Кіріспе
Джон Джайлс Прайс (20 қазан 1808 – 27 наурыз 1857) – Австралиядағы колониялық әкімші. Ол 1846 жылдың тамызынан 1853 жылдың қаңтарына дейін Норфолк аралындағы сотталғандардың қонысының азаматтық коменданты, ал кейін Викториядағы жаза орындау мекемелерінің бас инспекторы болып қызмет етті. Осы қызметінде ашулы және наразы тұтқындар оны таспен өлтірді. Прайс аристократиялық байланыстарға ие болды, бұл оған осы лауазымды алуға көмектесті. Бастапқыда ол бұрынғы, тиімсіз әкімшінің орнын толтырғандай болғанымен, Прайс сотталғандарды қайта оңалту идеясын сықақ етті. Тәртіп ережелерін бұзғаны үшін жазалауға құштарлығы және оның өзі ойлап тапқан қатал дене жазалары оның билігіне қарсы айыптауларға әкелді. Ол шаруашылықпен айналысуға кетті, бірақ оған тағы бір түрмені басқару жауапкершілігі берілді, онда оның қатаң жазалау шаралары зорлық-зомбылыққа ұшырады.
John Giles Price (20 October 1808 – 27 March 1857), was a colonial administrator in Australia. He served as the Civil Commandant of the convict settlement at Norfolk Island from August 1846 to January 1853, and later as Inspector General of penal establishments in Victoria, during which he was "stoned to death" by angry and disgruntled prisoners. Price had aristocratic connections which aided him in securing the position. Although he was initially seen as restoring order after an incompetent predecessor, Price scoffed at the idea of rehabilitation for convicts. An enthusiasm for flogging for trivial breaches of discipline and extreme corporal punishments of his own devising led to his regime being denounced. He left to farm, but was given responsibility for another prison in which his strongly punitive measures provoked a violent reaction.
Ерте өмір
Джон Джайлс Прайс 1808 жылы қазанда Корнуолл штатының Тренгваинтон қаласында дүниеге келді. Ол сэр Роза Прайс (1-ші барон) мен оның әйелі Елизаветаның төртінші ұлы, Чарльз Ламбарттың қызы (және екінші граф Талботтың әйелі Франсистің қарындасы). Прайс Чартерхаус мемлекеттік мектебінде және Оксфордтың Брассенос колледжінде білім алды, бірақ диплом алмады. Прайстың әкесі Корнуолл мен Ямайкада кең аумақты жерлерге иелік етті. Сэр Роуз Прайс 1834 жылы қыркүйекте қайтыс болды, ал оның өсиеті ағасы, тірі қалған ең үлкен ұлы Карл тарапынан дауланып, содан кейін барлық мүлік Канцелярия сотына төрелікке жіберілді. Үшінші үлкен ұлы болған Джон Прайс мұрасын шешудегі кешігуге және болашағының белгісіздігіне наразы болды. Ол "дүниеде тәуелсіз жолмен бастауға" шешім қабылдады және "өз бағын өзі жасау" үшін мұрадан бір мың фунт стерлинг сұрап өтініш берді. Прайс осы қаражатты Австралияның Ван Дименс жерінде жер иеленуші болу үшін пайдалануға бекітті.
