Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үкімет нысаны
Form of government
Ноократия (Nous – «ақыл», «интеллект» мағынасында, Kratos – «билік», «власть» мағынасында) – шешімдер ең білгір деп саналғандарға тапсырылатын үкіметтің идеал түрі. Бұл идеяны Платон, әл-Фараби және Конфуций сияқтылар классикалық түрде қолдады.
Noocracy (/n//oʊ/'/ɒ//k//r//ə//s//i/) (Nous meaning 'mind" or 'intellect' and Kratos meaning 'power' or 'authority') is an ideal type of government where decisions are delegated to those deemed wisest. The idea is classically advanced, among others, by Plato, al Farabi and Confucius.
Даму
Мұндай саяси жүйені жүзеге асырудың алғашқы әрекеттерінің бірі, Пифагордың Италияда өзінің ізбасарларымен – "математиктер" орденімен бірге құруды жоспарлаған "даналар қаласы" болуы мүмкін. Платон өзінің "Заңдарында" мұндай қаланы "софократия" – яғни философтар патшаларының билігі деп қарастырды, бірақ кейбіреулер оны осы бағыттағы "ноократия" жақтаушысы деп санайды. Қазіргі заманғы тарихта осыған ұқсас ұғымдарды Владимир Вернадский енгізді, ол бұл терминді қолданбады, бірақ "ноосфера" терминін пайдаланды. Тейльяр де Шарден де маңызды тұлға. Михаил Эпштейн болса, ноократияны "ойлайтын материя табиғаттағы массасын арттырады, ал гео және биосфера ноосфераға айналады, адамзаттың болашағы ноократия ретінде көрінеді – яғни, белгілі бір әлеуметтік топтарды немесе қоғамды тұтастай алғанда бейнелейтін жеке тұлғаларға қарағанда, ұжымдық мидың күші" деп анықтады. Ал, нақтырақ айтқанда, генетикалық түрлендірілген тағамдар немесе организмдер (ГМО) төңірегіндегі парадигмалық дау орынды болуы мүмкін. Мұнда, жеткілікті ақпараттандырылмаған жұртшылықтың және сарапшылардың пікірлерінің қатаң түрде қайшы екені белгілі, бұл жағдай мұндай саяси жүйені құрудың оқулық мысалы ретінде қарастырылуы мүмкін. Осындай кеңеске, көпшіліктен данарақ деп есептелетін адамдар кірсе, олардың басқаларға қарағанда қатаң сақтандыру принципін сақтамауы ықтимал.
One of the first attempts to implement such a political system was perhaps Pythagoras' "city of the wise" that he planned to build in Italy together with his followers, the order of "mathematikoi". Plato in his Laws considered such a city a "sophocracy," i. e. rule of the philosopher kings, but some consider him a proponent of "noocracy" in the same vein. In modern history, similar concepts were introduced by Vladimir Vernadsky, who did not use this term, but the term "noosphere". Teilhard de Chardin is also notable. In turn, Mikhail Epstein defined noocracy as "the thinking matter increases its mass in nature and geo and biosphere grow into noosphere, the future of the humanity can be envisioned as noocracy—that is the power of the collective brain rather than separate individuals representing certain social groups or society as whole". In a more concrete sense, one might find pertinent the paradigmatic controversy surrounding genetically modified food or organisms (GMOs). Here the opinions of a likely under informed public and those of experts are well known to be starkly in conflict, potentially rendering it a textbook case for setting up such a polity. A council of those reasonably deemed more wise than most, would then, among other things, arguably be expected to not abide by such a strict precautionary principle.
