Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мемлекеттік биліктің бастауы
Source of authority for the state or government
Мемлекеттің негіздемесі мемлекеттік биліктің заңды көзіне қатысты. Әдетте, мұндай негіздеме мемлекеттің не үшін болуы керектігін түсіндіреді және үкіметтің рөлін белгілі бір шеңберде анықтайды – заңды мемлекеттің не істеуге құқығы бар, ал не істеуге құқығы жоқ. Мемлекеттің жалпыға қабылданған жалғыз негіздемесі жоқ. Шындығында, анархистер мемлекеттің негіздемесін мүлдем қабылдамайды және адамзат қоғамдары одан басқа жақсырақ болар еді деп санайды. Дегенмен, көптеген саяси идеологиялардың өзіндік негіздемелері бар, демек, заңды мемлекеттің қандай болуы керектігі туралы өз көзқарастары бар. Адамның үкіметке қатысты пікірлері көбінесе оның қалған саяси идеологиясын анықтайды. Сондықтан, саяси мәселелердің кең ауқымындағы пікірлердің қарама-қайшылығы мемлекеттің негіздемесіне қатысты пікірлердің қарама-қайшылығына тікелей байланысты. Әртүрлі елдердің конституциялары өз үкіметтерінің мақсаттары, өкілеттіктері және құрылымына қатысты көзқарастарды заңдастырады, бірақ олар мұны көбінесе нақты заңдар, соттар және саясаткерлердің іс-қимылдары арқылы толықтырылатын тұйық тілмен жасайды. Көбінесе, әртүрлі елдер өз үкіметтерінің мақсаттары туралы тұйық сөздерді нақты мемлекеттік заңдарға, бюрократиялық жүйеге, құқық қорғау шараларына және т.б. аударады. Төменде бірнеше мысал келтірілген.
The justification of the state refers to the source of legitimate authority for the state or government. Typically, such a justification explains why the state should exist, and to some degree scopes the role of government – what a legitimate state should or should not be able to do. There is no single, universally accepted justification of the state. In fact, anarchists believe that there is no justification for the state at all, and that human societies would be better off without it. However, most political ideologies have their own justifications, and thus their own vision of what constitutes a legitimate state. Indeed, a person's opinions regarding the role of government often determine the rest of their political ideology. Thus, discrepancy of opinion in a wide array of political matters is often directly traceable back to a discrepancy of opinion in the justification for the state. The constitutions of various countries codify views as to the purposes, powers, and forms of their governments, but they tend to do so in rather vague terms, which particular laws, courts, and actions of politicians subsequently flesh out. In general, various countries have translated vague talk about the purposes of their governments into particular state laws, bureaucracies, enforcement actions, etc. The following are just a few examples.
Жоғары билік
Феодалдық Еуропада мемлекеттің ең көп таралған негіздемесі – патшалардың құдайдан берілген құқығы туралы идея болды. Бұл идея бойынша, патшалар өз билігін Құдайдан алады және олардың әрекеттері үшін парламент сияқты ешқандай жер бетіндегі билік жауапкершілікке тарта алмайды. Мемлекет жерлерінің заңдылығы монархтың жеке меншігі болуымен байланысты болды. Құдайлық құқық теориясы, тұңғыш туғандықпен бірігіп, ерте заманауи дәуірдегі ұлттық мемлекеттерде мұрагерлік монархияның теориясына айналды. Киелі Рим империясы осы мағынада мемлекет емес еді және шынайы теократия да емес еді, оның орнына федеративтік бірлестік болды. Сол кездегі Қытайдағы саяси идеялар аспанның мандатын қамтыды. Бұл теория құдайлық құқыққа ұқсас болды, өйткені ол билеушіні аспан мен жердің арасындағы байланыс ретінде құдайлық мәртебеге қойды, бірақ патшалардың құдайлық құқығынан айырмашылығы, ол әулет пен мемлекет арасындағы тұрақты байланысты қабылдамады. Бұл тұжырымдамаға сәйкес, билеуші аспанның мандатын тек жақсы үкімет жүргізгенде ғана сақтай алады. Егер ол олай істемесе, аспан мандатын алып қойып, тәртіпті қалпына келтірген адам жаңа мандатқа ие болады. Бұл – нағыз теократия; билік ету билігі мен даналығы адамның саяси схемаларымен емес, жоғары күшпен беріледі және оны аспан да алып тастауға болады. Бұл идея яһуди-христиандық Киелі кітапта Израильдің «елдер сияқты патшаны» сұраған сәтінен бастап, Мәсіхтің өзі замандас басшыларына биліктің тек Құдай бергендіктен ғана бар екенін айтқан уақытқа дейінгі оқиғаларға ұқсас. Киелі кітаптағы классикалық мысал – Даниял кітабында айтылған Навуходоносор патшаның Бабыл империясын билегені туралы оқиға. Себебі Құдай оның билігін бекіткен, бірақ кейін ол Құдайды мойындаудың орнына өзін құдай деп жариялады. Содан кейін ол жеті жыл бойы сиыр секілді шөп жеді, бірақ Құдайды нағыз билік ретінде мойындағаннан кейін, оның жағдайы қалпына келді.
