Кіріспе

CIA шетелдік жаңалықтарды бақылау қызметі (1941–2005)

Шетелдік хабар тарату ақпараттық қызметі (FBIS) Орталық барлау агенттігінің Ғылым және технология дирекциясының ашық дереккөзді барлау бөлімі болды. Ол АҚШ-тың шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарынан АҚШ үкіметіне қолжетімді жаңалықтар мен ақпаратты бақылап, аударды және таратты. Штаб-пәтері Вирджиния штатындағы Рослин қаласында, кейін Рестон қаласында орналасқан, және әлемнің түкпір-түкпірінде шамамен 20 бақылау станциясын ұстады. 2005 жылдың қараша айында FBIS жаңа құрылған Ашық дереккөздер орталығына айналатыны жарияланды, оның міндетіне қоғамдық қолжетімді барлау мәліметтерін жинау және талдау кірді.

Тарих

1941 жылдың 26 ақпанында президент Рузвельт Федералды байланыс комиссиясының өкілеттігімен Шетелдік хабар таратуды бақылау қызметін (FBMS) құруға 150 000 доллар бөлуді тапсырды. FBMS-тің міндеті – АҚШ-қа бағытталған Остік державалардың қысқа толқынды пропагандалық радиобағдарламаларын жазу, аудару, түсіріп алу және талдау болды. Оның алғашқы бақылау станциясы 1941 жылдың қазан айында Орегон штатындағы Портленд қаласында құрылды.

Шетелдік радио хабарларын тарату жөніндегі барлау қызметі

1941 жылдың желтоқсан айында Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін бір жыл өткен соң, жүйе маңыздылыққа ие болды және оның аты Шет елдік хабар тарату барлау қызметі деп өзгертілді, ішінара оны соғыс агенттігіне ұқсату үшін. Қызмет Армия департаментіне берілді. Басқа да көптеген соғыс уақытындағы ұйымдар сияқты, қызмет таратылу қаупіне тап болды. Оның таратылу мүмкіндігіне көптеген жақтартан кескіндеме сын айтылды, бұл оның сақталуына көмектесті. Президент Гарри С. Трумэн 1946 жылдың 22 қаңтарында президенттік директива бойынша Орталық барлау тобын, Орталық барлау директорының басшылығымен құрғанда, FBIS осы топтың бір бөлігіне айналды. 1946 жылы қызмет Шетелдік хабар тарату ақпараттық қызметі (FBIS) деп қайта аталды және 1947 жылғы Ұлттық қауіпсіздік туралы заңнан кейін құрылған Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) құрамына кірді. Оның бастапқы миссиясы радио және баспасөз агенттіктерін бақылауға қатысты болды, бұл соғыс тәжірибесінен "жартылай жетілген, оқытылған және тәртіпті" ұйымға айналып келе жатқан нәрсеге негізделген. Кубалық зымыран дағдарысына және СНВ келісіміне жауап ретінде FBIS-ке барлық елдерден келетін құпия және шифрланған хабарламаларды бақылау және "Барлық арналар" мен "Барлық шақырулар" арқылы шұғыл хабарларды дереу таратуға болатын байланыс нүктелерін үйлестіру міндеті жүктелді. 1967 жылы Қызметтің міндеттері радио, теледидар және баспа арқылы таратылатын шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарын қамтуға дейін кеңейтілді. 2007 жылы Readex 1941–1996 жылдардағы Шетелдік хабар тарату ақпараттық қызметі (FBIS) күнделікті есептері атты цифрлық басылым жасау жоспарларын жариялады. 2017 жылдың қазіргі күніне дейін бұл жинақ Readex-ке ақылы жазылым арқылы онлайн қолжетімді, сондай-ақ 1974–1996 жылдарға арналған Күнделікті есептердің қосымшалары да бар.

Қызметтер

FBIS-тің әлемнің әр жерінде орналасқан, көбінесе бюролар деп аталатын шамамен 20 станциясы болды. Бұл станциялар АҚШ елшілігінің/консульдығының немесе әскери басшылығының құрамында жұмыс істеді. Бюролар әлемдік жағдайға және жергілікті мән-жайларға байланысты әртүрлі уақытта ашылып, жабылатын. Бұл станциялар жасырын болған жоқ және қабылдаушы үкіметтің келісімімен жұмыс істеді. Сонымен қатар, бірнеше бюро АҚШ-қа тиесілі немесе басқаратын аумақтарда орналасқан, мысалы, Флорида штатындағы Ки-Уэст, Пуэрто-Рикодағы Баия-Сусия, Панама каналы аймағы және т.б. Станциялардағы қызметкерлер АҚШ азаматтары мен шетел азаматтарынан құралды және олар шетелдік ашық дереккөздік материалдарды жинау, аудару және таратуға жауапты болды. Орналасқан жеріне және баспа құралдарының қолжетімділігіне байланысты, бұл қызметкерлер бірнеше тілде аударудан жауапты болуы мүмкін. Әлем бойынша баспа, радио, теледидар және спутниктік дереккөздердің көптігіне байланысты FBIS барлық ашық дереккөздік материалды жинаған жоқ, тек Ақпараттық қауымдастықтың талаптарына сай келетін дереккөздерді ғана жинады. Шетелде жасалған аудармалардан өзге, уақытқа аса сезімтал емес материалдың көп көлемі Рослин мен Рестон қалаларындағы FBIS бас кеңсесіне жіберілді, онда толыққанды аударма жасалуы мүмкін еді. Аудармаларды FBIS қызметкерлері ғана емес, сонымен қатар шамамен 700 тәуелсіз мердігерлер де орындады.

Клиенттер

FBIS ұсынған материалдар АҚШ барлау қауымдастығына ғана емес, сонымен қатар үкіметтік, дипломатиялық және әскери ұйымдардың көп санына, 700-ден астам абонентке таратылды. FBIS берген материал, ашық түрде қолжетімді, жалпыға ортақ радио және телеарналардың хабарларынан алынған болса да, көбінесе авторлық құқық заңдарына байланысты американдықтарға тегін қолжетімді болған жоқ.

FBIS-ті бюджет шығындарынан құтқару

1997 жылы Америка ғалымдарының федерациясы FBIS-ті жоспарланған бюджет қысқартуларынан құтқару үшін сәтті науқан жүргізді. Науқан барысында сол кездегі ғалымдар FBIS-ті «Америка құпия қызметтері арасындағы ең тиімді инвестиция» деп атады.

Ларри Чин шпиондық оқиғасы

Ларри Ву Тай Чин 1952 жылдан 1981 жылға дейін FBIS қызметінде жұмыс істеді және Қытайға құпия құжаттарды сатты.