Мүмкін болатын тәсілдер
Джейсон Ф. Бреннанның "эпистократия" деп атаған тұжырымдамасының таксономиясына сәйкес, басқаруды ақылды процеске айналдырудың кейбір негізгі жолдарын көре аламыз:• “Шектеулі сайлау құқығы”: Дауыс беру құқығын тек өздерін жеткілікті түрде хабардар еткендерге ғана беру, осылайша дауыс беру құқығын алуға лайық екенін дәлелдеу. Дауыс беру құқығын анықтау үшін емтихан өткізу. Кез келген адам емтиханға қатыса алады, бірақ тек саяси ғылым, экономика және социологияның негізгі ұғымдарын меңгергендер ғана дауыс беруге рұқсат алады. Емтиханды әділ өткізу үшін сұрақтарды объективті тақырыптарға бағыттау керек. Ынталандыру үшін емтиханды өткен сайлаушылар 1000 доллар көлемінде бонус алады. Емтиханды өтпеген, бірақ дауыс бергісі келетін азамат 2000 доллар айып төлей алады, бұл газды көп тұтыну салығына ұқсас. • “Көп дауыс беру”: Әркімге бір дауыс беріледі, бірақ жақсы білім алған және хабардар болғандар көбірек дауыс алады. Философ Джон Стюарт Милл қолдаған бұл жүйе саяси қатысу сайлаушыларға өздерін күшті сезінуге көмектеседі деп санайды. Сондай-ақ, білімі жетпейтін сайлаушылар дұрыс шешім қабылдамайтынын мойындайды. Бұл өз құзыреттілігін дәлелдей алатын адамдарға басымдық береді. • “Сайлау құқығы лотереясы” (сортация деп те аталады): Әр сайлау алдында дауыс беру құқығын беру үшін кездейсоқ жеребе салу өткізіледі. Жеңімпаздар дауыс беру құқығын иемдену үшін, мысалы, басқа сайлаушылармен форумдарға қатысу арқылы оны дәлелдеуі керек. Лотереяның кездейсоқ сипаты сайлаушылардың халықтың демографиялық құрамын көрсететініне кепілдік береді. • “Эпистократиялық вето”: Әрбір азамат дауыс беру құқығын сақтайды, бірақ үкіметтің эпистократиялық тармағы демократиялық талқылаулардың нәтижесін жоққа шығара алады. Бұл кеңеске қоғамның кез келген мүшесі қатыса алады, бірақ қатысу үшін қиын емтихандардан өту және қылмыстық тексеруден өту қажет. Мүдделер қақтығысы бар адамдар қатысудан шеттетіледі. Бұл сарапшылар кеңесі жаңа заңдар мен ережелерді қабылдай алмайды, бірақ дұрыс емес деп санайтын шешімдерді жоққа шығара алады. Кеңес білікті емес кандидаттардың кандидатурасын тоқтатуға құқылы; бұл қиындықтар тудыруы мүмкін, бірақ сайлаушыларды кандидаттарды мұқият қарастыруға мәжбүрлейді. “Симуляцияланған оракул”: Бұл модельде барлық азаматтар бір уақытта саясатқа немесе кандидаттарға дауыс беруді, негізгі саяси білімдерін тексеруді және демографиялық мәліметтерін көрсетуді сұрайды. Осы үш деректер жиынтығын пайдалана отырып, үкімет халықтың “ағартылған қалауларын” бағалай алады, мысалы, толыққанды хабардар болған, бірақ демографиялық тұрғыдан бірдей дауыс беретін халық не қалайтынын. Ол осы ағартылған қалауларды іске асырады.
Adhering to Jason F. Brennan's taxonomy of the roughly equivalent concept he himself instead designates "epistocracy", one may already discern some basic ways of rendering governance more wise a process:• “Restricted suffrage”: Give voting rights only to those who prove themselves sufficiently well informed to earn the right to cast a ballot. Test to determine the right to vote. Everyone would be eligible to take the exam, but only those who show mastery of the basic concepts of political science, economics, and sociology would earn permission to vote. To make the test fair, focus the questions on objective topics. To create an incentive, voters who pass the test could receive a $1,000 bonus. A citizen who failed the test but wanted to vote could pay a penalty of $2,000, similar to a gas guzzler tax. • “Plural voting”: Everyone gets a vote, but the better educated and more informed get more votes. This system, espoused by the philosopher John Stuart Mill, holds that political participation helps voters feel empowered. It also acknowledges that stupid voters make bad decisions. It favors those who can prove their competence. • “Enfranchisement lottery” [also known as Sortition]: Before each election, hold a random drawing to grant voting rights. Winners would have to earn the right to vote, perhaps by participating in forums with other voters. The random nature of the lottery would ensure the electorate reflects the demographics of the larger population. • “Epistocratic veto”: Every citizen retains the right to vote, but an epistocratic branch of government could overrule democratic deliberations. Membership in this deliberative body would be open to any member of society, but qualifying would require passing difficult tests and undergoing criminal background checks. People with conflicts of interest would be disqualified. This council of expert overseers couldn’t create new legislation or regulation but could overrule decisions it deems misguided. The council could block the candidacies of unqualified candidates; this might create gridlock but would force voters to consider candidates carefully. “Simulated oracle”: In this model, all citizens are asked simultaneously to vote on policies or candidates, to take a test of basic political knowledge, and to indicate their demographics. With these three sets of data, the government can estimate the public’s “enlightened preferences,” for example, what a fully informed but demographically identical voting public would want. It implements these enlightened preferences.
