Кіріспе

Шеттету және шектеу шарттары – шарттың тараптарының құқықтарын шектеуге бағытталған шарттар. Дәстүрлі түрде, аудандық соттар шеттету шарттарының қолданылуын шектеуге ұмтылған. Олардың қолданылуын шектейтін көптеген жалпы құқық ережелерімен қатар, Англия мен Уэльсте 1999 жылғы Тұтынушылар шарттары регламенті де қолданылады. 1977 жылғы "Әділ емес шарттар туралы" заң барлық шарттарға қолданылады, бірақ 1999 жылғы "Тұтынушылар шарттарындағы әділ емес шарттар туралы" регламент, жалпы құқық ережелерінен өзгеше, кәсіпкерлік пен кәсіпкерлік және тұтынушы арасындағы шарттарды ажыратады, сондықтан заң кәсіпкерлердің тұтынушыны қанау мүмкіндігінің жоғары екенін нақты көрсетеді.

Терминді енгізу керек

Соттар дәстүрлі түрде, егер алып тастау шарттары келісімшарттың бір бөлігі болса ғана қолданылады деп санайды. Оларды келісімшартқа енгізудің үш тәсілі бар сияқты:

Қолтаңба арқылы енгізу: L'Estrange v Graucob ісі бойынша, егер шартты барлық тараптар қол қойған құжатқа жазса, онда ол келісімшарттың бір бөлігі болып саналады. Егер құжатқа қол қойылмаса, онда кез келген ерекшелік шарт, оған сүйенетін тарап («проференс») келісімшарт жасалмас бұрын оны екінші тараптың назарына жеткізу үшін жеткілікті шаралар қолданғанын дәлелдей алса ғана енгізіледі. Бірақ, бұл проференс екінші тараптың шартты оқығанын немесе түсінгенін көрсетуі керек дегенді білдірмейді (ешқандай ерекше жағдай болмаса). Нақты сол адамның назарына бұл шарт жеткізілді деп көрсетудің қажеті де жоқ. Бұл азаматтық істердегі «ақылға қонымды адам» тестіне ұқсас: шартқа сүйенуге тырысатын тарап, ақылға қонымды адамның назарына жеткізу үшін жеткілікті шаралар қолдануы керек.

Ескерту арқылы енгізу: Parker v SE Railway ісінде көрсетілгендей, егер шартқа сүйенетін тарап оны екінші тараптың назарына жеткізу үшін жеткілікті шаралар қолданса, алып тастау шарты келісімшартқа енгізілген болып есептеледі. Thornton v Shoe Lane Parking ісінен көрініп тұрғанындай, шарттың көлемі неғұрлым кең болса, оған сүйенетін тарап оны екінші тараптың назарына жеткізу үшін де соншалықты көп жұмыс істеуі керек. Ескерту келісімшарт жасалмас бұрын берілуі керек, бұл Olley v Marlborough Court Ltd ісінде көрсетілген.

Бұрынғы өзара қарым-қатынас арқылы енгізу: McCutcheon v David MacBrayne Ltd ісіне сәйкес, шарттар (алып тастау шарттарын қоса алғанда), егер тараптардың арасындағы өзара қарым-қатынас «тұрақты және үнемі» болса, келісімшартқа енгізілуі мүмкін. Бұл нені біліреді, әдетте нақты жағдайларға байланысты, бірақ соттар тараптардың келіссөз жүргізу күшінің теңдігі ескерілуі мүмкін екенін көрсетті.

Қатаң сөзбе-сөз түсіндіру

Ерекшелеу шарты қолданылуы үшін, ол бұзушылықты қамтуға тиіс (шарт бұзушылық болған жағдайда). Егер бұзушылық болса, туындаған жауапкершіліктің түрі де маңызды. Жалпы, жауапкершіліктің екі түрі бар: қатаң жауапкершілік (бұзушылық жасаған тарап міндетті түрде кінәлі болмаса да, жағдайдан туындайтын жауапкершілік) және немқұрайлылықтан туындайтын жауапкершілік (кінәлілік нәтижесінде туындайтын жауапкершілік). Соттар, ережеге сүйенетін тарап оны дұрыс жазғанын, яғни одан жауапкершіліктен босатылатынын талап етеді. Егер түсініксіздік болса, соттар оны әдетте ережеге сүйенетін тарапқа қарсы қатаң түсіндіреді. Darlington Futures Ltd v Delco Australia Pty Ltd ісінде айтылғандай, ерекшелеу шартының мағынасы оның жалпы және табиғи мағынасында, контексте түсіндіріледі. Біз оны шарттың басқа да шарттары сияқты түсіндірсек те, шартты тұтастай қарастыру қажет. Ерекшелеу шарттарының қолданылу ауқымын тарылту үшін оларды қатаң түсіндіруге болмайды. R&B Customs Brokers Co Ltd v United Dominions Trust Ltd ісінде судья, оның жасырын шарттың мәнін нақты және тікелей көрсетпегеніне байланысты, осы шартты босату шарты ретінде қабылдаудан бас тартты.

Заң бойынша бақылау

Келісімшартқа енгізілген шарттар егер босату немесе алып тастау шарттары деп танылса да, әртүрлі мемлекеттер олардың күшін шектеу үшін заңнамалық реттеулерді қабылдады. Австралияның Тұтынушылар Заңының 64-тармағы осы заңның кепілдіктеріне қарсы тиімсіз болуынан босату шарттарын шектейді. Ұлыбританияда 1977 жылғы «Әділетсіз келісімшарт шарттары» заңы көптеген босату шарттарын күшсіз етеді. 1999 жылғы «Тұтынушылар келісімшарттарындағы әділетсіз шарттар» ережелері тұтынушыларға қосымша қорғауды қамтамасыз етеді.