Кіріспе

Малабанг, ресми түрде Малабанг муниципалитеті (Маранао: Inged a Malabang; ), Филиппиннің Ланао-дель-Сур провинциясындағы 3-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 49 088 адамды құрайды. Бұл қала 1515 жылдан 1888 жылы испандықтар жерді басып алғанға дейін Магуинданао сұлтандығының екі бұрынғы астанасының бірі болған.

Тарих

Малабанг, Ланао-дель-Сур, Минданаодағы ең көне елді мекен болып саналады. Т'бок сұлтандығы Филиппин мемлекетке айналудан бұрын, қазіргі Малабанг аумағында құрылған патшалық болды. Малабанг тұрғындарының көпшілігі – Маранао, Оңтүстік Минданао этносы; олар кейде Иранун тайпасымен де байланыстырылады, себебі Иранун халқы Малабангтың оңтүстік бөлігіндегі бірнеше барангайларда тұрады, қазіргі Балабаганды құрайды. 1969 жылғы наурыз айында президент Карлос П. Гарсия қол қойған 386-шы жарлық Малабангтың оңтүстік бөлігін Балабаган муниципалитеті ретінде қайта құрды. Осылайша, Иранун халқы енді Малабанг емес, Балабаган тұрғындары болып саналады. Малабанг Филиппинге қарсы болған алғашқы шайқастарда маңызды рөл атқарды. Испанияға қарсы қорғаныс шаралары кезінде Малабанг Магуинданао сұлтаны Мұхаммед Кудараттың штабына айналды. Ол Магуинданаоның тәуелсіздігі үшін күрескен кезеңде Малабангта жазылып, күш жинады. Кейіннен ауырып қалғанда Малабангқа зейнетке шықты. Соңында ол сол жерде қайтыс болып, жерленді. 1977 жылғы мамыр айында президент Фердинанд Маркостың 1135-ші президенттік жарлығымен Малабангтың солтүстік-батыс бөлігінен, Сұлтан Кудараттың қабірі орналасқан Пиконг муниципалитеті (бұрынғы Сұлтан Гумандер) құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, жапондықтар Филиппинге басып кірген кезде, жапон әскері Малабангта үлкен лагерь салды, оның айналасында туннельдер желісі болды. Бұл жапон күштерінің маңызды лагері саналды. 1942 жылы Филиппиннің Жоғарғы Сотының төрағасы Хосе Абад Сантос жапондықтардан қашып бара жатқанда Себуде тұтқындалды, содан кейін осы лагерьге әкелінді. Төраға Сантос жапондықтармен ынтымақтасудан бас тартқаны үшін лагерде өлім жазасына кесілді және Курахаб барангайында жерленді. Лагерь орналасқан және Сантос мырза қаза болған жер кейіннен Хосе Абад Сантос (JAS) лагері деп аталды. 1945 жылы АҚШ және Филиппин одақтас әскерлері, Маранао партизандарымен бірлесіп, Малабангты қоршаудан кейін басып алды. Малабангты қоршау кезінде партизандар жапондық күштермен күресу үшін Маранао крисі, баронг және кампилан сияқты қаруларды қолданды. Жеңіске жеткен америкалық және филиппин одақтас әскерлері, Маранао партизандық одақтастарымен бірге, жапондық императорлық күштерін жеңді. Филиппин одақтас армиясының және Филиппин констабуляриясының бас штабы мен әскери лагері 1945 жылдан 1946 жылға дейін Малабангта орналасқан және Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен бірге әрекетін тоқтатты. Малабанг муниципалитеті 1893 жылғы 1 наурызда құрылды. Қала тұрғындары жыл сайын 1 наурызда Малабангтың құрылған күнін, Araw ng Malabang мерекесін тойлайды.

География

Малабанг – солтүстік Минданаодағы Ланао-дель-Сур провинциясын құрайтын отыз тоғыз муниципалитеттің бірі. Ол провинцияның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан және екінші округке жатады. Оның жалпы аумағы 37 789,28 км² болатын 37 барағай бар. Марави қаласынан Малабангқа дейінгі арақашықтық 71 шақырым. Малабанг солтүстігінде Каланогас муниципалитетімен; солтүстік-батысында Пиконг муниципалитетімен (Сұлтан Гумандер); шығысында Марогонг муниципалитетімен; оңтүстігінде Балабаган муниципалитетімен шектеседі. Малабангтың батысында Илана шығанағы орналасқан. 1989 жылдың қараша айынан бастап ол Р. А. № 6734-ке сәйкес, 1989 жылғы 8 маусымдағы «Мусульман Минданао автономиялық аймағының (ММАА) органикалық заңы» ретінде белгілі, ММАА-ның әкімшілік бақылауында. Муниципалитеттің орталық және оңтүстік бөлігі тегіс жазықтан тұрады. Солтүстік бөлігіндегі беткей Каланогас муниципалитетімен шектеседі. Шығыс Малабангта да беткей бар.

