Кіріспе
Құстардың кіші тұқымдасы
Өзен мартиндері қарлығаштар мен мартиндер тұқымдасы Hirundinidae ішіндегі ерекше Pseudochelidoninae кіші тұқымдасын құрайды. Бұл екі түр: Конго мен Габонда кездесетін африкалық өзен мартині Pseudochelidon eurystomina және Таиландтағы бір ғана жерден белгілі ақкөзді өзен мартині Pseudochelidon sirintarae. Бұл орташа мөлшердегі, көбінесе қара түсті, жеңіл, серпілісті ұшумен және ауада ұсталған жәндіктермен қоректенетін қарлығаштар. Олар басқа қарлығаштарға қарағанда құрлыққа жақын тұратын сияқты, жиі қонбай жүріп араласады, ал ақкөзді мартин кешпенді болуы мүмкін. Африкалық түр өзендердегі құмды төбелерге ұя салады, ал Азиялық түрдің көбейетін жерлері мен мінез-құлқы белгісіз. Африкалық өзен мартині алғаш рет 19 ғасырда табылғанда Густав Хартлауб оны дөңгелек деп ойлаған, ал кейінірек авторлар оны жеке тұқымдасқа немесе орманды қарлығаштармен бірге жіктеген. Анатомияны зерттеу нәтижесінде бұл түр қарлығаштар мен мартиндерге жақын екені, бірақ мықты аяқтары, кең табандары және жалпақ мүсікі сияқты ерекше белгілері бар екені анықталды. Бұл оны жеке кіші тұқымдасқа жатқызуға негіз болды. Екі өзен мартині түрі әдетте бір туысқа, Pseudochelidon-ға жатады деп есептеледі, себебі олардың құрылымдық ұқсастықтары көп. Алайда Брук ақкөзді өзен мартинін жеке монотиптік Eurochelidon туысына жатқызуды ұсынды. Африкалық өзен мартинінің таралған аймағы шектеулі; оның нақты жағдайы толық зерттелмеген болса да, жергілікті жерлерде көптеп кездеседі. Ақкөзді өзен мартині 1969 жылы ғана ашылған және ол тек үлгілер мен айғақтар арқылы белгілі – ең жаңа орнитологтар бұл түрді жабайы табиғатта көрген жоқ, ал оның көбейетін жерлері белгісіз. Ол жойылып кеткен болуы мүмкін, бірақ 2004 жылы оны көргендігі туралы хабарламалар болған.
Таксономия
1861 жылы Габоннан алынған африкалық өзен мартинінің алғашқы ресми сипаттамасын неміс зоологы Густав Хартлауб жасағанда, ол бастапқыда қарлығаштар мен мартиндер тұқымдасының мүшесі ретінде танылмады. Хартлауб оны роликтермен бірге жіктеді, ал кейінірек авторлар оны жеке тұқымға немесе ормандық қарлығаштармен бірге жіктеді. Тек Лоудың түрдің анатомиясын зерттеуінен кейін ғана оның қарлығаштар мен мартиндерге тығыз байланысты екені анықталды, бірақ ол Pseudochelidoninae жеке кішітұқымдасына жатқызуға жеткілікті ерекшеліктерге ие болды. Pseudochelidon туысының атауы ежелгі грек тілінен алынған ψευδο/pseudo, "жалған", және χελιδων/chelidôn, "қарлығаш" сөздерінен құралған, бұл оның "нағыз" қарлығаштардан ерекшеленетінін көрсетеді. Көп жылдар бойы африкалық өзен мартині өзінің туысы мен кішітұқымының жалғыз өкілі болды, 1968 жылы тайлық орнитолог Китти Тонглонья ақкөзді өзен мартинін, Pseudochelidon eurystomina-ны тапқанға дейін. Кейбір ғалымдар Бруктың пікірін қолдап, осы түрді африкалық түрден айтарлықтай ерекшеленетін Eurochelidon жеке туысына жатқызса да, ол сол кішітұқымның мүшесі болып қала береді. Гендік зерттеулер екі өзен мартинінің Hirundininae кішітұқымдасына жататын қарлығаштардан бөлек ерекше клада құрайтынын растады. Өзен мартиндері белгілі бір жағынан әдеттегі қарлығаштар мен басқа да қосқанаттылардың арасында аралық жағдайда: олардың қалың мускулдары, үлкен аяқтары және салыстырмалы түрде күшті аяқтары бар, бұл әуеде қоректенетін құстар үшін ерекше. Оларда сонымен қатар үлкен сіринкс (дауыс органы) және ерекше бронх құрылымы бар. Олардың басқа қарлығаштардан айырмашылықтарының шамасы және осы екі мартиннің кең географиялық бөлінуі олардың эволюциялық тарихының басында негізгі қарлығаштардан бөлініп кеткен түрлер тобының қалдық популяциялары екенін көрсетеді. Басқа ерте қарлығаштар сияқты, олар да ұяларды қабылдамай, жердегі қуыстарда немесе саз ұяларда салады.