Сайлаушылардың ақылға қонымсыздығы
Ноксократиялық теорияның жақтаушылары қазіргі демократиялардағы сайлаушылардың көбінесе білімсіз, қате ақпараттанған және иррационалды екенін көрсететін эмпирикалық деректер келтіреді. Нократтар үшін, шешім қабылдау механизмын арнайы даярланған, білікті және тәжірибелі органға беру артық сапалы және тиімді саясатқа әкелуі күтіледі. Кейбір елдердің жақындағы экономикалық табыстары, яғни, белгілі бір деңгейде нократтық басқару элементіне ие болуы, нократияны қолдауға негіз береді. Мысалы, Сингапур саяси жүйесі меритократияны қолдайды; Сингапурдағы үкіметке жол қатаң университеттерге түсу емтихандары, іріктеу процестері және т.б. арқылы орташадан жоғары біліктілігі бар адамдарға ғана ашық, содан кейін олар қоғамның барлық мүшелеріне пайдалы ең жақсы шешімдерді табу үшін қатаң түрде оқытылады. Елдің негізін қалаушы Ли Куан Ю айтқандай, Сингапур – еңбек пен лайықтылыққа негізделген қоғам, туғаннан берілген байлыққа немесе артықшылыққа емес. Бұл жүйе негізінен азаматтардың саяси лидерлер елдің ұзақ мерзімді жоспарларын өздерінен жақсы түсінеді деген сеніміне байланысты жұмыс істейді; сондықтан олар оң саясаттың нәтижелерін көргенде, меритократиялық аспектілерге шағымданудың орнына жүйемен келісуге бейім. Мысалы, көптеген азаматтар Сингапурдағы үкіметін мақтайды, оның Сингапурді үшінші әлем елінен дамыған экономикаға айналдырғанын, сондай-ақ, этникалық алуандығына қарамастан, елге адалдықты күшейткенін және Сингапур азаматтығының бірегей тұжырымын қалыптастырғанын айтады. Сингапурдың технократиялық жүйесін одан әрі дамыту үшін Параг Ханна сияқты кейбір ойшылдар елде тікелей технократия моделін қабылдауды ұсынды, онлайн сауалнамалар, референдумдар және т.б. арқылы маңызды мәселелер бойынша азаматтардың пікірін сұрап, осы деректерді талдап, ең дұрыс бағытты анықтау үшін сарапшылар комитетіне тапсыруды ұсынады.
Proponents of noocratic theory cite empirics that suggests voters in modern democracies are largely ignorant, misinformed and irrational. For noocrats, transferring the decision making mechanism to a body of specifically trained, specialized and experienced body is expected to result in superior and more efficient policy outcomes. Recent economic success of some countries that have a sort of noocratic ruling element provides basis for this particular argument in favor of noocracy. For instance, Singapore has a political system that favors meritocracy; the path to government in Singapore is structured in such a way that only those with above average skills are identified with strict university entrance exams, recruiting processes, etc., and then rigorously trained to be able to devise best the solutions that benefit the entire society. In the words of the country's founding father, Lee Kuan Yew, Singapore is a society based on effort and merit, not wealth or privilege depending on birth. This system primarily works due to citizens’ belief that political leaders tend to have a better understanding of country's long term plans than themselves; therefore, as they see positive policy outcomes, they tend to go along with the system, rather than complain about the meritocratic dimensions. For example, most citizens praise their government in Singapore, stating that it managed to transform Singapore from a third world country to a developed economy, and that it successfully fostered loyalty in its citizens towards the country and gave birth to a unique concept of Singaporean citizenship despite a great level of ethnic diversity. In order to develop further Singapore's technocratic system, some thinkers, like Parag Khanna, have proposed for the country to adapt a model of direct technocracy, demanding citizen input in essential matters through online polls, referendums, etc., and asking for a committee of experts to analyze this data to determine the best course of action.
Сындар
Ноократиялар, технократиялар сияқты, меритократиялық кемшіліктері үшін сынға ұшырады, мысалы, белгілі бір деңгейде тұрақты билеуші топты қалыптастыру мүмкіндігі. Басқалары заң мен саясаттың жақсы эпистемиялық моделі ретінде көбірек демократиялық идеалдарды атап көрсетті. Ноократияға қатысты сын-ескертпелер түрлі, олардың екеуі ноократияның тиімділігіне және оның саяси тұрақтылығына бағытталған. Ноократияның, оның барлық түрлерінде – технократия, меритократия және эпистократия (Джейсон Бреннанның көп еске алынатын кітабының негізгі тақырыбы) – сынға алулары, тікелей демократияны қолдаудан бастап, демократиядағы өкілдік туралы біздің көзқарасымызға өзгерістер енгізуге дейін жетеді. Саяси теоретик Элен Ландемор, заң шығарушылардың мемлекет үшін маңызды заңдарды тиімді қабылдауы қажеттігін айта отырып, сонымен қатар, халықты шешім қабылдау процесінен шеттетуге және осылайша олардың саяси билігін жоюға бағытталған өкілдік тұжырымдамаларын сынады. Ноократия, әсіресе Джейсон Бреннанның «Демократияға қарсы» кітабында ұсынылғандай, халықты олардың білімі жоғары лауазымды тұлғалардың, күдіксіз, жақсырақ шешімдер қабылдай алатынына сенімді болғандықтан, шешім қабылдаудан ажыратуға бағытталған.
