Кіріспе

Американдық автор (1963–2020)

Рэндалл Кенан (12 наурыз 1963 – 28 тамыз 2020) – американдық автор. Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында туған Кенан алты апталық шала жасында Солтүстік Каролина штатының Дуплин округіне, кішкентай ауылдық қауымға көшіп келді. Ол Уоллес деген қалада әжесі мен атасымен бірге тұрды. Кенанның көптеген романдары Солтүстік Каролинадағы туған жеріне байланысты оқиғалармен толы. Кенанның көптеген туындыларының негізгі тақырыбы – АҚШ-тың оңтүстігінде қара және гомосексуалды болудің мәні. Кенанның ең белгілі туындыларының ішінде «Өліктер өздерінің өліктерін жерлесін» атты әңгімелер жинағы бар, ол 1992 жылы «Нью-Йорк Таймс» журналының «Ерекше кітап» деп танылды, сондай-ақ «Рухтардың келуі» және «Осы жолы от» кітаптары да бар. Кенан Гуггенхайм стипендиясы, Уайтинг сыйлығы және Джон Дос Пассос сыйлығының иегері атанды.

Ерте өмір

Рэндалл Кенан Нью-Йорктің Бруклин қаласында дүниеге келді, бірақ алты апталық шала жасында Уоллес деген кішкентай қалаға көшіп, әжесі мен атасымен бірге тұра бастады. Кенанның әжесі мен атасы құрғақ тазалау ісімен айналысты, көбінесе Кенанға өздері күтім жасай алмағандықтан, оны күту үшін адам жалдады. Сенбі-жексенбі күндері Кенанның үлкен тәтесі Мэри мен үлкен ағасы Редден оны Уоллестен шамамен 15 шақырым шығысқа қарай орналасқан Чинквапиндегі отбасылық шаруа қожалығына алып баратын. Кенан үш жасқа толғанда, үлкен ағасы Редден күтпеген жерден қайтыс болды, сонда Кенанның атасы үлкен тәтесі Мэриге Кенанды өзімен бірге қалдыруды ұсынды, өйткені ол жалғыз болған. Кенан бұл әңгімені есінде сақтап қалды, содан кейін өскелең шағының соңына дейін үлкен тәтесі Мэримен бірге тұрды. Кенан кейін "ана" деп атаған үлкен тәтесі Мэри оның ұстазы болды және төрт жасында оқуға үйретті. Мэри балабақшада мұғалім болғандықтан, білім беруді жақтап, Кенанның білімін ерте жасынан қалыптастырды. Ол роман, комикс кітаптары, тіпті Киелі кітап сияқты әртүрлі нәрселерді оқығанды ұнатты және әңгіме айтуға құмар болды. Кенан 1981 жылдың күзінен бастап Чапел-Хиллдегі Солтүстік Каролина университетінде оқыды және 1985 жылы ағылшын тілі мен шығармашылық жазу мамандықтары бойынша бітірді. Университеттің бірінші курсында Кенан физика мамандығын таңдаған, бірақ сабақтары ұнамай, нені оқу керектігін білмей қалды. Содан кейін ол The Paris Review журналының редакторы Макс Стил оқытқан жазу курсына қатысуға шешім қабылдады. Кенан сонымен қатар жазушы Дорис Беттспен де оқыды, ол Кенанға Нью-Йорктегі баспагерлік жұмыс табуға көмектесуге тырысты. Бірақ оның күш-жігері бірден нәтиже бермеді, және Кенан бітіргеннен кейін бірнеше ай өткен соң ғана Нью-Йорктегі Random House кітап баспасынан жұмысқа қабылданды.

