Кіріспе

Карл Франц Бэлли (1821–1899) – швейцариялық кәсіпкер, өнеркәсіпші және саясаткер. 1875–1878 жылдары Швейцарияның Ұлттық кеңесінде, ал 1861–1886 жылдары Солотурн кантонының кеңесінде бірдей қызмет еткен. 1851 жылы Бэлли Шёненвердте «Балли» (сән үйі) құрды. Ол Балли әулетінің патриархы болды және өмірі бойында түрлі экономикалық және әлеуметтік-экономикалық ұйымдардың жұмысына қатысты.

Ерте өмір және білім

Карл Франц Бэлли 1821 жылғы 24 қазанда Швейцарияның Шёненверд қаласында, жібек ленталар өндіруші Питер Бэллидің (1783–1849) және Анна Мария Бэллидің (құрметті есімі Герцог) отыз төрт баласының он біріншісі болып дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі, Франц Ульрих Боли (1748–1810), Австрия империясының Форальберг аймағынан Шёненвердке көшіп келді және жібек ленталар өндіретін бір компанияда тас қалаушы болып жұмыс істеді. Кейіннен ол сол қалада жеке жібек лента өндірісін құрып, негізінен жергілікті тоқымашыларға берілген тапсырыстарға сүйенді. Бэлли Араудағы Ескі Кантондық Мектепті бітіріп, содан кейін Романдия аймағындағы Ньон қаласына француз тілін оқуға барып оралды. Ол 1837 жылы 16 жасында әкесінің компаниясына жұмысқа кірді.

Мансап

Карл Франц, Пётрдің он ұлының бірі, 17 жасында бизнеске қатысып, ең жаңа өнімдерге назар аударды. Парижге жасаған іссапарында ол аяқ киім өндіретін бір зауытқа барды және 1851 жылы өз кішкентай зауытын ашып, аяқ киім өндіруді бастау туралы ойлана бастады. Алғашқы қиындықтардан кейін бизнес дами бастады және 1870 жылдардың басында Буэнос-Айресте (Аргентина), Монтевидеода (Уругвай) және Парижде (Франция) сату ұйымдарын құрды. Жұмысшылардың қажеттілігін қанағаттандыру үшін ол айналасындағы бірнеше қалаларда шағын өндіріс орындарын ашты. 1880 жылға қарай Бэлли Шёненвердті ұйықтап жатқан шағын ауылдан өнеркәсіптік орталыққа айналдырды, бұл орталық айналасындағы жүздеген адамдарға жұмыс берді, нәтижесінде ол әлемдегі жетекші аяқ киім өндіруші кәсіпорындардың біріне айналды. ХХ ғасырдың басында фирмада 3200-ге жуық жұмысшы жұмыс істеді және жылына екі миллионнан астам аяқ киім жұптары өндірілді. Ол сонымен қатар түрлі жергілікті және федералдық лауазымдарда заң шығарушы ретінде де қызмет етті.

Әлеуметтік бастамалар

Карл Франц прогрессивті либерал болды, қалада көптеген жаңа идеяларды іске қосты, қазір олар бұлжымас қағида ретінде қабылданады. Ол әйелімен бірге қыздарға арналған арнайы білім беретін мектеп, балабақша, қарттар үйі және Аре өзенінің жанындағы қоғамдық жүзу бассейнін ашты. Ол жұмысшыларға үйлер салып, қаладағы Аре өзенінің тасқынға ұшыраған аймағын көркейтіп, жұртшылыққа ашық саябаққа айналдырды. Ол мектеп білімі мен дін арасындағы берік байланысты жою үшін күресті және бастауыш мектептер мен аймақтық гимназиялардың жақсартылған жағдайларын құруды қолдады.