Кіріспе
Жаңа Зеландия ақыны, әңгімеші және кітапханашы Жакилин Сесилия Стурм (туған Те Каре Папуни, сондай-ақ Джаки Бакстер деп те белгілі; 17 мамыр 1927 – 30 желтоқсан 2009) – Жаңа Зеландия ақыны, әңгімеші және кітапханашы. Ол Виктория университетінде бакалавр дәрежесін аяқтаған және философия магистрі дәрежесін алған алғашқы маори әйелдерінің бірі болды. Сонымен қатар, ол ағылшын тіліндегі антологияда туындысы жарық көрген алғашқы маори жазушысы еді. Оның әңгімелері 1950-ші және 1960-шы жылдарда бірнеше жинақтарда және студенттік журналдарда жарияланды, ал 1983 жылы әйелдер баспасы оның әңгімелер жинағын «Сөйлейтін мысықтың үйі» деген атпен басып шығарды. Ол 2000-шы жылдардың басына дейін әңгімелер мен өлеңдер жазуын жалғастырды және бүгінде Жаңа Зеландия әдебиетінің пионері ретінде танылады.
Jacqueline Cecilia Sturm (born Te Kare Papuni, also known as Jacquie Baxter; 17 May 1927 – 30 December 2009) was a New Zealand poet, short story writer and librarian. She was one of the first Māori women to complete an undergraduate university degree, at Victoria University College, followed by a Masters of Arts in Philosophy. She was also the first Māori writer to have her work published in an English anthology. Her short stories were published in several collections and student magazines in the 1950s and early 1960s, and in 1983 a women's publishing collective printed a collection of her short stories as The House of the Talking Cat. She continued to write short stories and poetry well into the early 2000s, and is regarded today as a pioneer of New Zealand literature.
Ерте өмір
Стурм 1927 жылғы 17 мамырда Жаңа Зеландияның Таранаки аймағында дүниеге келді. Оның шын аты – Те Каре Папуни. Әкесі, Джон Рэймонд Папуни, Баяу аймағындағы Опотикидегі Уакатохеа івиінің мүшесі болса, анасы Мэри Кингсли Харрисон – Таранаки басшысы Вирему Кинг Моки Те Матакатеаның асырап алған қызы Моэвака Таутокай мен ағылшын жазушысы Чарльз Кингслидің туысы Те Уаре Матанги Харрисонның қызы еді. Стурмның анасы туғаннан кейін көп ұзамай септицемиядан қайтыс болды. Әкесі үлкен әпкесі Эваднаны Бай-оф-Пленти аймағына алып, отбасымен бірге тәрбиелеуге берді, бірақ Стурмның анасының әжесі Таутокай оны Таранакиде өсіруді қалады. Екеуі де асырап алған кезде 50-60 жас аралығында болды және екі үлкен қызы болған. Стурм олармен бірге көбінесе Pākehā ортасында өсті және кейінірек өзінің сырт астан немесе әртүрлі әлемдердің арасында өмір сүретінін сезінді. Стурм 11 жасында, ревматизмнен айыққан кезде және Пукеруа шығанағында тұрғанда өлең жазуды бастады.
Университет пен неке
1946 жылы Стюрм Отаго университетінде оқуға түсті; ол кампустағы жалғыз маори әйел болды. Бакстер туралы алғашқы әсері – "кейбір жағынан ақымақ көрінетін адам, ақын деуге келмейді, бірақ дауысы керемет және оны қалай қолдануды біледі" екені болды. 1947 жылдың соңында Стюрм Крайстчерчтегі Кентербери университетінің колледжіне көшіп, әйгілі әлеуметтік психолог Иван Сазерлендтің жетекшілігімен антропологияны оқыды. Бакстер студенттік журнал «Canta»-ның әдеби редакторы болды, бірақ Стюрмнің өлеңдерін жариялаған жоқ. Оның алғашқы өлеңдері журналға 1948 жылы Бакстерден қызметті қабылдаған Билл Пирсон жариялағанда пайда болды. Сол жылы ол Бакстердің қызы Хилариді дүниеге әкелді. Оның еңбегі ерекше деп бағаланып, бірінші сыныптық диплом алды. Ол Жаңа Зеландия антологиясына іріктелген алғашқы маори жазушысы болды. Ол кеңеске отырған екінші әйел және маори өкілдерінің арасындағы екі адамның бірі еді. 1954 жылдың соңында Бакстер Анонимді алкоголиктер клубына қосылып, ішімдіктен арылды, ал 1955 жылы Виктория университетінің колледжінде бакалавр дәрежесін алды. Бакстер досына жазған хатында дінге келуінің «жарақаттар, маскүнемдік және қателіктердің тізбегіндегі бір оқиға ғана» екенін мойындады. 