Кіріспе

Фан Тьет – Вьетнамның оңтүстік-шығыс жағалауындағы Бинь Тюань провинциясының орталығы. Қала тұрғындарының көп бөлігі қала орталығында тұрады, ал қалғаны төрт қалалық жағажай ауданында орналасқан, олар солтүстік-шығыстағы Суои Нуок жағажайынан оңтүстік-батыстағы Ке Га мүйісіне дейін созылады. Дәстүрлі түрде балық аулау және балық соусының өндірісі Фан Тьеттің жергілікті экономикасының негізгі көзі болған. Аймақта туризмнің дамуы және басты жұмыс берушіге айналуы жағажайларға байланысты, сондықтан қаланың өсімі балық шаруашылығы саласын жылдам басып озуда.

Тарих

Хунг Лонг және Фу Тхуи аудандарының жағажайларындағы алғашқы курорттар, сондай-ақ Фу Хаи және Хэм Тьен аудандары қала орталығының шығысында тоқсандықтың ортасында ашылды. Содан бері туризм едәуір өсті және жағалау бойында жүздеген қонақүйлер, мейрамханалар, курорттар, қонақ үйлер мен дүкендер салынды. Хэм Тьен ауданындағы Ранг жағажайы 1995 жылы күн тұтылуын көрген шетелдіктермен ашылды. Ранг жағажайын қателікпен "Муи Не жағажайы" деп атаған нұсқаулықтарға адасқан олар алғашқы туристер болды, ал көптеген келесі туристермен бірге Фан Тьет қаласының шығысындағы барлық аймақты "Муи Не" деп жаңылыстырып айтты. Бұл аймақ ежелгі Чампа патшалығының құзырында болды, кейіннен Đại Việt империясына (Вьетнамның бұрынғы атауы) қосылды. Аймаққа вьетнамдық билік орнатылды, ол қазіргі Бінь Туан провинциясына айналды, бірақ сол кезде аймақтың әкімшілік деңгейі мен шекарасы анықталмады. 1697 жылы Бінь Туан бекіністен ("trấn") ауданға (phủ) және содан кейін dinh-ке өзгертілді. Кейіннен Фан Тьет ресми түрде đạo деп танылды (Фан Ранг, Фу Хаи және Там Тан аймағындағы Ма Лимен бірге). 1773 жылдан 1801 жылға дейін бұл аймақта Нгуен және Тэй Сон әулеттері арасында қатыгез қақтығыс болды. 1825 жылы император Мин Манг тұсында Бінь Туан ресми түрде провинцияға айналды; Фан Тьеттің бір бөлігі Хам Тхуан ауданына айналдырылды. 1854 жылы Ту Дык тұсында аудан Туй Ли деп аталды. 1836 жылы (Мин Мангтың билігінің 17-ші жылы) министрлер кабинетінің шенеунігі Дао Три Фу Бінь Туанға жерді зерттеу жұмыстарын бақылау және салық салу мақсатында Бінь Туанның он бес ауданындағы 307 коммуна мен ауылдың жер шекараларын белгілеу үшін жіберілді. Өзеннің оң жағалауында (қазіргі Ца Ти өзені) Дык Тханг, Нхуан Дык және Лак Дао ауылдары орналасқан. Сол жағалауда Лонг Бинь және Минь Лонг болды. 19 ғасырдың соңында Фан Тьет әлі Бінь Туан провинциясының әкімшілік бірлігі (төменгі деңгейі) ретінде ресми түрде танылмаған. 1898 жылы (Тхань Тай императорының билігінің 10-шы жылы) Бінь Туан провинциясының астанасы Фан Тьет маңындағы Фу Тай ауылына көшірілді. Сол жылдың 20 қазанында Тхань Тай Фан Тьетті қала және провинцияның астанасы ету туралы жарлыққа қол қойды (Бінь Туан, Хуэ, Хой Ан, Кви Ньон, Тхань Хоа және Винь қалаларының құрылуымен бірге). 20 ғасырда ол ВНКДД тәуелсіздік қозғалысының орталығы болды.