Кәсіби өмір

Кенен бастапқыда Random House компаниясына «Тең мүмкіндіктер комиссиясымен мәселеге тап болғандықтан» және компанияда жұмыс істейтін аз ұлт өкілдерінің санын арттыру қажеттілігінен жұмысқа алынды. Random House-та түрлі шаруалармен айналысқаннан кейін, Кенан Alfred A. Knopf компаниясында қабылдаушы болып жұмысқа орналасты, онда ол өнер шеберлігін жетілдіруге мүмкіндік алды. Кенан Knopf-та екі ай ғана жұмыс істеді, содан кейін атқарушы вице-президенттің көмекшісі болып тағайындалды және ол осы лауазымда бес жыл қызмет етті. 1989 жылға дейін көмекші лауазымында болғанда, Кенан ондаған кітапты редакциялауға мүмкіндік алды, бұл оған өзінің әңгіме айту өнерін жетілдіруге көмектесті. Knopf-тағы жұмыс тәжірибесі Кенанға 1989 жылы жарық көрген «Рухтардың келуі» атты алғашқы романын аяқтауға көмектесті. «Рухтардың келуі» романы жарық көргеннен кейін, Кенан үш университетте жартылай штат бойынша оқытушылық қызмет атқара бастады. Ол Сара Лоуренс колледжінде, Колумбия университетінде және Вассар колледжінде аптасына бір күннен сабақ берді, бұл оған жеке жазуларымен айналысуға жеткілікті уақыт берді. Кенан Солтүстік Каролина университетінің Чапел-Хилл қаласындағы ағылшын тілі кафедрасының толық штатты профессоры болды. Ол сонымен қатар Миссисипи университеті, Мемфис университеті, Дьюк университеті және Небраска-Линкольн университеті сияқты бірқатар басқа университеттерде қонақ жазушы немесе жазушы резидентурасында қызмет етті.

Жазбалар

Кенанның "Рухтардың келуі" атты тұңғыш романы 1989 жылы жарық көрді. Кітапқа бірнеше сыншы жағымды баға бергенімен, ол көп назар алмады; алайда, 1992 жылы Кенанның екінші кітабы – "Өліктер өліктерін жерлесін" атты әңгімелер жинағы жарық көргеннен кейін жағдай өзгерді. Бұл әңгімелер Тимс-Крик деген ойдан туған қалашықтағы өмірді бейнелейді және (басқалармен қатар) АҚШ-тың оңтүстігінде кедей, қара және гомосексуал болу қандай екенін көрсетеді. Кітап классикалық оңтүстік әдебиетінің жаңа тынысын берген туынды ретінде мойындалды және Лос-Анджелес Таймс кітап сыйлығының «Көркем әдебиет» номинациясына ұсынылды, Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің сыйлығының финалисі атанды, сондай-ақ «Нью-Йорк Таймс» газетінің ең танымал кітабы деп жарияланды. Бұл әңгімелер жинағы оның алғашқы романына да қайта қызығушылық тудырды, ол да Тимс-Крик қаласында өріледі. 1993 жылы Кенан гомосексуал афроамерикалық романист және эссеші Джеймс Болдуиннің өмірбаянын жариялады. Кенан Болдуиннің өзіне үлгі-өнеге еткендердің бірі екенін жиі айтқан. Содан кейін ол бірнеше жыл АҚШ және Канада бойынша афроамерикалықтардың ауызша тарихын жинап, оны «Су үстінде басу: жиырма бірінші ғасырдың басындағы афроамерикалықтардың өмірі» (1999) деген атпен жариялады. Кенан бірқатар жазу сыйлықтарын жеңіп алды, олардың ішінде Гуггенхайм стипендиясы, Уайтинг сыйлығы, Шервуд Андерсон сыйлығы, Джон Дос Пассос сыйлығы және Америка өнер және әдебиет академиясының Рим сыйлығы бар. 2007 жылы Кенан Джеймс Болдуиннің 1963 жылғы «Келесі жолы өрт» атты туындысына сілтеме жасайтын «Бұл жолы өрт» атты ғылыми еңбегін жариялады. 2020 жылдың тамызында Кенан «Егер менде екі қанат болғанда» атты әңгімелер жинағын жариялады. 2022 жылдың тамызында оның өлімінен кейін «Black Folk Could Fly: Selected Writings» атты еңбегі жарық көрді. Бұл кітап Кеннанның «журналдар мен мерзімдік басылымдарда» жарық көрген эсселерінің жинағы.

Өлім

Кенан 2020 жылғы 28 тамызда Солтүстік Каролина штатының Хиллсборо қаласындағы үйінде 57 жасында қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде "Аты-жөнін жазып алып жүрген адам бар" деген аяқталмаған кітабын қалдырды.