In feudal Europe the most widespread justification of the state was the emerging idea of the divine right of kings, which stated that kings derived their authority from God and could not therefore be held accountable for their actions by any earthly authority such as a parliament. The legitimacy of the state's lands derived from the lands being the personal possession of the monarch. The divine right theory, combined with primogeniture, became a theory of hereditary monarchy in the nation states of the early modern period. The Holy Roman Empire was not a state in that sense, and was not a true theocracy, but rather a federal entity. The political ideas current in China at that time involved the idea of the mandate of heaven. It resembled the theory of divine right in that it placed the ruler in a divine position, as the link between Heaven and Earth, but it differed from the divine right of kings in that it did not assume a permanent connection between a dynasty and the state. Inherent in the concept was that a ruler held the mandate of heaven only as long as he provided good government. If he did not, heaven would withdraw its mandate and whoever restored order would hold the new mandate. This is true theocracy; the power and wisdom to govern is granted by a higher power, not by human political schemes, and can be equally removed by heaven. This has similarities to the idea presented in the Judeo Christian Bible from the time when Israel requests "a king like the nations" through to Christ himself telling his contemporary leaders that they only had power because God gave it to them. The classic Biblical example comes in the story of King Nebuchadnezzar, who according to the Book of Daniel ruled the Babylonian empire because God ordained his power, but who later ate grass like an ox for seven years because he deified himself instead of acknowledging God. Nebuchadnezzar is restored when he again acknowledges God as the true sovereign.
Өзін-өзі асқақтату
Ренессанс Италиясында замандас теоретиктер итальян қала-мемлекеттерінің басты мақсаты – азаматтық даңқ екенін көрді.
In Renaissance Italy, contemporary theoreticians saw the primary purpose of the less overtly monarchical Italian city states as civic glory.
Әлеуметтік келісімшарт
XVIII ғасырдың "Ағарту дәуірі" деп аталатын кезеңінде еуропалық мемлекеттің жаңа негіздемесі қалыптасты. Жан Жак Руссоның әлеуметтік келісім теориясы үкіметтің билігін басқарылатындардан, оның "егеменді" халқынан (әдетте белгілі бір этникалық топ, мемлекеттің шекаралары теориялық тұрғыдан сол халықтың жерлері ретінде заңды деп есептеледі, бірақ бұл көбінесе дәлме-дәл болмайды, сирек кездеседі) алатынын, ешбір адамның абсолютті билігі болмауы керек екенін, ал заңды мемлекет – азаматтарының қажеттіліктері мен тілектерін қанағаттандыратын мемлекет екенін айтады. Бұларға қауіпсіздік, бейбітшілік, экономикалық даму және дау-жанжалды шешу кіреді. Сонымен қатар, әлеуметтік келісімшарт жеке тұлғаның қоғамдық тәртіпті сақтау үшін заң үстемдігі арқылы өз табиғи құқықтарының бір бөлігінен бас тартуын қажет етеді. Нәтижесінде, патшалардың құдайдан берген құқығына сенім азайды және бұл идея басымдыққа ие болды; ол қазіргі демократияның негізін құрады.
In the period of the eighteenth century, usually called the Enlightenment, a new justification of the European state developed. Jean Jacques Rousseau's social contract theory states that governments draw their power from the governed, its 'sovereign' people (usually a certain ethnic group, and the state's limits are legitimated theoretically as that people's lands, although that is often not, rarely exactly, the case), that no person should have absolute power, and that a legitimate state is one which meets the needs and wishes of its citizens. These include security, peace, economic development and the resolution of conflict. Also, the social contract requires that an individual gives up some of his natural rights in order to maintain social order via the rule of law. Eventually, the divine right of kings fell out of favor and this idea ascended; it formed the basis for modern democracy.
Қоғамдық игіліктер
Нарықтық жүйе өзімшіл фирмаларға көптеген тауарларды тиімді жасауға және бөлуге мүмкіндік бергенімен, нарықта инфрақұрылым сияқты немесе әлеуметтік қызметтер сияқты жеткілікті мөлшерде өндірілмейтін "ұжымдық" немесе "қоғамдық игіліктер" класы бар. Нарықтық күштер рационалды тұлғаларды осы қоғамдық игіліктерді жеткілікті деңгейде өндіруге жете алмайды; сондықтан, мәжбүрлеуші мекемелер араласып, мұндай қоғамдық игіліктердің өндірілуін қамтамасыз етуі керек, мемлекет оларды өндіруді өз мойнына алу арқылы (мысалы, қоғамдық жолдар салу) немесе жеке секторда олардың өндірілуін ынталандыру үшін нарықтық күштерді енгізу арқылы (мысалы, электр көліктеріне субсидия беру).