Ван Димен жері
Джон Джайлс Прайс 1836 жылғы мамыр айында Хобарт қаласына әсерлі туыстарынан ұсыныс хаттарымен келді. Хуон өзенінің сағасына жақын аймақтағы қоңыржай ылғалды ормандардың қалың өсуі және ағаштарының сапасы оның назарын аударды. Прайс Хобарттың оңтүстік-батысына қарай 30 шақырым жерде Хуон өзенінің жағасындағы жерді сатып алды (қазіргі Франклин қаласының жанында), бұл жер ескі қоныстардан шалқап жатқан болатын. Ол өзіне берілген сотталғандардың еңбегімен ағаш кесуді бастады. 1838 жылға қарай Прайс өзінің иелігінде ағаш кесушілер бригадасын жұмысқа қойды. Сонымен бірге Прайс Дервент өзенінің шығыс жағалауындағы Линдисфарн шағын қалашығында жерді жалға алып, егін өсірді, өзі үшін тұрғын үй салды және, болжам бойынша, Гейлстон шығанағының іргесінде орналасқан әктас карьерін (тас карьерін) пайдаланды, ол замандас деректерде "Мырза Прайстің карьері" деп аталды (мысалы, 1843 жылғы есепте, онда карьер "Джеймс шығанағында" орналасқан деп көрсетілген, бұл Гейлстон шығанағының ескі атауы). 1838 жылдың маусым айында Прайс Мэриге үйленді, ол майор Джеймс Франклиннің (1-ші Бенгалия атқыштар полкі) үлкен қызы және 1836-1843 жылдар аралығында Ван Димен жерінің лейтенант-губернаторы болған сэр Джон Франклиннің немере қызы еді. Олардың бес ұл және үш қыз бар, олардың екеуі бала кезінде қайтыс болды. 1839 жылдың қаңтар айында Прайс Хобарт қаласындағы полиция судьясының көмекшісі және сотталғандарды тіркеуші болып тағайындалды. Тағайындалғаннан кейін көп ұзамай Прайс дауға себеп болды, ол ат пен арбаны айдап бара жатқан адамның жануарға қатыгездікпен қамшы салғанын көрді. Адам полиция бөліміне шақырылды, онда Прайс айыптаушы, куәгер және судья рөлінде болды. Газетте жарияланған хабарламада полиция судьясының әрекеттері "абайсыздық пен билікті көрсетуге құштарлықты" білдіргені айтылды, бұл жаңадан бастағандардың жеңіп шығуы керек әдет. 1841 жылдың тамызына қарай Прайс полиция судьясы лауазымына тағайындалды. 1842 жылдың қарашасында Colonial Times газеті Джон Прайс туралы былай деп жазды: "Хобарт қаласының полиция судьясы демалыс билеттерін иеленушілерге қатыгездікпен қарауы ұзақ уақыттан бері қынжырлы мәселе болып табылады". Мандат мерзімінің соңына қарай Прайс "біздің белсенді, жақсы жаттықтырылған және жаттықтырушы полиция судьямыз" деп сипатталды. 1846 жылдың сәуір айында Прайс денсаулығына байланысты демалысқа өтініш берді, ал доктор Бедфорд "ол жұмыстан шеттелуі керек, әйтпесе ауыр сырқатқа шалдығады" деп ескертті. 1846 жылдың 6 шілдесінде Джон Прайс Норфолк аралындағы жазалау орындасының азаматтық басшысы болып тағайындалды, бұл лауазымға аралдағы мазасыздықтан кейін қызметтен шеттетілген майор Джозеф Чайлдстың орнына келді.
