Бутиг: Маранао өркениетинің алғашқы ошағы

Кіріспе

Бутиг, ресми түрде Бутиг муниципалитеті (Маранао: Далм а Бутиг), Филиппиннің Ланао-дель-Сур провинциясындағы 6-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы санақ бойынша халқы 22 768 адамды құрайды. Маранао тайпасының ежелгі және патшалық қаласы 1963 жылғы 25 маусымда президент Диосдадо Макапагалдың кезінде шығарылған №21 атты жарлық бойынша муниципалитетке айналды.

Тарих

Бутиг – Минданао аралының орталығындағы ең көне елді мекендердің бірі саналады. Унаян (Княжество) Пангампонгында, Ланао, Минданода орналасқан сұлтандық Бутиг, Ланао (Маранао тілінде Ранао) сұлтандарының конфедерациясына кіреді. Бұл тарихи қала – Маранао өркениетінің "бесігі".

Минданаоның исламдалуындағы рөлі

Сулуда исламдық саяси институттар құрылып жатқанда, мұсылман саудагерлері және, мүмкін, саяхатшы-ұстаздар Минданао аралының шығыс және солтүстік бөліктеріне сапар шекті. Мұхаммед Кабунгсуван мен оның серіктері саяси билік пен исламды тарату құралы ретінде әртүрлі билеуші отбасылармен көптеген некелік одақтар жүйесін құрды. Осы батыл араб-малайдың келуі, оның арқасында Ислам Минданаода кеңінен тарады және осы аралдың барлық маңызды сұлтандары оның ұрпағы екенін мәлімдеді, шамамен XVI ғасырдың екінші онжылдығында болған деп есептелуі мүмкін. (Мажуль, 1973)

Аталған некелік одақтардың нәтижесінде Магуинданао, Буайан және Бутиг Моро әулеттері пайда болды. Бутиг Маранаоларынан Ислам Ланао көлінің Маранаоларына таралды. Буайан сұлтандығының негізі мен күші шығыс Минданаоның ішкі аймағындағы Пуланги өзенінің жоғарғы ағысында болса, Магуинданао сұлтандығының негізі төменгі ағысында және жақын жағалау аймақтарында орналасқан. Шындығында, көп жыл бойы Магуинданао билеушілерін қарсыластарына қарсы қолдаған Иранудың көмегі болды. (Мажуль, 1973)

Сол кезде Сулу мен Минданаода Исламның сақталуы Бруней мен Тернате сияқты көрші елдердің исламдануымен қамтамасыз етілді. Бруней мен Сулуның, сондай-ақ Магуинданао мен Тернатенің патшалық отбасылары тығыз қарым-қатынасқа ие болды. Осы аймақтардың халқы арасындағы сауда қатынастары мен діни диалог кеңейді, бұл аймақтық шекаралардан немесе әулеттік адалдықтан асып түсетін бірлестік сезімін тудырды. (Мажуль, 1973)

