Кіріспе
Берлин мемлекеттік кітапханасы (ресми түрде SBB деп қысқартылады, жайылмалы тілде Stabi) – Германияның Берлин қаласындағы әмбебап кітапхана. Ол Пруссия мәдени мұра қорының (Stiftung Preußischer Kulturbesitz) меншігінде. 1661 жылы құрылған бұл кітапхана Еуропадағы ең ірі кітапханалардың бірі және неміс тілді елдердегі ең маңызды академиялық зерттеу кітапханаларының бірі болып саналады. Ол әлемнің барлық елдерінен, барлық кезеңдердегі және барлық салалардағы мәтіндерді, медиа және мәдени еңбектерді жинақтап, оларды академиялық және ғылыми мақсаттар үшін ұсынады. Оның жинағындағы ең танымал заттарға бесінші ғасырға жататын Кведлинбург Итала фрагментіндегі ең көне библиялық иллюстрациялар, Гутенберг Киелі кітабы, Гётенің автографтарының негізгі жинағы, Иоганн Себастьян Бах пен Вольфганг Амадей Моцарттың қолжазбаларының ең үлкен жинағы және Людвиг ван Бетховеннің 9-шы симфониясының түпнұсқа партитурасы кіреді.
The Berlin State Library (link=no; officially abbreviated as SBB, colloquially Stabi) is a universal library in Berlin, Germany and a property of the Prussian Cultural Heritage Foundation (Stiftung Preußischer Kulturbesitz). Founded in 1661, it is among the largest libraries in Europe, and one of the most important academic research libraries in the German speaking world. It collects texts, media and cultural works from all fields across many languages, from all time periods and all countries of the world, and offer them for academic and research purposes. Prominent items in its collection include the oldest biblical illustrations in the fifth century Quedlinburg Itala fragment, a Gutenberg Bible, the main autograph collection of Goethe, the world's largest collection of Johann Sebastian Bach's and Wolfgang Amadeus Mozart's manuscripts, and the original score of Ludwig van Beethoven's Symphony No. 9.
Орталық функциялар және басқа кітапханалармен ынтымақтастық
SBB – неміс тілді елдерде басылған баспа әдебиеттерінің толық жинағын қалыптастыру, олар туралы ақпарат беру, оны көпшілікке қолжетімді ету және болашақ ұрпақтар үшін сақтап қалу мақсатында бірлесіп жұмыс істейтін Arbeitsgemeinschaft Sammlung Deutscher Drucke (AG SDD) құрамындағы алты кітапхананың бірі.
Басты орында
Жаңа ресурстар мен билікпен Берлиннің орталығында Бебельплацта Корольдік кітапхана ғимаратының құрылысы басталды. 1775 және 1785 жылдар аралығында Георг Кристиан Унгер Жозеф Эммануэль Фишер фон Эрлахтың жобалары бойынша салынған, өзінің барокко стилінен кейін "Коммода" деп аталды. Содан кейін кітап қоры үнемі жақсартылып, кеңейтіліп келді. 1905 жылы ол неміс тіліндегі материалдардың ең ірі және ең беделді жинағына айналды, ал 1,2 миллион кітаптан тұратын әлемдегі ең үлкен кітапханалардың бірі болды. Кітапхана 1914 жылға дейін Бебельплац ғимаратында орналасқан, содан кейін бас кеңсе сот архитекторы Эрнст фон Ине жобалаған Унтер-ден-Линдендегі жаңа, одан да кең ғимаратқа көшірілді. Бұл кітапхананың Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі дамуының ең жоғалған нүктесі еді. Бүгінде ескі Корольдік ғимаратта Гумбольдт университетінің құқық факультеті орналасқан. Веймар Республикасы құрылғанда Корольдік кітапхана "Пруссия мемлекеттік кітапханасы" деп өзгертілді. 1919 жылдан кейін соғыс пен инфляцияның кітапханаға тигізген экономикалық әсері Германия ғылымдарының төтенше жағдайлар қауымдастығының (1930 жылдан кейін – Германия ғылыми-зерттеу қорының) белсенді қолдауы арқасында азайтылды.
