежай Кауаян қаласының көлік инфрақұрылымын қамтамасыз етуді аяқтайды, бұл провинциялық және өңірлік деңгейде маңызды әсер етеді. BAT жіктемесіне сәйкес, бұл екінші деңгейдегі әуежай. Әуежайдың ұшу-қону жолағының ұзындығы 2500 метр, ені 30 метрге жетеді, ол Boeing 737 ұшақтарын қабылдауға қабілетті. Ол VHF Omni Range Transmitter, VHF Air/Ground бір жолақты радиосымен жабдықталған, сондай-ақ өрт сөндіру құралдарымен және жабдықтарымен қамтамасыз етілген. Әуежай келіп-кетуші жолаушыларға арналған құрал-жабдықтармен де жабдықталған. Әуежайдың барлық аумағы периметрлік қоршаумен қоршалған. Қазіргі уақытта халықаралық жүк рейстерін қабылдауға бағытталған жаңарту жұмыстары жүргізілуде. Жоба аяқталғаннан кейін Филиппин әуе компаниясының қалыпты рейстері қайта басталуы күтілуде, бұл қаланың сауда және өнеркәсіп секторы үшін өте маңызды. Бұл өте уақтылы, өйткені Кауаян қаласы Ұсынылып отырған Исабела арнайы экономикалық аймағына және Аймақтық агроөнеркәсіптік өсу орталығына ие болуға таңдалды. Cebu Pacific Air әуе компаниясы күн сайын Airbus A320 ұшағымен Кауаянға рейстер жасап, Маниладан 5J 196 рейсімен және Кауаяннан 5J 197 рейсімен ұшып шығады.

Телекоммуникация

PLDT тұрақты телефон желілері қызметін ұсынады. Сымсыз ұялы байланыс қызметтерін Smart Communications және Globe Telecommunications компаниялары көрсетеді. Dito Telecommunity енді қолжетімді, байланыс қызметін ұсынады. Philpost, LBC, JRS Express, FedEx, DCI Express және EXL Express хат-хабарларды тасымалдайды. Қаладағы радио және телеарналар, кабельдік теледидар, сондай-ақ бірнеше интернет-кафелер өз қызметтерін ұсынады. Бүгінде туыстармен және достармен байланысудың ең маңызды құралы – интернет. Бұл қызмет NSCV интернет-қосылымдарымен қатар, Converge, PLDT Home және SmartBro кеңжолақты интернеттері арқылы қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар, жергілікті өкімет органы (LGU) қаланың және облыстың барлық ауылдық округтерін қамтитын қолға ұсталатын радио қабылдағыштарын пайдаланады, олардың базалары қалалық әкімдікте, қалалық полиция және өрттен қорғау басқармаларында орналасқан.

Денсаулық сақтау

Қаланың денсаулық сақтау қажеттіліктерін аудандық аурухана және 7 жеке аурухана қамтамасыз етеді; 2 қалалық денсаулық сақтау бөлімі, 22 BHS, балалар орталығы, 37 жеке медициналық клиника, 15 жеке тіс клиникасы, мүгедектерді оңалту орталығы және Cauayan микроскопия орталығы. Бұл медициналық мекемелердің барлығында 255 төсек-орын бар. Денсаулық сақтау қызметкерлерінің құрамында: 41 дәрігер, 16 стоматолог, 74 медбике, 84 акушер, 10 медициналық техник, 7 санитарлық инспектор, 7 фельдшер, 250 ауылдық денсаулық сақтау жұмыскері және қоғамдық және жеке секторда 148 ерікті денсаулық сақтау жұмыскері бар.

Медиа

Бұл Кауаян, Изабела қаласындағы радио және телестанциялардың тізімі.

FM радиосы

DWND 88.5 (DWND; Солтүстік-шығыс хабар тарату қызметі)
89.7 Иә! The Best (DWYE; Манила хабар тарату компаниясы/Себу хабар тарату компаниясы)
90.5 Magik FM (DWIX; Century Broadcasting Network)
92.9 Brigada News FM (DWYI; Brigada Mass Media Corporation/Baycomms Broadcasting Corporation)
95.3 Big Sound FM (DWWC; Vanguard Radio Network)
98.5 IFM Cauayan (DWKD; Radio Mindanao Network)
105.7 Radyo Bandera Cauayan (Bandera News Philippines/Fairwaves Broadcasting Network)