Кіріспе
Ж. Р. Р. Толкиннің кітабы
1955 part of novel by J. R. R. Tolkien
The Return of the King is the third and final volume of J. R. R. Tolkien's The Lord of the Rings, following The Fellowship of the Ring and The Two Towers. It was published in 1955. The story begins in the kingdom of Gondor, which is soon to be attacked by the Dark Lord Sauron. The volume was praised by literary figures including W. H. Auden, Anthony Price, and Michael Straight, but attacked by Edwin Muir who had praised The Fellowship of the Ring. The chapter "The Scouring of the Shire", and a chapter length narrative in the appendices, "The Tale of Aragorn and Arwen", have attracted discussion by scholars and critics. "The Scouring of the Shire" has been called the most important chapter in the whole novel, providing in its internal quest to restore the Shire a counterbalance to the main quest to destroy the Ring. Commentators have read into it a variety of contemporary political allusions including a satire of socialism and a strand of environmentalism. Tolkien described "The Tale of Aragorn and Arwen" as essential to the plot of the novel. It covers events both before and after the main narrative, and differs from it in not being from the hobbits' point of view. Scholars have discussed the tale's themes including love and death, Tolkien's balance between open Christianity and treating the characters as pagan; and the fact that having the tale as an appendix deprives the main story of much of its love interest.
1955 жылғы Ж. Р. Р. Толкиннің романының бір бөлігі. «Патшаның қайтуы» – Ж. Р. Р. Толкиннің «Сақиналардың иесі» романының үшінші және соңғы томы, «Жалғалардың иесі» және «Екі мұнара» кітаптарынан кейін жарық көрді. Ол 1955 жылы басылып шықты. Оқиға Гондор патшалығында басталады, оған Қараңғы Мырза Саурон шабуыл жасауға асығыс. Бұл томды әдебиет қайраткерлері, оның ішінде В. Х. Оден, Энтони Прайс және Майкл Стрейт мақтады, бірақ «Жалғалардың иесін» жоғары бағалаған Эдвин Мьюр сынға түсті. «Ширді тазарту» тарауы және қосымшадағы «Арагорн мен Арвен туралы әңгіме» атты тарау ұзындығындағы әңгіме ғалымдар мен сыншылардың қызығушылығын тудырды. «Ширді тазарту» романдағы ең маңызды тарау деп есептеледі, өйткені Ширді қалпына келтіруге бағытталған ішкі ізденісі Сақинаны жоюға бағытталған негізгі ізденіске тепе-теңдік орнатады. Зерттеушілер оған қазіргі заманғы саяси меңзеулердің, социализм сатирасы және экологиялық идеялардың әртүрлі аспектілерін байлады. Толкин «Арагорн мен Арвен туралы әңгімені» романның сюжеті үшін өте маңызды деп атады. Ол негізгі оқиғаға дейінгі және кейінгі оқиғаларды қамтиды және хоббиттердің көзқарасынан ерекшеленеді. Ғалымдар махаббат пен өлім, Толкиннің ашық христиандық және кейіпкерлерге қатысты діни көзқарастар арасындағы тепе-теңдік сияқты әңгіменің тақырыптарын талқылады; сондай-ақ, әңгімені қосымша ретінде беру негізгі оқиғаның махаббат сюжетінен айырады.
1955 part of novel by J. R. R. Tolkien
The Return of the King is the third and final volume of J. R. R. Tolkien's The Lord of the Rings, following The Fellowship of the Ring and The Two Towers. It was published in 1955. The story begins in the kingdom of Gondor, which is soon to be attacked by the Dark Lord Sauron. The volume was praised by literary figures including W. H. Auden, Anthony Price, and Michael Straight, but attacked by Edwin Muir who had praised The Fellowship of the Ring. The chapter "The Scouring of the Shire", and a chapter length narrative in the appendices, "The Tale of Aragorn and Arwen", have attracted discussion by scholars and critics. "The Scouring of the Shire" has been called the most important chapter in the whole novel, providing in its internal quest to restore the Shire a counterbalance to the main quest to destroy the Ring. Commentators have read into it a variety of contemporary political allusions including a satire of socialism and a strand of environmentalism. Tolkien described "The Tale of Aragorn and Arwen" as essential to the plot of the novel. It covers events both before and after the main narrative, and differs from it in not being from the hobbits' point of view. Scholars have discussed the tale's themes including love and death, Tolkien's balance between open Christianity and treating the characters as pagan; and the fact that having the tale as an appendix deprives the main story of much of its love interest.