Норфолк аралындағы азаматтық комендант
Джон Прайс отбасымен 1846 жылғы 22 шілдеде Норфолк аралына аттанды. Джон Прайстың алғашқы міндеттерінің бірі – Чайлдс әкімшілігінің соңында, 1846 жылғы 1 шілдеде болған «қазандық көтерілісі» кезінде кісі өлтіруге қатысқан деген айыппен ұсталған 26 сотталғанның ісін қарауды ұйымдастыру болды. Қазан айында он екі сотталған дарға асылды, ал тағы бесеуі одан кейін жазаланды. Бұл жазалар «сақина» деп аталатын тұтқындардың ықпалын жойды. Прайс бойы биік, денелі, әсем киінетін және қылмыстық әлемнің сленгін қолданатын адам еді. Ол тұтқындарды бағындыру ниеті бар екенін ашық айтты және өзінің үстемдігін көрсету үшін аз ғана күзетшілермен араларына баратын, бірақ екі қарындаш пистолетімен де қаруланған болатын. Прайс қылмыстық әлемнің жаргонында сөйлей білуі сотталғандарға үлкен әсер етті, ал кейбіреулері оның өзінің бұрын түрмеде отырғанын ойлады. Оның бір сыншысы, пастор Томас Роджерс, оның өзін полицей қызметкері ретінде маскирап, Хобарт қаласында тәртіпсіздік тудырғандарды іздегенін айтты. Хаззардтың сөзінше, «Ол қылмыскерлердің ойлау жолын қорқынышты дәлдікпен білгендей көрінеді, және бұл, заңды аяусыз орындауымен қосылғанда, оған олардың үстінен гипнотикалық күш берді». Губернатор Денисонның қолдауымен Прайс ешкімге есеп бермейтін, тек өзіне ғана жауапты болды және ол өзінің қарауындағыларды жазалау үшін бірқатар жаза түрлерін ойлап тапты. Әдеттегі жұмыс – кораллды кесу, 36 фунт салмаққа байланған күйде жасалатын. Тұтқындар ең кішкентай бұзушылық үшін қамшымен сабалатын, ал сабаланған адамның жарасына мазь жағу – қылмыс саналды. Оның жаңа дене жазаларына басқа жабылатын тор, ішінде тілді қозғалтпайтын және тыныс алуды қиындататын тікұшақ немесе бір аптадан астам уақытқа адамды қамап ұстайтын темір қаңқа сияқты шектеулердің көп қолданылуы кірді. 1852 жылы қоғамдық наразылық Денисонды Прайспен жеке сөйлесуге мәжбүр етті. Хьюз Хобартта «коменданттың бақылаудан шығып кеткендігіне күдік болды, аралдың Хобарттан алыстауы оның жанындағы кейбір қатерлі ісіктің кеңінен таралуына мүмкіндік берді» деді. Ол 1846 жылы Прайстың белгісіз ауруы мен «оның билігінің аурулы қатыгездігі» арасындағы байланысты аңғартады. Бір автордың айтуынша, Прайс «террор, хабаршылар және қамшымен билік жүргізді». 1852 жылы аралға үшінші рет келген епископ Роберт Уилсон тұтқындарға қатысты қатал жазаны сипаттады. Ол «адамдардың арқасынан ағып жатқан қанды, үшбұрыштан түсірілгенде оларды жуу үшін қолданылатын сумен араласқан ауланың жай-күйін, азаптау кезегін күтіп тұрған көптеген адамдардың қорлаулы көрінісін және қамшыланғандардың көрсеткен ең қорлаулы көрінісін» байқады. Уилсон Прайстан дене жазасының көбеюін сұрағанда, командир «өзi қатты жек көретін қамшылауды қолдануын, өйткені ол ережелерге, әсіресе темекіге қатысты ережелерге, мойынсұнуды талап ету үшін қажет» деп қорғады. Прайс 1853 жылдың қаңтарында Хобартқа оралды, себебі британ үкіметі Норфолк аралын тастап кетуге ниеттенді.
Қылмыстық жазалау мекемелерінің бас инспекторы
1854 жылдың қаңтар айында Прайс Виктория колониясындағы жаза орындау мекемелерінің бас инспекторы болып тағайындалды. 1856 жылдың қараша айында "The Age" газетінде Прайстың Жаза департаментін басқаруын сынаған мақала жарияланды. Бас инспектордың "жазалау тәртібінің қағидалары" былайша баяндалды: "біріншіден, қылмыскерді түзетуге үміт жоқ; екіншіден, қылмыскерлерді басқарудың жалғыз жолы – ең қатал шаралар". Прайс өзін "біздің үкімет оның жүйесін, оның барлық қорқынышты қатыгездігімен жүзеге асыру үшін арнайы таңдаған деп санайды" делінген. Мақала Прайстың әдістері "осы өркениетті қоғамда қабылдануға лайық емес" деген қорытындыға келді және үкіметтен "Прайс пен оның жүйесін қатаң қоғамдық қарауға алуды" талап етті.
