Кіріспе

Штрига – албан мифологиясы мен фольклорында түнде ұйықтаған нәрестелердің қанын сорып, кейін ұшатын жәндікке (әдетте көбелек, шыбыз немесе ара) айналатын вампир сиқыршы. Штриганың өзі ғана өзі құрғатқандарды емдей алады. Штрига көбінесе жеккөрушіл көзқарасы бар (кейде плащ киген) және қорқынышты деформацияланған беті бар әйел ретінде бейнеленеді. Олар әдетте орманның жасырын жерлерінде тұрады және үстерлі күштерге ие. "Штрига" термині "сиқыршы" деген жалпы мағынада да қолданылады, бұл адамдарға зұлым сиқыр салатын жаман және сұм қарт әйелді білдіреді. Штриганың еркек түрі – штригу немесе штриган.

Этимология

Албан тіліндегі shtrigë (анықталған түрі shtriga) сөзі латын тіліндегі strīga ("жаман рух, әйел-құбыжық") сөзінен туындайды, ол [[strigoi]] және [[strzyga]] сөздерімен байланысты.

Аңыз

Аңыз бойынша, тек штрига өзі ғана өзін құрғытқандарды (көбінесе аузына түкіріп) емдей алатын, ал емделмегендер ауырып, сөзсіз қайтыс болатын. Бұл сөз адамның жаман екенін білдіру үшін де қолданылуы мүмкін. Солтүстік Албания фольклоры бойынша, әйел жын болып тумайды; ол олай болады, көбінесе баласыздықтан немесе қызғаныштан уланады. Құдайға деген мызғымас сенім адамдарды жыннан сақтайды, себебі Ол оларды қорғайды. Әдетте, штригалар сұр, ашық жасыл немесе ашық көк көзді (ақ көздер немесе ашық көздер деп атайды) және қисық мұрынды қарт немесе орта жастағы әйелдер болып сипатталады. Олардың үңілуі адамдарды мазасыз етеді, сондықтан оларға тікелей көздеріне қарауға кеңес берілмейді, себебі олардың көзі жаман. Жыннан сақтану үшін адамдар саусақтарына бір қысым тұз алып, (жабық) көздеріне, аузына, жүрегіне, жүректің қарсы жағына және асқазанның шұңқырына тигізіп, содан кейін тұзды тікелей отқа лақтырып, "syt i dalçin syt i plaçin" деп айтады немесе жай ғана 3-6 рет "syt i dalçin syt i plaçin" немесе "plast syri keq" деп сыбырлайды. Албанияның кейбір аймақтарында сарымсақ қолданылып, жаман көзді қуады немесе зұлымдықты ұстау үшін салынып жатқан үйге қуыршақ қояды. Жаңа туған нәрестелер, балалар немесе әдемі қыздар жаман көздің ықпалына оңай түседі, сондықтан кейбір албандық аймақтарда мұндай адаммен, әсіресе жаңа туған сәбимен алғаш рет кездескенде, "t’rujt Zoti" деп айтады, яғни "Құдай сені сақтасын" және баланың мұрнына тиіп, олардың инабаттылығын көрсетеді, сондай-ақ жаман көз балаға тимеуі үшін. Эдит Дурхам штригадан қорғанудың дәстүрлі түрде тиімді деп есептелетін бірнеше әдістерін жазған. Құрбан айт күні шіркеудің кіреберісіне шошқа сүйегінен жасалған айқыш қойылып, ішіндегі штригалардың сыртқа шығуына мүмкіндік берілмейді. Оларды есіктен өтуге тырысқанда тұтқындап, өлтіруге болады. Ол сондай-ақ, құрбаннан қанды сорғаннан кейін, штрига әдетте орманға барып, оны қайтадан құсып шығатынын жазды. Егер күміс тиын сол қанға малып, матаға оралса, ол кез келген штригадан тұрақты қорғаныш беретін амулетке айналады. Католик аңызында штриганы айқышпен бірге қасиетті суды қолдану арқылы жоюға болады, ал ислам мифологиясында штриганы Құраннан аяттарды оқу арқылы, әсіресе Бақара сүресінің 255-аятын (Аят аль-Курси) оқып, штригаға су шашу арқылы қуғызуға немесе өлтіруге болады.

Танымал мәдениетте

Пост Уилер басылымы шығарған "Жыланды күйеуге алған қыз" атты албандық ертегіде Штрига "барлық сиқыршылардың анасы" ретінде суреттеледі, ол қызыл күн, жасыл аспан және қара ағаштар бар әлемнің астындағы мекендейді. Штрига "Жаратылыстан тыс нәрсе" атты телесерияның "Жамандық қылығы" эпизодында балаларға шабуыл жасап, оларды комаға түсірді; кейін ол дәрігер кейпінде киініп, олармен тамақтануын жалғастырды. Дин Саммен тамақтану кезінде шоғырланған темір оқтармен оның басына оқ атып, монстрды өлтіреді. Ол шабуыл жасаған барлық балалар жақсы жағдайға оралады. Штрига "Жоғалған қыз" телесериясының "Сары алдамшылық жолымен бару" эпизодында пайда болды. Боның достары штриганың Боны күбәлақ түрінде шаққаннан кейін, оның қорқынышымен тамақтану арқылы комаға түсіріп, өліп бара жатқанын білген соң оны іздейді. Штрига "Ертегілердің болашағы" телесериясының "Ылғалды, ыстық американдық бұзылыс" эпизодында көрінеді. Бұл нұсқа жазғы лагерьдегі балаларға шабуыл жасап, лагерь кеңесшісі рөлін ойнайды.