Еуропалық отаршылдыққа қарсылық

1658 жылы Замбоанга губернаторы Дон Франсиско Эстовар басшылығымен Минданао моронтарына қарсы күшті әскер аттанды. Экспедиция Котабато алқабындағы Мамукан морон қаласының алдында түсті. Бұл жерде Дон Педро де Бируга басқарған шабуылда 180 испандық сарбаздан тұратын күш Бутиг қаласын, көптеген кемелермен және күріш қорын жойды. 1663 жылы Замбоанга тасталып, 1718 жылы қайта нығайтылған кезде морон соғыстарына үзіліс келді, бұл сұлтандықтардың жақсы ұйымдасуына және олардың ислам институтарының күшеюіне мүмкіндік берді. Басқа княздықтармен қарқынды сауда қатынастары орнатылды. Осы шамада Сулу сұлтандығы Бруней сұлтанынан Солтүстік Борнео аумағын, династиялық дауға қарулы араласуы үшін алғыс ретінде алды. Сулу аумақтық кеңеюдің ең жоғары деңгейіне жетті. Шындығында, Сулу Борнео аралында Брунейдің саяси және саудалық құлдырауынан кейін пайда болған билік вакуумын толтырды. Испан үкіметі, негізінен иезуиттердің ықпалымен, Замбоанганы қайта нығайтуды шешті. Филиппиндегі басқа діни ордендерге қарағанда, иезуиттер мұсылмандарды дінге көшіруге ең көп ұмтылды. Бұл көзқарасы оларға (иезуиттерге) тым жоғары ынталарынан кейін бірнеше құрбандықтарға әкелді. Морон соғыстарының бесінші кезеңі 1718 жылы Замбоанганы қайта нығайтумен басталды және он сегізінші ғасырда испандықтардың мұсылман мемлекеттерін вассалдыққа бағындыру әрекетінің сәтсіздігімен аяқталды. Осы саяси мақсатқа жету үшін испандықтар Сулу және Магуинданао сұлтандарын, ал одан кейін датолар мен басқа да халықты дінге көшіруді жоспарлады. Осы кезеңде 1719 жылы Замбоанганы басып алуға жасалған Сулу және Маранаоның біріккен шабуылы сәтсіз аяқталды. Содан кейін тағы да соғыс басталды. Магуинданао сұлтандарын дінге көшіру жоспары сәтсіз аяқталды. Өзінің бауыры құлатылған сұлтан Әзим уд Дин 1751 жылы Манила қаласында шомылдырылғанмен, бұл әрекет Сулуда күтілген саяси нәтижелерге әкелмеді, өйткені сұлтандық билікке талапкердің қолында болды. Сондай-ақ, дінге өтудің шынайылығы туралы сұрақ ашық күйінде қалды. Бесінші кезеңде Сұлтан Марданның және Бутигтің Маранаолары Филиппиннің басқа аймақтарына шабуыл жасап, Висайядан Испанияға түсетін салық мөлшерін азайтты және испан отаршылдық режимі астындағы көптеген аралдардың экономикалық өмірін тоқтатты. Мұсылмандар тарапынан мыңдаған адамдарды тұтқынға алғаннан кейін Висайяда халық саны азая бастады. Бірақ бұл 1751 жылы Испанияның тұтқынға алынған мұсылмандарды құл етуге, олардың елді мекендерін, қайықтарын, егістіктерін және далаларын жоюға берген бұйрығына жауап ретінде болды. Дегенмен, фактілер көрсеткендей, бейбіт келісімге ұмтылған бірінші адам әрқашан Сулу сұлтаны болды. 1762 жылы Филиппинге британдықтардың басып кіруі және Маниланы басып алуы испандықтардың күшінің әлсіреуіне және Сулу мен Магуинданао арасындағы жағдайдың уақытша тоқтауына себеп болды. Мұсылман княздықтары тағы да сауда-саттық гүлденген кезеңге оралуға тырысты, бірақ оларға тыныштық берілмеді. (Мажуль, 1973) 1720 жылдың 8 желтоқсанында Бутиг датосы (Бутиг раджасы Джанатун деп те аталады) Даласи жүз кемеден тұратын парравалар флотымен, Сұлтан са Канлуран, Миянгалудан және бірнеше мың моронмен Замбоангадағы Пилар бекінісіне шабуыл жасады. Ол жергілікті иезуит діни қызметкерін тұтқындап, Манила қаласындағы испан үкіметін оның бостандығы үшін құн төлеуге мәжбүр етті. (Харли, 1936) Бірақ Бутигтің (Ланао-дель-Сур) Замбоанга жағалауына дейінгі қашықтығын ескере отырып, Харлидің бұл есебінің дұрыстығы күмәнді. Сонымен қатар, Замбоангадағы иезуиттер Сулу таусугтарымен көбірек байланыста болды, ал Ланао Маранаосы Дату Даласидің Сулу сұлтандығының ісіне араласуы өте сирек кездеседі.

In 1658, a strong force took the field against the Moros of Mindanao under the command of Don Francisco Estovar, Governor of Zamboanga. The expedition disembarked before the Moro town of Mamucan in the Cotabato Valley. Here an action conducted by Don Pedro de Biruga, who, with a force of 180 Spaniards, destroyed the town of Butig, with many vessels and a quantity of rice. (Hurley, 1936)

