Жан Джакомо Тривульцио: Итальян жауынкері және әскери қолбасшысы

Кіріспе

XV-XVI ғасырдағы итальяндық дворяны және жалдамалы әскербасшы Джан Джакомо Тривульцио (1440 немесе 1441 – 5 желтоқсан 1518) – Италия соғыстары кезінде бірнеше әскери құрамаларды басқарған итальяндық аристократ және кондотьеро.

Өмірбаян

Тривульцио Миланда дүниеге келді, онда ол Галеаццо Мария Сфорцамен бірге оқыды. 1465 жылы ол Францияда король Людовик XI-ге көмектесу үшін оның әскерімен бірге жүрді. Сондай-ақ ол Бартоломео Коллеониге қарсы миландық науқандарға қатысып, Федерико III да Монтефельтромен бірге Романьядағы соғыстарда күш сынасты. 1478 жылы ол Флоренциялықтарды Рим папасы Сикст IV-тің экспансиясына қарсы қолдады. Екі жылдан кейін ол Месокко қаласын басып алды. 1483 жылы ол Людовико Сфорцадан бас тартып, Франция королі Шарль VIII-ге адалдығын байлады. 1484 жылы Мартиненго шайқасында венециялықтарды жеңді. 1488 жылы ол алғашқы әйелі (Маргарита Коллеони) қайтыс болғаннан кейін Беатрис д’Авалосқа үйленді. Сол жылдың маусым айында ол Италияның оңтүстігіне көшіп, Неаполь Корольдігінің және оның билеушісі Фердинанд Арагонның қызметіне кірді. Сол жылы Арагонның Изабелла ханшайымы, Альфонсо ханзадасының қызы және король Фердинандтың немересі, формальды түрде Милан герцогы Джан Галеаццо Сфорцаға үйленді. 1493 жылы жас герцог өзінің әкесінің ағасы, регент Людовико иль Мородан герцогтық билігін қайтарып алу үшін қайын атасынан қолдау сұрады. Содан кейін Людовико Шарль VIII-ден Неапольге шабуыл жасауды өтінді. Шарль Италиядағы барлық қарсылықты жойып, көп ұзамай неаполитандықтарды бейбіт келісімге қол қоюға мәжбүр етті. Бұл келісімді Неаполь армиясының бас қолбасшысы болып тағайындалған Тривульцио жүзеге асырды. Тривульционың қабілетіне тәнті болған Шарль, Фердинандтың рұқсатымен оны жылына 10 000 дукат жалақымен жұмысқа алды. Тривульцио Шарль әскерімен бірге Францияға қарай аттанды. 1495 жылы Форново шайқасында француздар Венеция Лигасының шабуылына ұшырағанда, ол француз армиясының қатарында шайқасты. 15 маусымда 1495 жылы ол Асти қаласының губернаторы болып тағайындалды және Францияда оған абыройлы атақтар мен жерлер берілді. 1498 жылы Шарль қайтыс болғаннан кейін оның мұрагері Людовик XII Тривульцио басшылығымен үлкен армия жинап, Людовикодан Милан герцогтығын басып алды. Тривульцио бірнеше бекіністі қалаларды басып алып, Людовиконы Миланды тастап кетуге мәжбүр етті. 1499 жылдың 6 қазанында ол Людовик XII-ге қаланың кілттерін табыс етті. Людовик оны Миланның губернаторы етіп тағайындады және 29 қыркүйекте оны Франция маршалы етіп тағайындаған еді. Тривульцио сондай-ақ Венеция Республикасына қарсы Агнаделло шайқасына қатысып, француз армиясының Новарадағы және (бұл жолы швейцариялықтарға қарсы венециялықтармен одақтасқан) Мариньянодағы жасақтарына басшылық етті. 1516 жылы ол Миланды император Максимилиан I-нің шабуылынан сәтті қорғады. Алайда француздардың талап еткен жоғары салықтары және губернатор ретінде оның мінез-құлқы туралы хабарлар оны көп ұзамай жаман жағдайға түсірді. Ол Франция королі Франциск I-ден лауазымын қайтару үшін Францияға барды, бірақ нәтижесіз болды. Ол 1518 жылы Арпажонда (Франция) қайтыс болды. Оның туысы, Теодоро Тривульцио да Францияның әскери қолбасшысы болды және қысқа уақытқа Милан, Генуя және Лионның губернаторы болды.

Trivulzio was born in Milan, where he studied, among others, with Galeazzo Maria Sforza. In 1465, he followed the latter's army in France to help King Louis XI. He also took part in the Milanese campaigns against Bartolomeo Colleoni and fought alongside Federico III da Montefeltro in the wars in Romagna. In 1478, he supported the Florentines against Pope Sixtus IV's expansionism. Two years later, he acquired the castle of Mesocco. In 1483, he abandoned Ludovico Sforza and switched his allegiance to Charles VIII of France. In 1484, he defeated the Venetians at Martinengo. In 1488, he married Beatrice d'Avalos, after his first wife (Margherita Colleoni) had died. In June of the same year, he moved to southern Italy, entering the service of the Kingdom of Naples and its ruler Ferdinand of Aragon. The same year, Isabella of Aragon, daughter of Prince Alfonso and granddaughter of King Ferdinand, married Gian Galeazzo Sforza, formally Duke of Milan. In 1493, the young duke asked his father in law for support to regain his ducal power from his uncle, the Regent Ludovico il Moro. Ludovico then asked Charles VIII to invade Naples. Charles swept away any resistance in Italy and soon forced the Neapolitans to sign a peace treaty. The treaty was negotiated by Trivulzio, who in the meantime had been named commander in chief of the Neapolitan army. Impressed by Trivulzio's capabilities, Charles decided to engage him, with Ferdinand's permission, for a salary of 10,000 ducats a year. Trivulzio marched toward France with Charles' army. When the retreating French were attacked by the League of Venice in the Battle of Fornovo (1495), he fought with the French army. On June 15, 1495, he was appointed governor of Asti and was given noble titles and territories in France. After Charles died in 1498, his successor, Louis XII, mustered a large army under Trivulzio to conquer the Duchy of Milan from Ludovico. Trivulzio took several fortified towns and forced Ludovico to abandon Milan. On 6 October 1499, he presented Louis XII with the keys of the city. Louis made him governor of Milan; he had already made him a Marshal of France on 29 September. Trivulzio also took part in the victorious Battle of Agnadello against the Republic of Venice, and commanded contingents of the French army at Novara and (this time allied with the Venetians against the Swiss) Marignano. In 1516, he successfully defended Milan from the assault of Emperor Maximilian I. However, the high taxes insisted on by the French, and reports about his behaviour as governor, caused him to fall in disgrace soon afterwards. He went to France to regain his position from King Francis I, but in vain. He died at Arpajon (France) in 1518. His nephew, Teodoro Trivulzio, was also a military commander under France, and was briefly governor of Milan, Genoa and Lyon.

Өнерге қолдау көрсету

Тривульцио көптеген ақша жинады, оның бір бөлігін өнерді, әсіресе Браментиноның туындыларын қолдауға жұмсады. Осы қолдаудың нәтижесінде Бролодағы Сан-Назаро базиликасындағы Тривульцио мавзолейі (ол жерленген орын) және қазір Милан қаласындағы Сфорца сарайында сақталатын "Он екі ай" гобелендер циклі пайда болды. Леонардо да Винчи Франческо Сфорцаның үлкен ат мүсінінің жобасын Тривульционы бейнелеу үшін өзгертті, бірақ бұл жоба ешқашан әсерлі суреттерден әрі дамымады.