While a market system may allow self interested firms to create and allocate many goods optimally, there exists a class of "collective" – or "public goods" that are not produced adequately in a market system, such as infrastructure or social services. Market forces may not be sufficient to incentivize rational individuals to adequately produce these public goods; therefore, coercive institutions must intervene and guarantee the production of such public goods, whether by assuming their production under the state (e. g., the building of public roads) or by introducing market forces to incentivize their production in the private sector (e. g., providing subsidies for electric vehicles).
Саяси идеологиялар
Осы сұрақтарда консерватизм, социализм, либерализм, либертариандық, фашизм, әсіресе соңғысы, және басқа да саяси идеологиялардың арасындағы ерекшеліктерді табуға болады. Анархизм мен коммунизм – мемлекеттің болуы түпкілікті түрде дұрыс емес және зиянды деп санайтын екі идеология. Сондықтан, олар құруға ұмтылған қоғам мемлекетсіз болар еді.
It is on those questions that one can find the differences between conservatism, socialism, liberalism, libertarianism, fascism, especially the latter, and other political ideologies. There are also two ideologiesanarchism and communismwhich argue that the existence of the state is ultimately unjustified and harmful. For this reason, the kind of society they aim to establish would be stateless.
Мемлекетке қарсы дәлелдер
Анархизм жаңа қоғам құру үшін күрескендердің қауымдастығы өзінің мемлекетсіз қоғамды құрауы керек деп санайды. Коммунизм жұмыс, ақша, айырбас, шекара, ұлттар, үкіметтер, полиция, дін және нәсіл сияқты жағдайлар тудыратын қоғамдық бірлестіктерді, байланыстарды және бөліністерді дереу немесе соңынан толығымен ауыстыруды көздейді. Осы жағдайлар өзгертілгенде мүмкін болатын жалпыға ортақ қоғамдық бірлестікке жетуді мақсат етеді. Мемлекеттік социализм мемлекет жұмысшы табының мүддесін қаншалықты қорғайтын болса, соғұрлым үкіметке, тапқа, еңбекке және билікке қарсы күреседі. Осындай күресте жеңіске жеткен деңгей мемлекеттің капиталистік, социалистік емес, коммунистік болу дәрежесі деп есептеледі. Анархокапитализм салықтарды тонау деп қарастырады, үкімет пен бизнес қауымдастығының басқаруға қатысуын ұйымдасқан қылмыс деп санайды және оны қылмыстық әлеммен теңестіреді. Сондай-ақ, өмір мен мүлікті қорғау – жекешелендіруге тиіс тағы бір сала. Анархокоммунизм мен анархоколлективизм салықтар тонау болғандықтан, ол меншік болып табылады, ол да тонау, ал мемлекет табиғаты бойынша капиталистік және ешқашан коммунизмге көшуге мүмкіндік бермейді. Коммунистік қоғамды құру үшін капитализм мен мемлекетке қарсы күрескендердің өзі осындай қоғамды құруы керек дейді. Дегенмен, көптеген пікірлердің қандайда бір үкіметтің болуы моральдық тұрғыдан дұрыс екенін мойындауымен келіседі. Олардың арасындағы келіспеушілік – осы үкіметтің дұрыс рөлі мен формасы туралы. Осы саяси көзқарастардың айырмашылықтарын түсінудің әртүрлі жолдары бар. Мысалы, үкіметтің қандай салаларда билік құқығы болуы керек, осы салаларға қаншалықты араласуға рұқсат етіледі және тіпті араласу дегеніміз не екені туралы сұрақтар туындауы мүмкін. Кейбір институттардың болуы үкіметтің олардың құрылуына жағдай жасауымен байланысты; мысалы, марксистер жеке меншік институты үкіметтің арқасында ғана қана қолдау табады деп санайды. Араласу туралы пікірталас үлкен үкімет пен кішкентай үкімет арасындағы пікірталас ретінде қарастырылуы мүмкін.
Anarchism claims that the community of those fighting to create a new society must themselves constitute a stateless society. Communism wishes to immediately or eventually replace the communities, unities and divisions that things such as work, money, exchange, borders, nations, governments, police, religion, and race create with the universal community possible when these things are replaced. State socialism states that the degree to which a state is working class is the degree to which it fights government, class, work, and rule. The degree to which it wins such a fight is held to be the degree to which it is communist instead of capitalist, socialist, or the state. Anarcho capitalism argues that taxes are theft, that government and the business community complicit in governance is organized crime and is equivalent to the criminal underworld, and that defense of life and property is just another industry, which must be privatized. Anarcho communism and anarcho collectivism says that taxes, being theft, are just property, which is also theft, and that the state is inherently capitalist and will never result in a transition to communism, and says that those fighting against capitalism and the state to produce a communist society must themselves already form such a community. However, the majority of viewpoints agree that the existence of some kind of government is morally justified. What they disagree about is the proper role and the proper form of that government. There are several ways to conceive of the differences between these different political views. For example, one might ask in what areas should the government have jurisdiction, to what extent it may intervene in those areas, or even what constitutes intervention in the first place. Some institutions can be said to exist only because the government provides the framework for their existence; for instance, Marxists argue that the institution of private property only exists due to government. The intervention debate can be framed in terms of big government versus small government.