Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мысыр, Сирия және т.б. арабтардың ерте жаулап алулары Лондондағы Байтүл Футух мешіті, Ұлыбритания.
Early Arab conquests of Egypt, Syria etc
Baitul Futuh Mosque in London, United Kingdom
Классикалық ислам әдебиетінде футух – Мысыр, Сирия, Месопотамия және т.б. араб мұсылмандарының ерте жаулап алулары. Бұл жағдайлар Ислам дінінің және ислам өркениетінің таралуына мүмкіндік берді. Футух (арабша жазу فتوح, жекеше fatḥ فتح) – араб тіліндегі сөз, сөзбе-сөз мағынасы "ашылу", яғни "бостандыққа шығару".
In classical Islamic literature the futūḥ were the early Arab Muslim conquests of Egypt, Syria, Mesopotamia, etc. which facilitated the spread of Islam and Islamic civilization. Futūḥ (Arabic script فتوح, singular fatḥ فتح) is an Arabic word with the literal meaning of "openings", as in "liberation".
Идеологиясы/этимологиясы
Сөздің тура мағынасынан көрініп тұрғандай, футух – ол білдіретін жаулап алуларға басымдық танытатын термин, олардың жалпы пайдалылығы мен заңдылығын көрсетеді. Тарихшы Бернард Льюис классикалық исламдық ойдағы футух мағынасын былай сипаттайды:
As is clear from the literal meaning of the word, futūḥ is a term with a strong bias in favor of the conquests it signifies, implying their general beneficence and legitimacy. Historian Bernard Lewis describes the meaning of futūḥ within classic Islamic thought:
Бұл жаулап алулар аумақтарды иеленудің қарапайым түрі ретінде емес, құдайсыз үкіметтер мен заңсыз билік иелерін құлату және олардың халқына жаңа аян мен құдайлықты "ашу" ретінде қарастырылды. Сондықтан, фтух түбірін қолдану 20-ғасырдағы "азат ету" сөзін қолдануға ұқсас, тіпті кейде қазіргі араб тілінде ерте ислам тарихы туралы жазбаларда осы сөзбен (ḥarrara) алмастырылады. "Жаулап алу" мағынасындағы араб тіліндегі "ғалаба" етістігі, басым күш арқылы жеңуді білдіреді, мұсылман жаулап алуларының алғашқы жазбаларында қолданылады, бірақ тек нақты әскери операциялар контекстінде ғана. Бұл қолданыстың артында мұсылманның алға жылжуының негізгі заңдылығы және мұсылманның кәпірлердің жаулап алуынан бұрынғы шегінісінің заңсыздығы тұр. Осылайша, мұсылман билігінің алға жылжуы – құдайдан сыйланған осы қабілеттің толыққанды пайдалануына мүмкіндік беру үшін ашылу немесе азат ету болып табылады.
These were not seen as conquests in the vulgar sense of territorial acquisitions, but as the overthrow of impious regimes and illegitimate hierarchies, and the "opening" of their peoples to the new revelation and dispensation The use of the root ftḥ is thus not unlike the 20th century use of the verb "liberate", and is indeed sometimes replaced by the latter verb (ḥarrara) in modern Arabic writing on early Islamic history. The Arabic verb ghalaba, "conquer", with its connotation of overwhelming by means of superior force, is sometimes used in early accounts of the Muslim conquests, but only in the context of actual military operations Underlying this usage, clearly, is a concept of the essential rightfulness or legitimacy of the Muslim advance and the subsequent illegitimacy of Muslim retreat before infidel conquest The advance of Muslim power is thus an opening or a liberation, to give free scope to this divinely implanted propensity.
Қазіргі көзқарастар
Таяу Шығыс және одан әрі жерлердегі исламдық мәдениетке енген/арабтанған халықтардың классикалық исламның футух жаулауларына қатысты түсінігі әртүрлі. Бұл мәселе Азияның араб елдерінде ең аз дау тудырды, себебі олардың араб жаулаушыларымен байланысы ең мықты. Қазіргі араб тарихнамасында (ішінара Батыс үлгісіндегі ұлтшылдықтың ықпалына байланысты) ең алғашқы жаулауларды арабтардың (немесе прото-арабтардың) Сасанид/Византиялық империялық үстемдігінен құтылуы ретінде көрсетуге бейімділік байқалады:
The acceptance of classical Islam's interpretation of the futūḥ conquests by the Islamicized/Arabized peoples of the Near East and beyond varies. It has been least contentious among the Arab countries of Asia, where identity with the original Arab conquerors is strongest. In modern Arab historiography there has been a trend (in part due to the influence of Western style nationalism), to portray the earliest conquests as liberations of Arabs (or proto Arabs) from Sassanid/Byzantine imperial domination:
Бүгінгі арабтардың көпшілігі – жаулаудан бұрынғы Сирия, Ирак және Египеттің тұрғындарының арабтанған ұрпақтары, бірақ ислам мәдениетінің осы жаулаудан бұрынғы жерлерде болған мәдениеттің арабтанған дамуы екенін айту оларды қатты нарық қылады. Лапид, Ислам әлемінің Кембридж суреттелген тарихы, 24-бет.
Most Arabs today are Arabized descendants of the inhabitants of pre conquest Syria, Iraq, and Egypt, but any suggestion that Islamic culture is an Arabized development of what prevailed in those pre conquest lands deeply offends them. Lapidus, The Cambridge Illustrated History of the Islamic World , p. 24
Солтүстік Африка
Солтүстік Африкада берберлер арасында этникалық және тілдік өзін-өзі анықтаудың жаңаруы, бербершілдік деп аталады.
In North Africa, a reassertion of ethnic and linguistic identity among Berbers called Berberism has recently developed.