Атауы және жариялануы
Толкин "Сақиналардың Иесі" кітабын алты "кітаптан" және кеңейтілген қосымшалардан тұратын бір тұтас туынды ретінде жоспарлаған. 1953 жылы ол алты кітапқа атауларды баспагері Рейнер Унвинге ұсынды; Бесінші кітап – "Сақина соғысы", ал Алтыншы кітап – "Үшінші дәуірдің аяқталуы" деп аталатын еді. Бұл атаулар ақырында (2000) жылғы "Мыңжылдық" басылымында пайдаланылды. Бірақ Унвин туындыны үш томға бөлді, бесінші және алтыншы кітаптарды қосымшаларымен бірге "Патшаның қайтысы" деген атпен соңғы томға біріктірді. Толкин таңдалған атау тым көп сюжет ашады деп ойлады және томға "Сақина соғысы" атауын қоюды артық көрді. "Патшаның қайтысы" ақырында 1955 жылдың 20 қазанында Ұлыбританияда "Сақиналардың Иесі" кітабының үшінші және соңғы томы ретінде жарық көрді.
Мазмұны
Бұл томның кейбір басылымдарында бұрынғы томдарды оқымаған оқырмандарға арналған мазмұнның қысқаша шолуы бар. Томның негізгі бөлігі бесінші және алтыншы кітаптардан тұрады. Алтыншы кітап әртүрлі атаулармен жарық көрген, мысалы, «Патшаның оралуы» (үшінші томның атауымен қақтығысады) немесе «Үшінші дәуірдің аяқталуы», бірақ көптеген басылымдарда кітаптар атаусыз болып келеді. Том қосымшалар мен көрсеткіштермен аяқталады, олардың мазмұны басылымдарға қарай өзгеше болуы мүмкін.
V кітап: Сақина соғысы
Саурон Гондорға қарсы зор әскер жібереді. Гендальф Минас Тиритке келіп, Денеторды шабуыл туралы ескертеді, ал Теоден Рохирримді Гондорға көмекке жинауға әмір береді. Минас Тирит қоршауға алынады; Назгулдың Иесі қаланың қақпаларын бұзу үшін сиқырмен күшейтілген тарау машиналарын қолданады. Сауронның алдауына іліккен Денетор үмітсіздікке жетеді. Ол өзін тірідей өртеді; Пиппин мен Гандальф оның ұлы Фарамирді осыдан құтқарады. Арагорн Леголас, Гимли және Солтүстік Рейнджерлерімен бірге Дунхарроудың Өлі Адамдарын, ант бұзушыларды жалдау үшін Өлілердің жолымен жүреді. Олар Гондор Королі үшін шайқасқанға дейін тыныштық таба алмайтын ежелгі қарғыспен байланысты. Арагорн Өлілер Армиясын Оңтүстік Гондорға шабуыл жасаған Умбардың Корсарларына қарсы жібереді. Бұл қауіп сейілген соң Арагорн Корсарлардың кемелерін пайдаланып, Оңтүстік Гондордың әскерін Андуин арқылы Минас Тиритке жеткізеді, соның арқасында шайқастың барысын өзгертуге мүмкіндік туады. Теоденнің қызы Эовин армияға еркек киіммен қосылады және Меридің көмегімен Назгулдың Иесін өлтіреді; екеуі де жараланады. Гондор мен Рохан Пеленнор далалары шайқасында Сауронның әскерін жеңеді, бірақ зор шығынға ұшырайды; Теоден қаза тапқандардың арасында. Арагорн Минас Тиритке кіріп, Фарамирді, Эовин мен Мериді емдейді. Ол Гондор мен Рохан әскерлерін бастап, Сауронның назарын аудару үшін Итилен арқылы Қара қақпаға қарай жорыққа шығады. Мораннон шайқасында оның әскері саны жағынан көп есе кем болады.