Өлім
1857 жылғы 26 наурызда Прайс Уильямстаундағы карьерде жұмыс істейтін сотталғандарды аралады. Шағын күзетшілер тобымен бірге бас инспектор адамдарға қарай бет алды, бірақ оның тобы бірден шамамен жүз тұтқынмен қоршалды. Прайс тұтқындар жұмыс істейтін жағажайлық карьердің трамвай жолында тұрып, рациондар туралы шағымдарды естіп тұрғанда, оған шабуыл жасалды. Бірнеше тұтқын оны жеңіп, "құрғақ жердің жағалауға қарама-қарсы бөлігінен, күзетшілердің көзінен тысқары жерге сүйреп әкетті, жерге құлатты және үлкен тастармен басын ұрып-соқты". Оның күзетшілері тас жауынан қашып кетті. Прайс та қашуға тырысты, бірақ оны жерге жығып, жұмысшылардың темір құбырлары мен балғаларымен қатты ұрып-соқты. Ол келесі күні қайтыс болды. Прайстың денесі қорғасыннан жасалған табытқа салынып, жерлеу күніне дейін Уильямстаун бекінісінде сақталды. 1857 жылғы 30 наурызда түскі уақытта табыт қайықпен Сандридж пирсіне, содан кейін Мельбурнға жеткізілді. Принс көпірінде процессия құрылып, Суонстон, Коллинз және Элизабет көшелері арқылы Мельбурн қалалық зиратына дейін өтті. Сарқырама көлігі Прайстің үш ұлына жетекшілік етті. Қайғыға ортақтасқандардың арасында Виктория губернаторы, "различные исправительные учрежденияның күзетшілері, "Еңбекші-әскерлер" корпусының мүшелері, сондай-ақ, арбамен, атпен және жаяу жүрген марқұмның достары болды". "The Age" газетінде Прайстің жерлеу рәсімі туралы былай делінген: "Жалпы алғанда, бұл өте ресми және мемлекеттік шара болды, ол халықтың ықыласын тудырмады". Жерлеу күні судья Роберт Молсворт "егер адвокаттар қаласа, процессияға қатысуы үшін Жоғарғы сотты кейінге қалдыруға дайын екенін" айтты, бірақ бірде-бір адвокат орнынан тұрмады. Келесі тергеу кезінде он бес сотталған адам кісі өлтіруде айыпталды және жетісі дарға асылды. Дарға асылған жеті адам: Томас Уильямс, Генри Смит (Бреннан) және Томас Молони (1857 жылғы 28 сәуірде дарға асылды); Фрэнсис Бранниган, Уильям Браун және Ричард Брайант (1857 жылғы 29 сәуірде дарға асылды); және Джон Чизли (1857 жылғы 30 сәуірде дарға асылды).
Әдеби мұрасы
Прайс, Хьюзтің пікірінше, "австралиялық қиялдың берік қаһармандарының бірі болып қалды", Прайс Уорунгтың әңгімелерінде және Маркус Кларктың "Өмірінің мерзімі" (1885) атты туындысында қатыгез комендант Морис Фрере кейіпінің негізі болды. Хаззард оны "кейбіреулер сеніммен сүйене алатын мықты адам дейді; ал басқаларын ол аяусыздықпен құрта алады", ал оның биографы "ол зор жеке күш пен едәуір батылдық танытқан адам болды, сонымен қатар сезімталдық пен аяусыздыққа қабілетті еді" деген қорытындыға келді. Прайс Т. С. Флинннің 2016 жылы жарық көрген "Ірландиялықтың бір бөлігі: полк" атты тарихи романында жаман кейіпкер ретінде бейнеленеді.