Тілдер

Малабангта сөйлейтін тілдер орналасқан жерге және барангайға қарай әр түрлі. Маранао – Малабангта ең көп қолданылатын тіл, себебі бұл тілдің иелері – Малабангтың түпкі тұрғындары. Кейбір барангайларда, көбінесе католик дінін ұстанатын Себуан висай иммигранттары тұрады, онда себуан тілінде сөйлейді. Ағылшын тілімен қатар, себуан тілі католик шіркеулерінде және діни қызметтерде қолданылады, өйткені Малабанг Марави прелатурасының құрамында, ал ол Озамиз архиепископиясына бағынады. Қытай қаласындағы (Побласион) қытай қоныс аударушыларының кейбір ұрпақтары мандарин және белгілі бір деңгейде хоккиен тілінде сөйлейді. Ағылшын тілі Маталиндегі американдық қоныс аударушылар мен еуропалық миссионерлердің әсерінен кең тараған, сонымен қатар ол муниципалитет басқармасының ресми және жұмыс тілі болып табылады. Араб тілі медреселерде қолданылады және білікті жергілікті және келуші устаздар (ислам ғалымдары) мен имамдар қолданады. Бункаус барангайындағы магуинданау, самал және таусуг этностық топтарының қоныс аударушылары әлі де өз тайпалық тілдерін қолданады. Ланао-дель-Сурда тагалог аймағынан қоныс аударғандар болмаса да, тагалог тілі мектептерде қолданылады, себебі ол Филиппиннің ұлттық тілі – филиппин тілі арқылы Филиппиннің мемлекеттік тілі болып табылады. Бұл сондай-ақ маранао тұрғындарының висайлықтармен сөйлескенде қолданатын қосымша тілі, себебі олардың барлығы себуан тілін білмейді. Басқа да қолданылатын тілдерге илокано, хилигайнон, биколано, хигаонон және иранун жатады.

Үкімет

Муниципалитетте мэр, Малабанг муниципалитетінің әкімі, муниципалдық вице-мэр және сегіз муниципалдық кеңесші бар. Муниципалитетте сонымен қатар бір Sangguniang Kabataan (жастар кеңесі) өкілі және Punong Barangay (барангай капитаннары) арасынан тағайындалған бір ABC өкілі де бар.

Көлік

Жер көлігі Малабанг жақын жердегі муниципалитеттерге құрлық көлігімен қатыну үшін жеткілікті. Қала ішінде ең көп қолданылатын көлік түрі – үш дөңгерлі велосипедтер. Әдетте, Малабангтың жоғары жатқан бөліктерінде қалалық автобустар және минивэн сияқты қоғамдық көліктер пайдаланылады. Жақын қалалар мен муниципалитеттерге қоғамдық микроавтобустар мен джипнейлер де бар. Әуе көлігі Малабанг әуежайы – Ланао-дель-Сур провинциясындағы Малабангтың шағын әуежайы. Оның IATA коды MLP, GPS коды RPMM, теңіз деңгейінен биіктігі 27 фут (8 метр), ендігі 7.6172 және бойлығы 124.059. Бұл әуежай Филиппин әуе көлігі басқармасы бойынша екінші деңгейдегі немесе шағын коммерциялық әуежай болып саналады. Оның ұшу-қону жолағының ұзындығы 1300 метрді құрайды. Малабанг әуежайы – провинциядағы жалғыз әуежай. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, бұл әуежайға ешқандай әуе компаниялары қызмет көрсетпейді. Теңіз көлігі Малабангтың тек шағын теңіз порты бар. Күн сайын жағалаудағы кемелер Малабангты Магуинданао провинциясындағы Котабато қаласымен байланыстырады. Теңізде жеке меншік қайықтар мен жалға алуға арналған қайықтар қолжетімді.

Медициналық қызмет

Доктор Серапио Б. Монтаньер ескерткіш аудандық ауруханасы, көптеген адамдарға Мәбұл ауруханасы ретінде белгілі, Малабанг қаласындағы мемлекеттік аурухана болып табылады және облыстың екінші деңгейлі ауруханасы ретінде тіркелген. Малабангта сонымен қатар бірнеше жеке клиникалар да бар.

Телекоммуникациялар

Филиппиннің алыс қашықтықтан телефон байланысы компаниясы стационарлық телефон желілері қызметтерін ұсынады. Сымсыз ұялы байланыс қызметтерін Smart Communications және Globe Telecommunications компаниялары қамтамасыз етеді.

Білім

4-ші сыныпты муниципалитет ретінде тізімделгенімен, Ланао-дель-Сурдың жағалау аймағындағы білім беру орталығы Малабангта білімнің барлық деңгейін алуға болады. Мұнда бірнеше колледж бар, оның ішінде Минданао мемлекеттік университетінің филиалы да бар. Араб тілі де барлық деңгейде оқытылады. Малабангтағы тағы бір белгілі орта мектеп – Католик мектебі «Бейбітшілік Анасы» орта мектебі және Малабанг ұлттық орта мектебі.