Кіріспе
Б.з.б. 1 ғасырдағы грек дәрігері Асклепиад (Ἀσκληπιάδης; б.з.б. 129/124 – б.з.б. 40 ж.), кейде Битиниялық Асклепиад немесе Прусиялық Асклепиад деп аталды. Ол Анадолиядағы теңіз жағасындағы Прусия қаласында туып, Римде грек медицинасын тәжірибелеп, оқытқан грек дәрігері болды. Ол денедегі тесіктер арқылы "атомдардың" ағылуына негізделген ауру туралы жаңа теория құруға тырысты. Оның емдеу әдістері диета, жаттығулар және монша арқылы дененің үйлесімділігін қалпына келтіруге бағытталған. Биограф Антонио Кокки Асклепиад есімді тарихтан қырықтан астам адамды атап өтті және б.з. 88 жылы туған Прусиялық дәрігер Каий Калпурний Асклепиад осы Асклепиадтың отандасы және мүмкін тікелей ұрпағы болғанын жазды.
Asclepiades (Ἀσκληπιάδης; c. 129/124 BC – 40 BC), sometimes called Asclepiades of Bithynia or Asclepiades of Prusa, was a Greek physician born at Prusias on Sea in Bithynia in Anatolia and who flourished at Rome, where he practised and taught Greek medicine. He attempted to build a new theory of disease, based on the flow of "atoms" through pores in the body. His treatments sought to restore harmony through the use of diet, exercise, and bathing. Biographer Antonio Cocchi noted that there were over forty men of history with the name Asclepiades and wrote that physician Caius Calpurnius Asclepiades of Prusa, born 88 CE, was a fellow countryman of, and perhaps a direct descendant of this Asclepiades.
Өмір
Асклепиад теңіз жағасындағы Прусия қаласында дүниеге келген. Ол бұл мамандықта жетістікке жете алмады, бірақ дәрігер ретінде зор беделге ие болды. Оның шәкірттері көп болды, ал ең көрнекті шәкірті Лаодикиялық Темисон методистік мектепті құрды. Оның қайтыс болған уақыты нақты белгісіз, бірақ ол қартайған шағында қайтыс болған. Ол Бақытқа (Fortune) тіл білісіп, егер өзі қандай да бір ауруға шалдықса, дәрігерлік беделін жоятынына уәде берген екен. Бұл аңызды Плиний Үлкені баяндап, ол тіл білісін жеңіп шыққанын айтады, себебі ол ұзақ өмір сүрді және соңында жазатайым оқиғадан қайтыс болды. Оның еңбектерінен тек бірнеше үзінділер ғана сақталған. Асклепиадтың әулеті туралы мәлімет жоқ. Ежелгі дәрігерлер медициналық отбасылардан шыққандықтан, оның әкесі де дәрігер болған деп есептеледі. Ол философия білімі үшін «Философ», ал емдік шөптерді білуі үшін «Фармакий» деген аттармен аталыпты. Антиох Аскалондық Асклепиад туралы: «Ол медицина өнерінде теңдесі жоқ және философиямен да таныс» деген.