Соғыс және жойылу
Нацистік кезең институтты саяси қорқыту, қызметкерлерді жұмыстан шығару, шетелдік сатып алуларды шектеу және Екінші дүниежүзілік соғыстың салдары арқылы ауыр зақымдады. 1933 жылғы 10 мамырда Бебельплац алаңында Deutsche Studentenschaft, Ұлттық-социалистік неміс студенттер лигасы, Штурмбаттюль «қоңыр көйлектер» және Гитлер жастарының мүшелері Пропаганда министрі Жозеф Геббельстің тапсыруымен кітап өртеу рәсімін өткізді. Нацистер 20 000-нан астам кітапты өртеп жіберді – көбінесе көршілес университеттен, мемлекеттік кітапханадан емес, олардың ішінде Томас Манн, Эрих Мария Ремарк, Генрих Гейне, Карл Маркс және тағы да көптеген авторлардың еңбектері болды. Бүгінде Бебельплац алаңындағы шыны плита бос кітап сөрелерін көрсетеді, ол осы оқиғаны еске салады. 1941 жылы Антер-ден-Линден ғимаратына одақтастардың бомбасы түскеннен кейін, кітап қоры (шамамен 3 миллион том мен 7 400-ден астам инкунабуладан тұрады) Германияның 30 монастырына, қамалдарына және тасталған кендеріне эвакуацияланды. Соғыс аяқталған кезде, бас ғимарат қатты зақымдалды, құнды жинақтар одақтас оккупациялық аймақтарында таратылды, кітапхана қызметкерлері шашырап кетті немесе қаза тапты, ал 700 000 том жойылды немесе жоғалды. 1947 жылы Пруссия мемлекетінің ресми түрде таратылуымен кітапханаға қолдау көрсету тоқтатылды және Пруссия мемлекеттік кітапханасы өз қызметін тоқтатты.
Қайта құру және қайта бірігу
1945 жылдан кейін совет оккупациясы аймағында жасырылған коллекцияның бір бөлігі Шығыс Берлиндегі соғыстан зақымдалған Унтер-ден-Линден ғимаратына қайтарылды. Ол 1946 жылы алғаш рет Қоғамдық ғылыми кітапхана ретінде ашылды. 1955 жылы толыққандай қайта жаңарту жұмыстарынан кейін кітапхана Неміс мемлекеттік кітапханасы деп аталды. Дегенмен, ғимараттың ортасындағы үлкен күмбезді оқу залы қиратылған күйінде қалды. Коллекцияның көп бөлігі американдық оккупациялық аймақта қалды, оның ішінде Хаторф маңындағы калий кенішінде жасырылған 1,5 миллион томдық кітаптар 1946 жылы Марбург университетіне көшірілді. Бұл коллекция алғаш рет Гессен кітапханасы ретінде ашылды, ал 1949 жылы соңғы жоғалған кітаптар жеткеннен кейін Батыс Германия кітапханасы деп қайта аталды. Француз оккупациялық аймағында, негізінен Берон аббаттығында болған коллекцияның бөліктері Тюбинген университетінде біріктірілді. 1962 жылы Федеративтік Республика барлық коллекциялардың басқару жауапкершілігін Пруссияның мәдени мұра қорына берді және оны мемлекеттік қаржыландырумен қамтамасыз етті. 1960 жылдары әртүрлі қорлар, қызметтер мен персонал Батыс Берлинге көшіріле бастады. Осының бәріне орналасу үшін Берлин қабырғасының жанында, Шығыс Берлиндегі кітапханадан алыс емес жерде, Културфорумда жаңа ғимарат кешені салынды. Германияның қайта бірігуінен кейін екі институт 1992 жылы ресми түрде біріктірілді. Жаңа Батыс Берлин ғимараты мен бастапқы Шығыс Берлин ғимараты "екі үйлі бір кітапхана" болды, ал ескі Мемлекеттік кітапхана Берлин мемлекеттік кітапханасы ретінде жаңа өмірге келді. 2000 жылдан 2012 жылға дейін Берлин мемлекеттік кітапханасы неміс сәулетшісі Х.Г. Мерц жобалаған реконструкциядан өтті. Құрылыстың ядросы болған қираған оқу залы шыны текшемен ауыстырылды.
