Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцария заңгері және философы (1833–1909)
Swiss lawyer and philosopher (1833–1909)
Карл Андреас Хилти (28 ақпан 1833 – 12 қазан 1909) – швейцариялық заңгер, конституциялық құқық профессоры, саясаткер, философ, дінтанушы және жазушы.
Carl Andreas Hilty (28 February 1833 – 12 October 1909) was a Swiss lawyer, professor of constitutional law, politician, philosopher, lay theologian and writer.
Отбасылық тарихы, білімі және алғашқы мансабы
Хилти Швейцарияның солтүстік-шығысындағы Санкт-Галлен кантонындағы Верденберг деген шағын қалада дүниеге келді. Оның әкесі дәрігер Иоганн Ульрих Хилти болды, ол шығыс кантон Гризонның астанасы Чур қаласында медициналық тәжірибе жүргізді. Оның отбасы ғасырлар бойы Верденбергте тұрған, ал 1835 жылы ол аукционда құлап жатқан Верденберг қамалын сатып алды. Карл Хилтидің анасы Элизабет (құрмет аты Килиас) Чур қаласынан шыққан және бұрынғы француз армиясының полк дәрігерінің қызы болған. Ол 1847 жылы қайтыс болды. Карл Хилти Чур қаласында өсті, онда ол бірінші кезекте мемлекеттік бастауыш мектепке, содан кейін Швейцария реформатор шіркеуінің кантондық мектебіне қатысты. 1851 жылдан 1853 жылға дейін Хилти Германиядағы Геттинген университетінде заңгерлік мамандығын оқыды. 1854 жылы ол Гейдельберг университетінде екі заң бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Содан кейін ол тіл білімін жетілдіру үшін Лондон мен Париж қалаларында біраз уақыт өткізді. 1855 жылдан бастап ол шамамен екі онжылдық бойы Чур қаласындағы заң фирмасының директоры болды. Гризонның азаматы болмағандықтан, ол көп ұзамай тікелей демократияның белгілі жақтаушысы ретінде көзге түсті. 1857 жылы, бірнеше айлық танысудан кейін, Хилти Пруссиядағы заңгер-ғалымдар отбасынан шыққан Йоханна Гартнерге үйленді. Оның әкесі Густав, 1842 жылы қайтыс болған, Бонн университетінде заң профессоры болған. Оның анасы Мари Симон, судьяның қызы және бір кезде пруссиялық заңгерлердің емтихан комиссиясының төрағасы болған, Бреслауда дүниеге келген. Ол 1848-1849 жылдардағы неміс революциялары туралы саяси роман жазып, жариялаған. Франкфурт Парламентінің көрнекті мүшесі болған ағасы Генрих Симон сияқты, ол да революциядан кейінгі реакциялық кезеңде демократияға қарсы және либералдыққа қарсы репрессиялардан қашып, Швейцарияға саяси эмиграцияға кеткен болуы керек. Йоханнаның крест әкесі – ұлтшыл және демократияны қолдаған жазушы Эрнст Мориц Арндт, ол да Франкфурт Парламентінің мүшесі болған. Хилтидің қарындасы Анна заңгер және бригадир Ханд Холдқа үйленді, ол 19 ғасырдың екінші жартысында Гризонның жетекші либералдарының бірі болды.
Hilty was born in the small town of Werdenberg in the canton of St. Gallen in northeastern Switzerland. His father was the physician Johann Ulrich Hilty, who practised medicine in Chur, the capital of the eastern canton of the Grisons. His family had been based in Werdenberg for centuries and in 1835 he bought the crumbling Werdenberg Castle at an auction. Carl Hilty's mother Elisabeth (née Kilias) hailed from Chur and was the daughter of a former regimental doctor of the French Army. She died already in 1847. Carl Hilty grew up in Chur, where he first attended the public primary school and then the canton school of the Swiss Reformed Church. From 1851 until 1853 Hilty studied jurisprudence in Germany at the University of Göttingen. In 1854 he acquired his doctorate of both laws at Heidelberg University. He subsequently spent some time in London and Paris in order to improve his language skills. From 1855 onwards he was the director of a law firm in Chur for almost two decades. As a non citizen of the Grisons he soon emerged as a prominent proponent of direct democracy. In 1857, after an engagement period of just a few months, Hilty married Johanna Gaertner, who hailed from a family of legal scholars in Prussia. Her father Gustav, who already died in 1842, was a professor of law at the University of Bonn. Her mother Marie Simon, who was born in Breslau as the daughter of a judge and one time chairman of the Prussian examination board of jurists, had written and published a political novel about the German revolutions of 1848–1849. Like her brother Heinrich Simon, who had been a prominent member of the Frankfurt Parliament, she apparently had to escape anti democratic and anti liberal repressions in the reactionary era that followed the subdued revolutions and joined him in his Swiss exile. Johanna's god father was the nationalist and pro democracy writer Ernst Moritz Arndt, who had been a member of the Frankfurt Parliament as well. Hilty's sister Anna was married to the jurist and brigadier Hand Hold, one of the leading Grisonian liberals during the second half of the 19th century.
Армиядағы, Академиядағы және Парламенттегі қоғамдық мансап
1862 жылы Хилти өзінің заң фирмасындағы жұмысымен қатар Швейцария Қарулы Күштерінің заң қызметкерлеріне қосылды. 1872 жылы ол Чур қалалық кеңесінің мүшесі болды. 1874 жылы Берн университетінде конституциялық құқық профессоры атанды. Хилти әйелдердің дауыс беруге және сайлануға құқығын қолдады, бұл мәселе кеңінен талқылана бастағанға дейін бірнеше онжылдық бұрын. Хилти Швейцарияның көп ұлтты және көп тілді ұлттық мемлекет ретінде, ұлттық мемлекеттің тайпалық еңбектерден жоғары тұратынын көрсетуде ерекше миссиясы бар екенін айтты. 1890 жылы ол Ұлттық Кеңес мүшесі болды.
In 1862, Hilty joined the legal staff of the Swiss Armed Forces in addition to his work in his law firm. In 1872, he also became a member of the Great City Council of Chur. In 1874, he became a professor of constitutional law at the University of Bern. Hilty was a spokesman for women's rights to vote and to be elected, several decades before the subject became mainstream. Hilty argued that Switzerland, as a nation state comprising several nationalities and languages, had a unique mission of demonstrating that a nation state could transcend tribal tendencies. In 1890, he became a member of the National Council.