Noocracies, like technocracies, have been criticized for meritocratic failings, such as potentially upholding a more or less permanent ruling class. Others have highlighted more democratic ideals as better epistemic models of law and policy. Noocracy's criticisms come in multiple forms, two of which are those focused on the efficacy of noocracies and the political viability of them. Criticisms of noocracy in all its forms – including technocracy, meritocracy, and epistocracy (the focus of Jason Brennan's oft cited book) – range from support of direct democracy instead to proposed alterations to our consideration of representation in democracy. Political theorist Hélène Landemore, while arguing for representatives to effectively enact legislation important to the polity, criticizes conceptions of representation that aim especially to remove the people from the process of making decisions, and thereby nullify their political power. Noocracy, especially as it is conceived in Jason Brennan's Against Democracy, aims specifically to separate the people from the decision on the basis of the immensely superior knowledge of officials who will presumably make superior decisions to laypeople.
Ноократия демократияға қарсы
Джейсон Бреннанның эпистократиясы демократияға және теоретиктер ұсынған демократияның белгілі бір критерийлеріне қайшы келеді. Роберт Дальдың «Полиархия» кітабында көптеген адамдарды басқаратын демократия үшін белгілі бір ережелер мен азаматтарға берілуі тиіс құқықтар көрсетілген. Оның үкіметтің саяси құрылымның толыққанды мүшелерінің қалауын кемсітпей ескермеуін талап етуі Бреннанның «шектеулі сайлау құқығы» және «көп дауыс беру» эпистократиялық схемаларымен шектеледі. Бұл Платонның философ патшасын және, нақтырақ айтқанда, Майкл Янг өзінің «Меритократияның өрлеуі» атты эссесінде сатиралық түрде сынға алған академиялық элитаны бейнелейді. Қазіргі саяси теоретиктер саясаттағы субъективті көзқарасты міндетті түрде айыптай бермейді, бірақ мұндай көзқарастар жиі қарастырылмайды. Профессор Ландемор когнитивтік әртүрліліктің бар екенін пайдаланып, проблеманы шешу тәсілдерінде (танымдық) үлкен әртүрлілікті білдіретін кез келген адамдар тобының жетістікке жету мүмкіндігі, әртүрлілігі аз топтарға қарағанда жоғары екенін айтады. Ол өзінің пікірін көптеген мансаптардан, саясаттан және полициядан тұратын жеке азаматтардан құралған Нью-Хейвен жұмыс тобының мысалымен түсіндіреді. Олар жарықтандырылмаған көпірдегі қылмысты азайту міндетін алдында тұрды және олардың барлығы өз тәжірибелерінің әртүрлі аспектілерін қолданып, көпірге күн шамдарын орнату шешіміне келді. Бұл шешім тиімді екенін дәлелдеді, 2010 жылдың қарашасына дейін шам орнатылғаннан бері бірде-бір ұрлық туралы хабарланбады. Крейн Бреннанның кітабында келтірілген зерттеуге сілтеме жасайды, онда математикадағы өте жақсы дағдыларын көрсеткендердің тіпті олардың саяси сенімдеріне қауіп төндіретін жағдайда да оларды қолданбайтыны көрсетілген. Бреннан осы зерттеуді барлық адамдарда саяси тайпалық сезімнің қаншалықты терең тамырланғанын көрсету үшін пайдаланса, Крейн осы зерттеуді қарапайым азаматтан гөрі білім мен шындыққа көбірек көңіл бөлетін эпистократиялық органның табиғатын күмәндану үшін қолданды. Оның алаңдаушылығы сайлаушылардың таңдалу әдісі мен олардың дауыс беру саны адамдар анықтап, түзетуге қабілетсіз жағынан бейтарап болуы мүмкін екендігінде болды. Бреннан осы екі сынға қарсы нократияны қорғайды және жүйені негіздейді. Демократтар ұсынған әділетсіздік туралы аргументті жоққа шығару үшін Бреннан қазіргі демократиялардағы сайлаушылардың демографиялық тұрғыдан да тең емес екенін айтады. Эмпирикалық зерттеулерге сүйене отырып, артықшылықты ортадан шыққан сайлаушылар, мысалы, ақ, орта жастағы, жоғары табысты ерлер, басқа демографиялық топтарға қарағанда дауыс беруге бейім екені көрсетілген. Де-юре әрбір топтың бір адам – бір дауыс қағидасы бойынша дауыс беруге бірдей құқығы болса да, іс жүзінде артықшылықты адамдар сайлау нәтижесіне көбірек әсер етеді. Нәтижесінде, өкілдер қоғамның демографиялық құрамына сәйкес келмейді, сондықтан демократия іс жүзінде әділетсіз болып көрінеді. Типтік нократияның әділ түрі арқылы әділетсіздік әсерін азайтуға болады. Мысалы, заң шығарушы сайлаушылардың лотерея арқылы кездейсоқ түрде таңдалып, саяси мәселелерді шешу үшін білікті болуға ынталандырылатын лотереясы, оның кездейсоқтығының арқасында әділ өкілдік әдістемесін көрсетеді. Соңғы талапты жоққа шығару үшін Бреннан сайлаушылардың өзімшілдікпен дауыс бермейтінін мәлімдейді, яғни артықшылықты топ азшылық тобының мүдделерін бұзуға тырыспайды. Сондықтан, демографиялық тұрғыдан артықшылықты топқа бейімделген нократиялық органдар артықшылықты топтың пайдасына шешім қабылдамайды деген алаңдаушылық негізсіз. Бреннанның пікірінше, нократия жалпы қоғамның әл-ауқатын жақсартуға, жекелеген адамдардың емес, қызмет ете алады.