Өткеннің мұрасы
Алғашқы жинақтағы көптеген маңызды заттар қазір Польшада және бұрынғы Кеңес Одағының аумақтарында орналасқан, олар соғыс өтемақысы ретінде жарияланды, кейде дау тудырды, мысалы, Берлинка өнер жинағы. Бетховеннің 8-ші симфониясының түпнұсқа партитурасы бөліністің айқын мысалы: бірінші, екінші және төртінші бөлімдер Берлинде, ал үшіншісі Краковта сақталады. Керісінше, Берлин мемлекеттік кітапханасындағы 10 мыңға жуық том мен 9 мыңнан астам заттың нацилердің тонауының нәтижесінде келгені есептеледі. Осылайша, осы материалдарды қайтару және оларға қатысты сынға ұшырау даулы мәселелерге айналды, сондықтан 2005 жылы Пруссияның мәдени мұра қоры проблемаларды шешу үшін Тектік зерттеу орталығын құрды. Мысалы, 2008 жылы кітапхана оқырманы "Дін тарихы мен қазіргі заман" атты энциклопедияны тапты, онда бұл кітаптың бір кезде еврей теологына тиесілі болғаны көрсетілген. Кітапхана қызметкерлері оның жесірін Израильде таба алды, бірақ ол: "Маған осы кітапты қайтарып бергеніңізге ризамын, бірақ қазір ол маған қажет емес", - деп жауап берді.
Орналасқан жерлер
Мемлекеттік кітапхана екі ірі қоғамдық орындан жұмыс істейді: Haus Unter Den Linden және Haus Potsdamer Straße, бұл орындар "Екі үйдегі кітапхана" деп аталады. Көпшілікке жабық газеттер, журналдар және архивтерге арналған қосымша филиалдар да бар.
" Линденнің үйі "
Бастапқы негізгі ғимарат 1908-1913 жылдар аралығында қаланың қоғамдық құрылыстарына жауапты болған Пруссияның Берлиндегі құрылыс және қаржы басқармасымен салынған. Нео-барокко стиліндегі дизайнды танымал Вильгельмин сарай сәулетшісі Эрнст фон Ине жасаған, ал құрылысты басқаруға жауапты Александр Баервальд оны одан әрі жетілдірген. Ғимараттың алдында Ұлы Фридрихтің атқа отырған мүсіні орнатылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ғимараттың 40 пайызы қираған, ал Берлин бөлінгеннен кейін ол Шығыс Берлиннің құрамына кірді. Тұрақсыздықтар мен қосымша шығындардан кейін 15 жылдық қайта жаңарту жобасы 2021 жылдың қаңтарында аяқталды, соның ішінде ескі күмбездің орнында жаңа, жарық өткізетін орталық оқу залы салынды. Қазіргі таңда орталық орналасқан жерде 1945 жылға дейінгі жинақтар сақталатын тарихи зерттеу кітапханасы орналасқан.
Potsdamer Straße үйі
Бұл Батыс Берлиндегі Потсдамер-страседегі Культурфорумдағы жаңа ғимарат, оны Ханс Шарун Эдгар Висньевскийдің маңызды қатысуымен жобалаған. 1967 жылы құрылыс басталды, ол кітапхана қорының Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталысымен батыс одақтас оккупациялық аймақтарынан эвакуацияланған бөліктерін орналастыру үшін жасалған. 11 жылдық құрылыстан кейін, ол Федералды Президент Уолтер Шельдің қатысуымен салтанатты түрде ашылып, 1978 жылы жұртшылыққа ұсынылды. 1999-2001 жылдары жаңартылды. Қазіргі уақытта ғимарат Haus Unter den Linden-ге қосымша заманауи ғылыми кітапханаға айналдырылуда және 1946 жылдан бастап жинақталған материалдарды қамтиды.
Қосымша сайттар
Westhafen: Берлиннің Моабит ауданында орналасқан бұл ғимарат қайта жаңартылған астық қоймасы болып табылады және газеттер қоры мен балалар мен жастар кітапханасын қамтиды. «Unter den Linden» ғимараты жөндеуден өте жатқанда, басқа да ірі коллекцияларға уақытша орын ретінде қызмет етеді. Фридрихшаген сақтау қоймасы: Фридрихшагенде орналасқан және 1950 жылы Германия Демократиялық Республикасының әртүрлі ғылыми мекемелері үшін салынған бұл нысан 2011 жылы жаңартылып, мәдени мұраларды сақтау үшін жоғары технологиялық жабдықталған қоймаға айналды. Онда климаттық бақылаудағы кеңістік бар, сонымен қатар оның көлемін үш есеге арттыру жоспарлануда.