Кіріспе

Сүтқоректілер түрі. Таспалы мойын тұяқты (Histriophoca fasciata) – нағыз тұяқтар тұқымдасына (Phocidae) жататын орташа өлшемді, жүзбеге жарамды сүтқоректі. Маусымдық мұзға байланысты өмір сүретін түр, Солтүстік Тынық мұхитының Арктика және Субарктика аймақтарында, әсіресе Беринг теңізі мен Охот теңізінде кездеседі. Оны ерекше түсімен тануға болады: қоңыр немесе қара түсті жүнінің үстінде екі кең ақ жолақ және екі ақ шеңбер болады. Histriophoca туысының қазіргі кездегі жалғыз өкілі.

Сипаттама

Ересектерді қара терісімен, оның ішінде төрт ақ белгімен тануға болады: мойнында жолақ, құйрығында жолақ, ал денесінің екі жағында алдыңғы жүзбелерін қоршап тұрған дөңгелек белгілер. Бұл контраст әсіресе еркектерде күшті, ал аналықтарда ақ және қара бөліктердің арасындағы айырмашылық көбінесе көзге түспейді. Жаңа туған бауырсақтардың түгі ақ болады. Түктерін төккеннен кейін, арқасы көк-сұр, ал ішкі жағы күміс түсті болады. Үш жыл ішінде әрбір түк ауысымынан кейін түктің бір бөлігі қараңғырап, екіншісі ашық түске енеді, және тек төрт жасқа келгенде ғана жолақты өрнек пайда болады. Басқа фоцидтер сияқты, олардың да есту талшықтары үлкейген және сагиттальді қыртысы жоқ. Бауырсақ шамамен 1.5-2 метрге дейін өседі және салмағы 100-150 кг-ға жетеді, еркектер аналықтардан ірілеу болады. Бауырсақтардың негізгі жыртқыштары – үлкен ақ акулалар және касаткалар.

Жыныстық диморфизм

Еркек бау-бау тұмшалары әдетте ұрғашыларынан ірілеу болады. Бұл олардың бас сүйегінің морфологиясында ерекше көзге түседі, себебі еркектердің мұрын тесіктері ұрғашылардың мұрын тесіктерінен әлдеқайда үлкен.

Тіршілік ету ортасы

Бұл таспалы мөр Тынық мұхитының Арктика бөлігінде тіршілік етеді. Қыс және көктем айларында олар көбейіп, терісін жаңартады және бала туады үшін мұзға шығады. Осы кезеңде оларды Беринг және Охот теңіздеріндегі мұз фронтында кездестіруге болады. Қыс және көктемде таспалы мөр ашық суда өмір сүреді, бірақ кейбіреулері температура жоғарылап, мұз еріген кезде оңтүстікке қарай жылжуы мүмкін. Оның осы кездегі мінез-құлқы туралы көп мәлімет жоқ, себебі ол құрлықтан және адамдардың бақылауынан тым алыс. Таспалы мөрлер көбінесе құрлыққа шығады. Бүгінгі күнге дейін үш рет таспалы мөр Британдық Колумбияның Сквамиш қаласынан, Вашингтон штатының Лонг-Бич қаласынан және тіпті Калифорния штатының Моро шығанағынан оңтүстікке қарай табылған. Мөрлердің денсаулығы жақсы болғандықтан, олардың пайда болуына ауру себеп болғанын көрсететін ешқандай белгі болған жоқ.

Мінез-құлық

Жылтыр иеліктер мұз бен қарда сирек көрінеді. Олардың мұзда қозғалу әдісі ерекше дамыған. Олар денелерін серпиіп, илан тәрізді қозғалыс жасап, тырнақтарымен мұзды тістеп, екі қанатты кезекпен соғып, мұздың бетімен итеріледі. Осындай қозғалыс басқа беттерде тиімсіз болып көрінеді, бұл жануардың терісі мен төсеніш арасындағы үйкеліс күшеюіне байланысты болуы мүмкін. Ересек иеліктердің тістері салыстырмалы түрде әлсіз және тегіс, себебі олардың тағамын күшпен жыртудың қажеті жоқ.

Көбею

Таспалы тұнбалар көп әйелділік жүйесіне ие, онда аталықтары бірнеше аналықтарымен жұптасады. Таспалы тұнбалар құрлықпен байланысы жоқ мұз жамылғыларында жұптасып, шағылысады. Аталықтары көбелек аймағын қорғау үшін немесе жұптасу үшін дауыс беру арқылы әрекет етеді. Аталықтары 3-6 жасында, ал аналықтары 2-5 жасында жыныстық жағынан жетіледі. Көбею жылына бір рет жүзеге асады, әдетте мамырдың соңынан маусымға дейін, көктемде теңіз мұздарының жоғалу кезеңімен сәйкес келеді. Жүкті аналықтардың гестациясы шамамен оннан он бір айға созылады. Оның орнына, ол АҚШ Ұлттық теңіз балық шаруашылығы қызметінің (National Marine Fisheries Service) қызығушылық тудырған түріне айналды. АҚШ Үкіметінің Ұлттық мұхит және атмосфера басқармасының (National Oceanic and Atmospheric Administration) Ұлттық теңіз балық шаруашылығы қызметі (NMFS) кейбір түрлердің жағдайы мен қауіптеріне қатысты алаңдаушылық білдіреді, олардың АҚШ-тың жойылып бара жатқан түрлер туралы заңына сәйкес тізімге енгізу үшін жеткілікті ақпарат жоқ. 2009 жылдың жазында Биологиялық әртүрлілік орталығы (Center for Biological Diversity) шешімді өзгерту үшін сотқа шағымданып арыз берді. 2013 жылдың 10 шілдесінде Ұлттық теңіз балық шаруашылығы қызметі осы түрдің жағдайын қайта қарағаннан кейін, оны Құрама Штаттардың жойылып бара жатқан түрлер тізіміне (ESA) енгізу қажет емес деп шешті.