Сипаттама
Екі түр де орташа мөлшердегі, көбінесе қара қауырсынды қарлығаштар, олардың тиісті ареалдарында басқа гирундпен шатастыру мүмкін емес. Ересектерінің үлкен, көк түсті жылтыр басы, дене қауырсынының жасыл реңі және қоңыр қанаттары болады. Екеуінің де сыртқы түрі ұқсас. Ақкөзді қарлығаштың ұзын сыртқы құйрық қауырсындары, ақшыл құйрығы, ақ көзі мен көзшеңірі және сары тұмсығы бар. Африкалық қарлығаштың көзшеңірі мен тұмсығы қызыл, ал құйрығында контрастты жапырақ немесе ұзын қауырсын жоқ. Екі түрдің де жас құстары ересектерге ұқсас, бірақ басы қоңыр, ал жас ақкөзді қарлығаштардың құйрық қауырсындары ересектердей ұзын емес. Олар көшпенді, Габонның оңтүстігіндегі және Конго Республикасындағы жағалаулық саваннада қыстайды; жақында жағалаулық қыстау орындарында жағажайлар мен шалғынды жерлерде ұялайтыны анықталды. Көшпенді болуы мүмкін, бірақ оның көбейетін жерлері мен мекендеу ортасы белгісіз, бірақ Солтүстік Таиландтағы немесе Оңтүстік-Батыс Қытайдағы өзен аңғарлары мүмкін. Африкалық түрдің көбейетін ортасы – көбейтуге арналған құмды жағалаулары бар аралдар бар орманды өзендер. Ақкөзді өзен қарлығашының ұялау орындары белгісіз, бірақ егер көбейетін ортасы туысының ұялау ортасына ұқсас болса, онда ол құстар ұя салатын құмдықтар мен аралдары бар үлкен өзендердің орманды аңғарларында мекендейді, сондай-ақ құстар жәндіктерді аулай алатын орманды жерлерде де кездеседі. Қыста ол құзқұйрықтармен бірге қамыс арасында түнеп қалады. Памела К. Рассмуссен оның ерекше үлкен көздерін ескере отырып, түрдің түнгі немесе сумерек уақытында белсенді болуы мүмкін екенін айтты, бұл оны өте жасырын етеді және осылайша осы ерекше түрдің ұзақ уақыт бойы қалай анықталмағанын түсіндіруге болады. Алғашқы үлгілердің түнде қамыс арасында түнеп жиналғандығы туралы мәлімдемеге қарсы пікірлер де бар, бірақ құстар шынымен де түнеп тұрмауы мүмкін; немесе олар таңертең және кешке тамақтанады; немесе олар маусымға немесе жергілікті жағдайларға байланысты күндізгі және түнгі мінез-құлықтарға бейімделуі мүмкін. Жергілікті тұрғындар оны басқа қарлығаштармен бірге тамақ ретінде сату үшін немесе буддистерге босату үшін ұстап алған. Орнитологтардың анықтауынан кейін аң аулаушылар 120-ға жуық құс ұстап, оларды Нахон Саван балық шаруашылығы станциясының директорына сатқан, бірақ ол оларды тұтқындықта ұстай алмаған. Сондықтан шағын популяция тірі қалуға қабілетсіз болуы мүмкін. Африкалық өзен қарлығашының жалпы саны белгісіз. 1980 жылдардың соңында Габонда олардың саны көп болған, бірақ жергілікті сипаттағы құстардың таралуы байқалды. Алайда, Конго Демократиялық Республикасында (КДР) олар туралы ақпарат өте аз, және КДР-де көбейетін құстар мен Габон мен Конго Республикасының жағалау аймақтарында көбейетін құстар арасындағы байланыс белгісіз. 1997 жылы 15 000 құстың үйірі байқалды, ал қызғылт ара жейтін Merops malimbicus аралас үйірі 100 000 құсқа бағаланды; алайда, егжей-тегжейлі ақпараттың жетіспеуіне байланысты, IUCN түрді мәліметтері жеткіліксіз деп жіктеді. 1950 жылдары КДР-де жергілікті халық оларды көп мөлшерде аулап жеген, және бұл практика жалғасуы мүмкін. Өзен құмдықтарындағы ұялар да су тасқынына ұшырауы мүмкін.
The African species' breeding habitat consists of forested rivers with islands with sandy shores for breeding. The nesting grounds of the white eyed river martin are unknown, but if the breeding habitat resembles that of its relative, it is likely to be the forested valleys of large rivers, which can provide sandbars and islands for nesting, and woodland over which the birds can catch insect prey. In winter, it roosts with barn swallows in reedbeds. Pamela C. Rasmussen suggested that, given its unusually large eyes, the species might be nocturnal or crepuscular, a factor that could make it highly cryptic and thus partly explain how such a distinctive species remained undetected for so long. Although the fact that the first specimens were supposedly collected roosting at night in reed beds might be a contraindication, it is possible that the birds might not actually have been caught at the roost; or they might be crepuscular, feeding at dawn and dusk; or they might be capable of both diurnal and nocturnal behaviour, depending on the season or local circumstances. it was captured by locals along with other swallows for sale as food or for release by devout Buddhists. Following its discovery by ornithologists, trappers were reported to have caught as many as 120 and sold them to the director of the Nakhon Sawan Fisheries Station who was unable to keep them alive in captivity. The small population may therefore have become non viable. The total population size of the African river martin is unknown. In the late 1980s, it appeared to be common, if local, and large numbers were seen on migration in Gabon. However, it is particularly poorly known in the Democratic Republic of the Congo (DRC), and it is unclear if there is any relationship between the birds breeding in the DRC and those breeding in coastal areas of Gabon and the Republic of Congo. A flock of 15,000 birds was seen in 1997, and a mixed flock with rosy bee eater Merops malimbicus was estimated at 100,000 birds; nevertheless, due to the lack of detailed information, the species is classed by the IUCN as Data Deficient. In the 1950s, the species was caught and eaten in large quantities in the DRC by the local population, and this practice could be increasing. Breeding colonies in river sandbars are also liable to flooding,