Медицина
Асклепиад өзінің алдыңғыларының қағидаларын және тәжірибесін сынаудан бастады, сондай-ақ әлемге бұрыннан белгілі болмаған ауруларды емдеудің тиімді жолын тапқанын мәлімдеді. Ол дене құрылымын зерттеуге немесе аурудың көріністерін бақылауға тырысқандардың күш-жігерін айыптады, және шабуылдарын, әсіресе, Гиппократтың еңбектеріне бағыттады деседі. Гиппократтың гуморальдық доктринасын жоққа шығарып, Асклепиад аурудың жаңа теориясын құруға тырысты және медициналық тәжірибесін атомдық немесе корпускулярлық теорияны өзгертуге негіздеді, соған сәйкес ауру денедегі корпускулалардың ретсіз немесе үйлесімсіз қозғалысынан туындайды. Жедел аурулар көбінесе денедегі тесіктердің тарылуынан немесе олардың атомдардың артық болуынан бітелуінен пайда болды; ал созылмалы аурулар тесіктердің кеңеюінен немесе атомдардың жетіспеушілігінен туды. Асклепиад басқа жеңіл аурулар дене сұйықтықтары мен пневманың бұзылуынан пайда болады деп ойлады. Ол ауруларды үш жеке санатқа бөлді: status strictus (тығыз ұсталған), status laxus (бос ұсталған) және status mixtus (біраз мөлшерде екеуінің де араласуы). Сондай-ақ, ол аурудың белгілі бір күндері болмайды деп сенді, яғни аурулар нақты уақытта аяқталмайды. Сондықтан Асклепиадтың емдеу шаралары келісімді қалпына келтіруге бағытталған. Ол диета, массаж, монша және жаттығулардың өзгеруіне көп сенді, бірақ құсыту пен қан тамыздыруды да қолданды. Ол олардың барлық қажеттіліктерін қанағаттандырып, құлықтарына құрметпен қарады. Ол барлық науқастарын әділ қабылдады және жынысына немесе психикалық ауруына қарай кемсіртпеді. Ол жақсы дәрігер болу үшін науқастарға мейірімділікпен және жақсы қарым-қатынаста болудың маңызды екенін сенді. "Cito tuto jucunde" (ауруларды "жылдам, қауіпсіз және жағымды" емдеу) деген ұстанымды ұстанды. Бұл оның замандас дәрігерлерінің мінез-құлқынан өзгеше болды, олар науқастарға немқұрайды және жанашырлық танытпағандары үшін танымал болды.
Дәрі теориясы
Асклепиадтың дәрілік теориясында ас қорыту маңызды фактор болды. Тағамның бөлшектері ас қорытудың басты себебі деп есептелді. Егер тағам бөлшектері кішкентай болса, ас қорыту қалыпты жүреді. Бірақ, егер бөлшектер тым ірі болса, ас қорыту бұзылысы пайда болады. Егер сырқат туындаса, ол дәрі-дәрмектермен шешілмейді деп сенді. Ол тамақ пен шарапты (тиісті мөлшерде) беріп, содан кейін ішек тазалағыш (клизма) жасауды ұсынды, ол зиян келтіріп жатқан дұрыс емес тағамды шығарып тастайтын еді. Осы процедура сырқаттың себебін жояды. Асклепиадтың пікірінше, дәрі-дәрмектерді тазалау үшін қолданудың қажеті жоқ, "барлық заттар дәрі-дәрмектердің өзінен пайда болады", ал "Емдеу үш элементтен ғана тұрады: ішімдік, тағам және ішек тазалағыш". Асклепиадқа пифагорлық ілімдер мен Демокриттің шөптердің күші және емдік қасиеттері туралы алғашқы еңбектері зор әсер етті. Плиний Ақсақал оның туралы былай дейді: "Ең бастысы, оған магиялық алдаулар көмектесті, олар соншалық деңгейге жетті, олар барлық шөптерге деген сенімді жоя алатын болды" және осы өсімдіктердің кейбір сиқырлы күштері туралы, оның ішінде бұрын Демокрит егжей-тегжейлі айтқан екі түрлісін атап көрсетеді.
Музыка терапиясы
Асклепиад "психогендік тепе-теңдікті" сақтау үшін психикалық науқастарды емдеуде музыка терапиясын қолданды. Асклепиад музыка терапиясын алғаш рет қолданған адам емес, ол оны психикалық аурулармен қатар, жылан шағуы және сарышаян шағуы сияқты басқа да ауруларды емдеу үшін пайдаланды. Жыңғырланатын мінездегілерге жұмсақ музыка ұсынылса, мұңды күйдегілерге фригиялық ладтағы музыкамен көңіл көтерілді. Ол флейтаны емдеулерде қолдануға кеңес бермеді, себебі ол тым күшті деп есептелді және науқастарды тыныштандырмайды деп ойлады. Ол ауырған дене мүшесі музыкаға орай билеп, дененің ішіндегі ауруды шығарып тастайды деп сенді. 2-ші ғасырда өмір сүрген медицина жазушылары Гален мен Аретей Асклепиадты таңдамалы (шұғыл емес) трахеотомия жасаған алғашқы адам деп санайды. Асклепиад психикалық ауруларды гуманистік тұрғыдан емдеуді жақтады, ақыл-есі дұрыс емес адамдарды қамаудан босатып, диета мен массаж сияқты табиғи емдеулермен емдеді. Асклепиад психотерапия, физиотерапия және молекулалық медицина салаларындағы алғашқы дәрігерлердің бірі саналады.