VI кітап: Үшінші дәуірдің соңы
Осы уақытта Сэм Фродоны Сирит Унгол мұнарасынан құтқарады. Олар Мордор арқылы аттанады. Олар Қияметтің жарықтарына жеткенде, Фродо Сақинаға қарсы тұра алмайды. Ол оны өзіне иеленіп, сақинаны киеді. Сонда Голлум кенеттен пайда болады. Ол Фродомен күресіп, сақинасымен бірге оның саусағын тістейді. Қуаныштан өңкейген Голлум тепе-теңдігін жойып, Отқа құлайды, Сақинаны өзімен бірге алып кетеді. Сақина жойылғанда, Саурон мәңгілікке күшін жоғалтады. Ол жаратқанның бәрі құлайды, Назгулдар жойылады, ал оның әскерлері соншалықты шатастырылады ki, Арагорнның әскері жеңіске жетеді. Арагорн Арнор мен Гондордың патшасы болып тажынады және Эльрондтың қызы Арвенге үйленеді. Теоден жерленеді, ал Эомер Роханның патшасы болып жарияланады. Оның қарындасы Эовин енді Гондордың басқарушысы және Итиленнің ханзадасы Фарамирге үйленуге келіседі. Галадриел, Селеборн және Гандальф кездесіп, Ағашқақалпақ пен Арагорнмен қоштасады. Төрт хоббит Шаирге қайтады, бірақ оны "Шарки" (кейін олар Саруман екенін біледі) басқарған адамдар басып алған. Мери бастаған хоббиттер көтеріліс ұйымдастырып, Шаркидің зұлымдықтарынан Шаирді тазартады. Грима Құрттіл Саруманға қарсы шығып, Фродоның үйі Баг-Энд алдында оны өлтіреді. Ол өз кезегінде хоббит садақшыларынан қаза табады. Мэрри мен Пиппин қаһармандар ретінде құрметке ие болады. Сэм Рози Коттонға үйленеді және Галадриелден алған сыйлықтарымен Шаирді жазып жөндеуге көмектеседі. Бірақ Фродо денесі мен жаны әлі де жаралы, өйткені ол Сақинаны ұзақ уақыт көтерген. Бірнеше жылдан кейін, Билбо мен Гандальфпен бірге Фродо Ақ теңіз портынан батысқа қарай, Теңіз арқылы Өлмейтін жерлерге тыныштық табу үшін аттанады.
Қосымшалар
Қосымшаларда Толкин Орта Жер халқы үшін ойластырған тарих, мәдениет, шежірелер және тілдер туралы толыққанды мәліметтер келтірілген. Олар оқиғаға түсінік беру үшін қосымша ақпараттар ұсынады, әсіресе осы әңгімелер туралы көбірек білуге ниеттенген Толкин жанкүйерлері үшін көптеген егжей-тегжейлі мәліметтер бар.
А қосымшасы: "Патшалар мен билеушілердің жылнамалары"
Орта Жердің кең әлеміне толыққанды негіз береді, әлемнің бірінші екі дәуіріндегі оқиғалардың қысқаша шолуын ұсынады, содан кейін Гондор мен Рохан елдеріндегі Адамдардың тарихын, сондай-ақ Үшінші дәуірдегі Дурин әулетінің патшалық тарихын егжей-тегжейлі баяндайды. "Арагорн мен Арвеннің әңгімесі" кіргізілген, онда өлмейтін эльф қалай адаммен үйленді, бұл Арвеннің атасы Лутиеннің Бірінші дәуірде өлместігінен бас тартып жасағаны сияқты, негізгі оқиғада айтылған.
"Жылдар туралы әңгіме" (Вестлендтер хронологиясы)
Сериалдағы оқиғалардың уақыт жолын, сондай-ақ баяндамаға әсер ететін ежелгі оқиғаларды көрсетеді, ал кішкентай егжей-тегжейлі түрде, әңгімелердің үлкен мифологияның құрамындағы ойдан шығарылған хронологиясын ұсынады. Онда Сэм өзінің қызы Эланорға Вестмархтың қызыл кітабын сыйлайды – ол Билбоның соғыстың басталған кезіндегі өмірбаяны мен Фродоның Сақина соғысындағы рөлін қамтиды, және Толкиннің "Хоббит" және "Сақиналардың иесі" шығармаларының бастауы болып табылады (Толкин өзін эпикалық романда жазушы емес, аудармашы ретінде көрсетеді). Кітапты тапсырғаннан кейін Сэмнің, сақина тасушылардың соңғысы, теңіз арқылы батысқа аттанғаны және Арагорн мен Арвеннің қайтысынан кейін бірнеше жыл өткен соң Леголас пен Гимлидің де бірге "теңіз арқылы" жүзіп кеткені айтылады.
C қосымша: "Тұқымдық ағаштар" (хоббиттер)
Бұл кітапта хобиттердің Билбо мен Фродоның Бэггинс әулетінің, сондай-ақ олардың туыстары Түктер мен Брэндибактардың шежіресі келтірілген, бұл оларды Пиппин мен Мерримен байланыстырады.