Between 1663, when Zamboanga was abandoned, and 1718 when it was refortified, there was an interlude in the Moro Wars, which allowed the sultanates to become better organized and their Islamic institutions to be reinforced. Vigorous commercial relations with other principalities were initiated. It was around this time, too that the Sulu Sultanate acquired the North Borneo territory from the Sultan of Brunei as a grateful recompense for armed intervention in a dynastic quarrel. Sulu had reached the highest level of its territorial expansion. Actually, Sulu was simply filling up the power vacuum left in the island of Borneo as a result of Brunei's gradual political and commercial decline. The Spanish government, principally on account of Jesuit agitation, decided to refortify Zamboanga. The Jesuits, more than any religious order in the Philippines, were the most insistent on the evangelization of Muslims. This attitude cost them (the Jesuits) a few casualties on account of extreme zeal. It is proposed that the fifth stage in the history of the Moro Wars began with the refortification of Zamboanga in 1718 and ended in the Spanish failure in the eighteenth century to reduce the Muslim states to vassalage. To achieve this political end, and Spanish plan was devised to convert the sultans of Sulu and Maguindanao preparatory to the eventual conversion of the datus and other subjects. In this stage, the combined Sulu Maranao attack to capture Zamboanga in 1719 failed. Again, a desultory war followed. The plan to convert the sultans failed in the case of Maguindanao. Although 'Azim ud Din, the sultan deposed by his brother, was baptized in Manila in 1751, that action did not have the desired political results in Sulu since the sultanate was in the hands of a usurper. Also, the question of the sincerity of the conversion still remains an open one. In this fifth stage, the men of Sultan Mardan and the Maranaos of Butig began their devastating attacks on other parts of the Philippines, reducing the number of tributes for Spain coming from the Visayas and causing a virtual disruption in the economic life of many islands under the Spanish colonial regime. On account of thousands of captives taken by the Muslims, some depopulation started to take place in the Visayas. But all this was in response to the Spanish order in 1751 to enslave captured Muslims and destroy their settlements, boats, plantations, and fields. Yet, as the facts demonstrate, it was the Sulu Sultan who was always the first to initiate moves for a peaceful settlement. The lessening of Spanish power as a direct result of the British invasion of the Philippines and capture of Manila in 1762 once again brought about a decline of hostilities between Spaniards and Sulu and Maguindanao. The Muslim principalities again tried to recapture their days of commercial prosperity, but they were not to be left in peace. (Majul, 1973)

On December 8, 1720, Dalasi, the Datu of Butig (also known as Rajah Janatun of Butig), with an armada of one hundred vessels or “paraws” manned by Sultan sa Kanluran, Miyangaludan and several thousand Moros, attacked Fort Pilar in Zamboanga. He captured a local Jesuit priest and forced the Spanish government in Manila to give ransom payment in exchange for his freedom. (Hurley, 1936) But the accuracy of this report by Hurley is in doubt considering the distance of Butig (Lanao del Sur) to the shores of Zamboanga. Furthermore, the Jesuits in Zamboanga were more engaged with the Tausugs of Sulu; and for Datu Dalasi, a Maranao of Lanao, to get involved in the affairs of the Sulu Sultanate is highly unusual.

Минданаодағы американдық билік

1908 жылдың шілдесінде американдық отаршылдық күштерінің лейтенанты Бёрр қырық сарбазды Минданаодағы Агус өзені арқылы жетектеп келе жатқанда, Ньян маңында жақсы бекітілген, бұталармен толы ормен қоршалған қамалға тап болды. Қарсылық көрсетілгендіктен, сарбаздар штыктарымен бұталарды кесіп, қамалға шабуыл жасады. Қабырғаға жеткен алғашқы сарбазды арт жағынан криспен Моро шабуылдады. Солдаттың айғайын естіген лейтенант Бёрр оған көмекке асығып, Мороны тапаншамен өлтірді. Тағы бір Моро бұталардың арасынан секіріп шығып, Бёрр өзін қорғауға үлкермес бұрын кампиланмен басына ауыр соққы берді. Бірнеше күннен кейін Бёрр Китли лагеріндегі ауруханада қайтыс болды. 1908 және 1909 жылдары, сондай-ақ одан кейінгі бірнеше жылдар бойы Бутиг таулары мен Минданаоның Ланао және Бульдун аймақтарында бірнеше адамнан бірнеше жүзге дейін заңсыз топтар қысым жасады. 1906 жылдың басында Моро заңсыздары Бутигтің қаулысыз тауларында Сұлтан Мангатунг пен оның жеңіштісі, Мациудің Амай Марикоры басшылығымен төбедегі бекіністерде бекінді. Мангатунгтың басшылығымен үлкен заңсыз күштер шаруалардың жерлерінде орналасып, бүкіл аймақта қорқынышты қарақшылықтар жасады. Малайг өзенінің сағасындағы үкіметтік кемелерге жиі оқ атылды, нәтижесінде өзенде 15-ші жаяу әскерінң лагері құрылды. Моролар келіссөздерге шақырылды, көптегендері келіп, заңсыз өмірден бас тартып, бейбіт түрде үйлеріне оралды. Алайда, Моролардың бір бөлігі американдықтардың келісімге шақыруын елемеді, және лейтенант Фурлонг басқарған отрядқа оқ атылғаннан кейін американдықтар шабуылға шықты. Сұлтан Мангатунг қаза тапты. Полковник Дж. Ф. Хаттон үш колонна әскердің басында Бутиг тауларына аттанды. Сарбаздар қамалдардан оққа түсті, бірақ сегіз ауыр шайқастан кейін аймақтағы барлық заңсыз топтар құрылысқа ұшырады. Минданаодағы осы операциялар аяқталғаннан кейін қысқа мерзімді бейбітшілік орнады, бірақ ол Жолодағы алабастаулармен бұзылды.