1969 жылы Стюрм Веллингтон қалалық кітапханасында жұмыс істей бастады, онда 27 жыл бойы еңбек етті. Басылым, көрнекті жазушы Патриция Грейстің ұсынысымен, 1980 жылы Әйелдер галереясын Стюрмды 1980 жылғы қоғамдық оқуға қатысуға шақырды, онда Окленд әйелдер қауымының бейнежазба тобы Стюрмның «Мың бір түн» оқығанын және Мариан Эванстың онымен сұхбаттасқанын жазды. «Сөйлейтін мысықтың үйі» Жаңа Зеландия кітап сыйлығының финалисі болды және әңгімелер неміс және жапон тілдеріне аударылды. Жаңа Зеландияның жазушысы Джанет Фрейм бұл басылымды «көптен күткен оқиға және оның соңында болып жатқанына қуаныштымын» деп сипаттады. Вити Ихимера «New Zealand Listener» журналындағы шолуында оны «маори әдебиеті дәстүріндегі маңызды тұлға» деп атады және Стюрм мен кітабы «өз уақытында табысқа жетіп, жарияланғанда маори әдебиеті қандай бағытқа бұрылар еді» деген ойын білдірді. «The Press» газетіндегі шолуда, 1960 жылдары жазылған және оқиғалар орын алған оқиғалардың «автордың суреттеу шеберлігімен [және] адамдарды түсіну қабілетімен» байланысты тартымдылығы сақталғаны айтылды. Кітап 1986 және 2003 жылдары қайта басылды. 1986 жылғы басылым туралы пікірде әңгімелердің «жетілдірілген, егжей-тегжейлі және көрегендікпен жазылғаны» және Стюрмнің аралық жылдардағы қатысуы Жаңа Зеландия әдебиетін кедейлендіргені айтылды. Ол коммерциялық және сын тұрғысынан сәтті болды. Сол жылы Стюрмнің он екі өлеңі «How Things Are» жинағына енді. 2000 жылы «Постскрипт» жинағын жариялады және сол жылы «Капити» өмір бойы жетістіктері үшін сыйлық алды. 1998 жылы Стюрм университет оқытушысы, сыншы және ақын Питер Алкокқа үйленді. Бакстердің досы Джон Вейр Стюрм мен Алкоктың «жақсы серіктестер болғанын және өзара байытатын қарым-қатынаста болғанын» айтты. «Сыс үй» – Стюрмнің 1960 жылдардың басында жазған, бірақ «Сөйлейтін мысықтың үйі» кітабына кірмеген әңгімесі, себебі ол кітаптың стиліне сай келмеді. Оның кейінгі жылдары жазған өлеңдері отбасы мен достарына, соның ішінде Джанет Фрейм, Джин Уотсон және оның екі күйеуіне арналды. Роуздың отбасы Веллингтондағы Бакстерлер отбасының көршісінде тұрған және ол деректі фильмді «ұзақ, жақсы өмір сүрген өмірдің жақын тарихы» деп сипаттады.
Өлім және мұра
Стурм 2009 жылдың желтоқсан айында Паэкакарикиде қайтыс болды, сүйікті немересі Стефанидің қайтысынан екі ай өткен соң. Оримупико марайында танги рәсімі өткізілді және ол анасы мен әжесінің қасында Опунакеде жерленген. Стурм Жаңа Зеландия әдебиетінің ізашары болды және Патрисия Грейс пен Кери Хюльме сияқты кейінгі маори жазушыларына жол ашты. Жаңа Зеландия өмірбаянының сөздігінде оның жазылған жазбасында, оның бірінші күйеуі өмірінің көп бөлігінде оны көлеңкеге қалдырғанмен, ол «кейінгі өмірінде Жаңа Зеландия әдебиетінде өзіндік және маңызды дауыс ретінде танылды» делінген. 2022 жылы Веллингтондағы кітапханашылардың арасында жүргізілген сауалнамада бұл өлең олардың екінші сүйікті Жаңа Зеландия өлеңі екені анықталды. 2021 жылдың ақпан айында Poetry Shelf веб-сайты Жаңа Зеландия ақыны Карло Миланың «J. C. Sturm-қа хат» өлеңін «Құдайша бұлшық еті» (2020) жинағынан оқыған аудио жазбасын жариялады. 2021 жылдың мамыр айында Пол Миллар, Стурмнің ұлы Джон Бакстер және баспагер Роджер Стил бірлесіп 1940 жылдарға жататын Стурмнің ерте туындыларын, соның ішінде жарияланбаған өлеңдерін тапты. Бұл өлеңдердің бірі – «Қоңыр оптимизм», бұрын студенттік газетте жарияланған болуы мүмкін, кейіннен The Spinoff веб-сайтында жарияланды. Миллар бұл өлең «маори халқы үшін теңдік талап етеді және қалыпты жағдайды жоққа шығарады» деп атап өтті.