"Кезеңбелер" деген қосымша
Бұл кітапта кейіпкерлер қолданған күнтізбелер сипатталады және мәтіндегі римдік ай атаулары хоббиттер күнтізбесіндегі атаулардың "аудармасы" екені түсіндіріледі. (Толкин лингвист болғандықтан, хоббиттер күнтізбесіне герман тіліне тән дыбысты атауларды беру үшін неміс және ескі ағылшын тіліндегі айлардың аттарын болжап, қазіргі ағылшын тілінде олардың қалай дамитынын ойша көрсеткен, мысалы, Юль және Пасха сияқты.)
"Жазу және орфография" қосымшасы
Эльфтердің руналары мен Ортажердің басқа халықтары қолданатын руналар туралы, сондай-ақ кентавр руналары сипатталады; руналар мен әріптердің атаулары кентавр және эльф тілдері туралы қысқаша мәлімет береді.
Қосымша F: "Үшінші дәуір тілдері мен халықтары" және "Тержіме туралы"
Екі бөлімге бөлінген. Оқиға кезеңінде қолданылған, сондай-ақ әңгімеде есімдері аталған немесе көрінген түрлі тілдердің негізгі ерекшеліктерімен қатар, хоббиттердің есімдерін жан-жақты қарастырады. Толкин ағылшын тіліне аударғандарын және түпнұсқа қалпында қалдырғандарын (олар хоббиттердің күнделікті тілінде мағынасыз болғандықтан) бөліп көрсетеді.
"Ауылды тазарту"
Сыншылар "Ширді тазарту" атты соңғыдан бұрынғы тарауды "Сақиналар Иесінің" ең маңызды тарауы деп санайды. Толкин бұл тараудың Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Ұлыбританияның аллегориясы екенін жоққа шығарғанымен, зерттеушілер оның сол кезеңге қатысты екенін, оның ішінде социализмтің пародиязы, нацизмнің көріністері, соғыстан кейінгі Ұлыбританиядағы тапшылықтарға сілтемелер және экологиялық сана бар екенін айтады. Толкиннің сөзіне қарағанда, мұндай тарау идеясы бастапқыда "Сақиналар Иесі" туындысының жалпы құрылымдық бөлігі ретінде жоспарланған, бірақ оның толық мәліметтері кейін ғана жасалған. Бұл тараудың мақсаты – бір Сақинаны жоюға бағытталған негізгі оқиғаны, үйге оралғаннан кейінгі рухани ізденіспен теңгерту, Ширді тазарту және жеке жауапкершілікті қабылдау болған. Толкин шығарма жазу процесінің соңында Саруманды таңдамас бұрын, зұлым Шарки рөліне басқа да кейіпкерлерді қарастырған. Бұл тарау әдебиеттегі ең әйгілі антиклимакстардың бірі деп есептеледі.
"Арагорн мен Арвен туралы әңгіме"
Толкин томның соңындағы қосымшалардағы "Арагорн мен Арвеннің хикаясын" "шынымен оқиға үшін маңызды" деп атады. Аңғартпалы қосымшалардан өзгеше, ол кітаптың басты хикаясын оқиғалармен, оқиғаның алдында да, кейін де кеңейтеді, осы себепті оны басты мәтінге қосуға болмады. Толкин оны шығарып тастаудың тағы бір себебін айтты, атап айтқанда, басты мәтін хоббиттердің көзқарасынан баяндалған. Хикая белгілі бір дәрежеде ертерек дәуірдегі Ортажерде болған "Берен мен Лутиеннің хикаясына" ұқсас. Бұл тарихи тереңдік сезімін жасайды, ғалымдардың атап өткеніндей, бұл Дантенің "Тозақ" шығармасындағы тәсілге ұқсас. Толкиннің ашық христиандық және кейіпкерлерін түрлі діндерді ұстанатын адамдар ретінде бейнелеуі арасындағы тепе-теңдік; сондай-ақ Толкин католик болғанымен және кітапты негізінен католиктік деп есептесе де, Ортажердегі қоғамдардың өз діндерінің болмауына байланысты туындаған парадокс. Сондай-ақ, хикаяны қосымшаға жіберу басты хикаяны махаббатқа деген қызығушылықтан айырып, кітаптың басты назарын әрекетке ауыстырады.