Кіріспе

Құрылымдық қаңқадағы саңылауларды жабуға және гипс жағуға арналған негізді құрайтын материал. Лат немесе рельс – бұл тік талшықты ағаштан жасалған жұқа, тар жолақ, ол шатыр жапқыштарының немесе плиткалардың астында, гипсті ұстап тұратын қабырғалар мен төбелерде, сондай-ақ торапты және қоршау жұмыстарында қолданылады. Лат гипс жағуға қолданылатын кез келген материалды білдіру үшін кеңейтілді. Бұған ағаш немесе металл қаңқаға матрица ретінде жабылатын металл сым торлары немесе кеңейтілген металл, сондай-ақ гипс немесе тас лат деп аталатын гипстен жасалған өнімдер кіреді. Тарихи тұрғыдан қарағанда, қамыс матасы да лат материалы ретінде қолданылған. Латтың, ағаш рельстері немесе сым торлардың негізгі элементтерінің бірі – гипс немесе штукатурканың артына сіңіп, механикалық байланыс құруға мүмкіндік беретін ашықтар немесе саңылаулар. Бұл гипстік лат үшін қажет емес, ол химиялық байланысқа сенеді.

Ағаштан жасалған

Ағаш тілімдер әлі күнге дейін құрылыс салуда гипс үшін негіз немесе дайындық құру үшін қолданылады, бірақ қазіргі заманғы тілімдер мен гипстің қолданылуы көбінесе консервациялық жобалармен шектеледі. Шатырлар мен қабырғалардағы плиткалар, тақталар және басқа да жабындар көбінесе тілімдерге бекітіледі, кейде оларды шүберектер немесе лактар деп те атайды. Мұндай ағаш жолақтары торлы өрнек жасауға немесе венециандық жалюзилер мен терезе жапқыштарының тіректері ретінде де қолданылады. Коннектикут аңғарындағы көптеген темекі шаруашылықтарында тілімдер өсімдікті астық қоймаларына тасымалдау және ілу үшін пайдаланылады. Бұл екі әдіспен жүзеге асырылады: ілгектеу немесе шаншу арқылы. "Шаншар" тілімі тік ұсталатын қалыпты тілім. Жұмысшы содан кейін шаншарды үстіне қойып, темекіні тілімге шаншып іледі. Тілімнің тағы бір түрі – "ілгек" тілімі, оған кішкентай ілгектер бекітілген, ол жұмысшыларға темекі өсімдіктерінің сабақтарын тілімге, көбінесе тілімге бекітілген және механикалық түрде бұралған екі жіптің арасына ілуге мүмкіндік береді. Тілім үйі – күннен қорғаныш қажет өсімдіктерді өсіру үшін төбесі тілімдермен жабылған ашық құрылыс. Бұрын тілімдер ағаш конструкцияға қамысты бекіту үшін де қолданылды, содан кейін сылақ жағылды. Кейп-Кодта 1880 жылдардың басында ағаш лобстер тұзақтарын жасау үшін тілімдер пайдаланылды. Тарихи тұрғыдан алғанда, гипс үшін ағаш тілімдерді жасаудың үш тәсілі болды: тілімдеу, аккордеон тәсілі және дөңгелек арамен кесу. Тілімделген тілімдер дәстүрлі түрде каштан, емен және осыған ұқсас қатты ағаштардан немесе шығыс ақ қарағайы сияқты жұмсақ ағаштардан ағаш талшықтарымен кесілген. Жеке тілімдер тілімделіп, орнына қадалған. Ағаш талшықтарымен кесілгендіктен, тілімделген тілімдер тілімдерді өндірудің кейінгі түрлеріне қарағанда мықтырақ. Аккордеон тәсілімен жасалған тілімдер – жұқа, араланған тақталар, олар балтамен немесе шапақпен жартылай тілімделеді. Содан кейін тілімдер араланып, гипс кіретін кеңістіктер жасалады. Осы әдіс аккордеонды кеңейтуге ұқсас болғандықтан осылай аталды. 19 ғасырдың басында дөңгелек ара пайда болғаннан кейін, гипс үшін тілімдер ағаш кесетін шаруашылықтарда кесіліп, құрылыс алаңына жеткізілді. 1930-1940 жылдары тілімдер мен гипстің орнына арзан әрі қолдануға оңайрақ гипсокартон келді.

Қалыптау

Лат ғимараттың қаңқасына, мысалы, ағаш конструкциялардың тіректеріне тікелей бекітілуі мүмкін. Балама ретінде, лат ағаш немесе металл қаңқаға, яғни фуррингке бекітілуі мүмкін, ол кейін ғимараттың құрылымына бекітіледі. Фуррингтер көбінесе қасқа құрылыста қолданылады. Лат пен гипсті пайдаланып әдемі, иілген немесе өрнекті жұмыстар жасағанда да қаңқалар қолданылады.

Қалқанның істен шығуы

Гипс және латта қабырғаларының бұзылуына бірнеше себеп бар. Біріншіден, кейде латтаның өзі бекітілген каркастан бөлініп кетуі мүмкін. Мұның себебі көбінесе мырышталмаған шегелердің қолданылуында. Латта ылғалдан немесе жәндіктерден зақымданудан да бүлінуі мүмкін. Ылғал ағаш латтаның кеңейіп, жирылуына себеп болып, оның айналасындағы гипстің жарылуына әкелуі мүмкін.