География

Фан Тьеттің әр аймағының өзіндік ерекшеліктері бар. Ке Га мен Тьен Чан жағажайлары тыныш, туристерді демалуға және жүзуге шақырады. Жағалау бойындағы жолдардағы кептеліс сирек кездеседі, сондықтан жаяу немесе велосипедпен жүру сияқты дене шынықтыру іс-әрекеттері шу ластануына байланысты аз қиындықтар тудырады. Нха Трангпен салыстырғанда, Фан Тьет қала орталығындағы жағажайлардағы курорттардың шоғырланғандығы салыстырмалы түрде төмен, бұл тұрғындар мен туристерге Вьетнам қаласының жандылығына енуге мүмкіндік береді. Фан Тьетте көптеген мейрамханалар, мұражайлар және сауда орталықтары бар, сондай-ақ Хо Ши Миннің Парижге оқуға кеткені алдында мұғалім болып жұмыс істеген мектебі де бар. Фу Хай ауданы жағалау бойындағы төбелі аймақты қамтиды және көптеген кішкентай жағажайлар мен жасырын шығанақтарға ие. Бұл ауданның көптеген курорттары төбелерге, су үстіне салынған және салыстырмалы түрде кішкентай жағажайға ие. Мұнда Sea Links City орналасқан, ол қонақүй, пәтерлер, виллалар, шарап зауыты және гольф алаңдарынан тұрады. Фу Хай ауданындағы Ба Най төбесінде 8-ші ғасырда салынған По Са Инь Чам мұнарасы орналасқан. Ранг жағажайы, Хэм Тьен ауданы 10 шақырымдық жолақ бойында жатыр. Бұл аймақта жүздеген курорттар, қонақүйлер, барлар, мейрамханалар, дүкендер, саяхат агенттіктері және спа-орталықтар орналасқан. Соңғы жылдары жағажай эрозиясы Фан Тьет жағажайларында, әсіресе Фу Хай және Хэм Тьен аудандарында маңызды мәселеге айналды, нәтижесінде кейбір курорттарда су тікелей теңіз қабырғасына дейін жетеді. Соңғы жылдары көптеген курорттар жағажайларын одан әрі эрозиядан қорғау үшін геотехникалық түтіктер (геотюбтер) орнатты. "Фейри Стрим" (Пері Ағыны) Хэм Тьеннің танымал туристік орындарының бірі саналады, онда кішкентай арна құмдық далалар арқылы каньон жасап, түрлі-түрлі құм және әктас қабаттарын ашады. Хэм Тьеннен тысқары жағында Муй Не орналасқан, ол екі қауымдастықтан тұрады, олардың жалпы саны шамамен 25 000 тұрғын, сонымен қатар екі жағажай бар. Екінші қауым – Хон Ром, бірнеше жүз тұрғыны бар балықшылар ауылы. Муй Не қала орталығынан тыс жерде ең көп халық шоғырланған және таңертең жанды болады. Кешке жергілікті тұрғындар көптеген кафелер мен мейрамханаларда, әсіресе жергілікті базар маңында кофе ішуге немесе кешкі ас ішуге жиналады. Тағы бір туристік орын – қызғылт құмдық төбелер, ол Муй Не мен Хон Ром арасындағы төбеде орналасқан. Хон Ромның кіреберісінде "Қызыл каньон" орналасқан, бұл эрозияға ұшыраған кішкентай тік жар, ол әдемі қызыл құмнан тұратын тізбекшені көрсетеді. Үлкен ақ құмдық төбелер (Бау Транг) Вьетнамдағы қаладан солтүстікке қарай 23 шақырым жерде орналасқан. Фан Тьет операторлары әдетте қыс және жаз маусымдарын ажыратады. Қыс мезгілінде туристердің көп бөлігі Солтүстік Еуропа мен Ресейден келеді, олар қатал қысқы жағдайдан қашу және кайтсерфинг пен виндсерфингпен айналысу үшін келеді. Жаз мезгілінде Фан Тьет Австралия және Солтүстік Америка туристері үшін, сондай-ақ теңізден соққан жаңа желді іздейтін көптеген жергілікті тұрғындар үшін танымал орын болып табылады.

Климат

Фан Тьеттің салыстырмалы түрде құрғақ тропикалық саванна климаты (Кёппен Aw) бар, жауын-шашын маусымы мамырдан қарашаның ортасына дейін созылады, бұл Орталық жағалауға қарағанда Оңтүстік-Шығыс Вьетнамға көбірек тән. Алыс Сібір жоғары қысымынан соғатын солтүстік-шығыс пассат желдері жағалау бойымен параллель бағытта соққандықтан, Дананг және Хуэ сияқты солтүстік қалалардан өзгеше, қысқы маусымда ауа райы құрғақ болады, бұл Үндіқытайдың және Оңтүстік және Шығыс Азияның көп бөлігіне тән.

Әкімшілік бөлімшелер

Фан Тхет 18 округке және коммуналарға бөлінеді, оның 14-і қалалық округтер, атап айтқанда: Đức Thắng, Đức Nghĩa, Đức Long, Phú Hài, Phú Thủy, Phú Trinh, Phú Tài, Thanh Hải, Hàm Tiến, Mũi Né, Xuân An, Bình Hưng, Hưng Long және Lạc Đạo, ал 4-і қала маңындағы коммуналар, атап айтқанда: Tiến Lợi, Tiến Thành, Thiện Nghiệp және Phong Nẫm. Шығыс Вьетнам теңізінің бір саласында орналасқан Фан Тхет Вьетнамның ең маңызды балық аулау аймақтарының бірі болып табылады. Халық саны шамамен 230 000 (2019 жылғы мәлімет бойынша). Хё Чи Мин шамамен 1910 жылы Фан Тхетте қысқа уақыт тұрып, мектеп мұғалімі болып жұмыс істеген. Вьетнам соғысы кезінде Фан Тхетте АҚШ әскери базасы – Landing Zone Betty орналасқан, ол қазір жабық әуежайдың оңтүстік-батысында болған. Соңғы жылдары Фан Тхет (әсіресе Муи Не жағажайы) курорттық демалыс орнына айналды. 1995 жылдың 24 қазаны Фан Тхетте туризмнің басталу күні деп есептеледі, сол күні мыңдаған адам толық күн тұтылуын көру үшін Муи Неге келді. Бұл оқиға 2005 жылы провинцияның туризмінің он жылдығы ретінде қайта тойланды. Фан Тхеттегі жергілікті тұрғындар балық құдайына арналған рәсімді үнемі өткізіп тұрады, ол теңіз саяхаттарында сәттілік әкеледі деп сендіреді.