Jason Brennan's epistocracy, specifically, is at odds with democracy and with certain criteria for democracies that theorists have proposed. Robert Dahl's Polyarchy sets out certain rules for democracies that govern many people and the rights that the citizens must be granted. His demand that the government not discriminatorily heed the preferences of full members of the polity is abridged by Brennan's "restricted suffrage" and "plural voting" schemes of epistocracy. That vulcan reflects Plato's philosopher king and, in a more realistic sense, the academic elites whom Michael Young satirized in his essay The Rise of the Meritocracy. Modern political theorists do not necessarily denounce a biased viewpoint in politics, however, though those biases are not written about as they are commonly considered. Professor Landemore utilizes the existence of cognitive diversity to argue that any group of people that represents great diversity in their approaches to problem solving (cognition) is more likely to succeed than groups that do not. She further illustrates her point by employing the example of a New Haven task force made up of private citizens of many careers, politicians, and police who needed to reduce crime on a bridge without lighting, and they all used different aspects of their experiences to discover the solution that was to install solar lamps on the bridge. That solution has proven effective, with not a single mugging reported there since the lamp installation as of November 2010. Crain mentions a study that appears in Brennan's book that shows that even those who have proven that they have superb skills in mathematics do not employ those skills if their use threatens their already held political belief. While Brennan utilized that study to demonstrate how deeply rooted political tribalism is in all people, Crain drew on this study to question the very nature of an epistocratic body that can make policy with a greater regard to knowledge and truth than the ordinary citizen can. His fear was that the method by which voters, and voters' quantity of votes, was chosen might be biased in a way that people had not been able to identify and could not, therefore, rectify. Brennan defends noocracy against these two criticisms, presenting a rationale for the system. As a rejection of the unfairness argument put forward by democrats, Brennan argues that the voting electorate in modern democracies is also demographically disproportionate; based on empirical studies, it has been demonstrated that voters coming from privileged background, such as white, middle aged, higher income men, tend to vote at a higher rate than other demographic groups. Although de jure every group has same right to vote under one person one vote assumption, de facto practices show that privileged people have more influence on election results. As a result, the representatives will not match the demographics of the society either, for which democracy seems to be unjust in practice. With the right of type of noocracy, the unfairness effect can actually be minimized; for instance, enfranchisement lottery, in which a legislative electorate is selected at random by lottery, and then incentivized to become competent to address political issues, illustrates a fair representation methodology thanks to its randomness. To refute the latter claim, Brennan states that voters do not vote selfishly; in other terms, the advantaged group does not attempt to undermine the interests of the minority group. Therefore, the worry that noocratic bodies that are demographically more skewed towards the advantaged group make decisions in favor of the advantaged one fails. According to Brennan, noocracy can serve in a way that improves the welfare of the overall community, rather than certain individuals.