In July 1908, Lieutenant Burr of the American colonial forces was leading forty men through the Agus River in Mindanao. Near Nyaan the party came to a cotta, well fortified and surrounded with a moat filled with brush. Resistance being encountered, the soldiers cut through the brush with their bayonets and assaulted the fort. The first soldier to reach the cotta walls was attacked from the rear by a Moro with a kris. Hearing the cry of the soldier, Lieutenant Burr hurried to his assistance, killing the Moro with a pistol. Another Moro sprang from the shelter of the bush and struck Burr before he could turn to defend himself, dealing the American officer a terrible blow on the head with a campilane. Burr died a few days later in the hospital at Camp Kiethley. During the years 1908 and 1909, and for a number of years afterwards, the Butig Mountain range and the Lake Lanao and Buldun sections of Mindanao were infested with outlaw bands ranging in size from a few men to several hundred. Early in the year 1906, Moro outlaws in the inaccessible mountains of Butig fortified themselves in hill top strongholds under the leadership of Sultan Mangatung and his brother inlaw, Amai Maricor of Maciu. Under Mangatung, a great force of outlaws became established at rancherias and were responsible for terrible depredations throughout the district. Government launches operating at the mouth of the Malaig river were frequently fired upon, with the result that a camp of men from the 15th Infantry was established at the river. The Moros were invited in for parleys and many of them came in and abandoned the outlaw life to return peacefully to their homes. A number of the Moros, however, chose to ignore the American request for conciliation, and after a perty commanded by Lieutenant Furlong was fired upon, an American offensive was undertaken. Sultan Mangatung was killed. Colonel J. F. Hutton took the field at the head of three columns of troops in the Butig Mountains. The soldiers were fired upon from the cottas but after eight serious engagements all of the outlaws in the district were annihilated. Upon completion of these operations in Mindanao, a short period of peace ensued, to be broken by rumblings in Jolo.

Саяси тарих

Атты Димнатанг Лабай Пансар – Бутиг қаласының қазіргі мэрі. Оның алдында қала әкімдері Ибрагим Митун Макадато, Димнатанг Лабай Пансар, Паули Бао Макабунтал Дитуал, Саннибой Мона, Монабантог Кирам, Арапа Датукануг, Палаван Аматонданг, Абдулрахман Мамалинденг Ромато, Дату Момбао Мамалинденг Ромато, Сангкад Мамалинденг Бао, Сұлтан Макалиног Мамалинденг Бао және Сұлтан Макабаяо Макадато қызмет еткен. Бутиг – провинциядағы ең көне қалалардың бірі және ондағы тұрғындар Ланаоның барлық он жеті патшалық үйімен байланысты. Дәстүр бойынша, Бутигте туған-туысқандық байланысы жоқ ешбір адам Ланао сұлтандығында мойындалған корольдік атаққа ие бола алмайды.

Әскери қақтығыс

2016 жылдың 20 ақпанында Филиппин армиясы мен «Мауте» деп белгілі жергілікті террористік ұйым арасында қақтығыс басталды. Бұл топтың «Жемая Исламия» ұйымымен байланысы бар деген күдік бар. 2016 жылдың 26 ақпанында үкіметтік күштер топтың лагерін басып алғаннан кейін, олардың жасырын орнынан Ирак және Сирия Ислам мемлекетінің (ИДИЛ) атрибутикасы табылды. Атыстың салдарынан Бутиг қаласының 2000 тұрғыны үйлерінен қоныс аударды, ал топтың 42 мүшесі мен үш үкіметтік әскер қаза тапты. 2016 жылдың қараша айында «Мауте» тобы қаланы басып алды, бірақ филиппин армиясы бір аптаға жуық соғыс салдарынан оларды қуып шықты.