Милан қаласындағы тарихи кітапхана

Кіріспе

Милан қаласындағы, Италиядағы тарихи кітапхана

Амброзиан кітапханасы – Италияның Милан қаласындағы тарихи кітапхана, сонымен қатар Амброзиан өнер галереясы – Пинакотека Амброзиана да орналасқан. Миланның қасиетті покровительі Амбройға аталған бұл кітапхана 1609 жылы кардинал Федерико Борромео құрған. Кардиналдың өкілдері кітаптар мен қолжазбаларды іздеп Батыс Еуропаны, тіпті Грекия мен Сирияны аралап шықты. Ірі сатып алынған толық кітапханалардың ішінде Боббио бенедиктік монастырының қолжазбалары (1606) және Падуалық Винченцо Пинеллидің кітапханасы бар. Оның 800-нен астам қолжазбалары Миланға жіберілгенде 70 қорапқа сыйып, олардың ішінде әйгілі Илиада да болды.

Тарих

Кардинал Борромеоның Римге 1585–95 және 1597–1601 жылдары жасаған сапарларында, ол Миландағы бұл кітапхананы ғалымдарға ашық дамытуды және протестанттық баспалардан шыққан трактаттарға қарсы Контрреформацияның қызметінде католик ғылымының бекінісі ретінде қызмет етуін көздеді. Кардиналдың 15 000 қолжазбасын және екі есе көп басылған кітаптарын сақтау үшін 1603 жылы Лелио Буцци мен Франческо Мария Ричинидің жобаларымен және басшылығымен құрылыс басталды. 1609 жылдың 8 желтоқсанында алғашқы оқу залы – Sala Fredericiana ашылғанда, ол ең алғашқы қоғамдық кітапханалардың бірі болды. Бір жаңалық – кітаптар оқу үстелдеріне тізгіленген орнына, қабырғалар бойындағы жақтауларда сақталды, соңғысы Флоренциядағы Лоренциан кітапханасында әлі де кездесетін ортағасырлық тәжірибе. Кітапханаға баспа машинасы және классикалық тілдерді оқыту мектебі қосылды. Жылдам сатып алулар, жақын арада мұрагерлікпен толықтырылды, кеңістікті кеңейтуді қажет етті. Борромео академияны (1625 жылы ашылды) және суреттер жинағын жоспарлады, олар үшін 1611–18 жылдары кардиналдың суреттері мен эскиздерін, Пинакотеканың ядросын сақтау үшін жаңа ғимарат салынды. Кардинал Борромео өзінің суреттері мен эскиздер жинағын кітапханаға да сыйлады. Кардинал қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, кітапхана Леонардо да Винчидің он екі қолжазбасын, оның ішінде «Атлантикалық кодекс» кітабын алды. Қазіргі таңда кітапханада 14-19 ғасырлар аралығындағы еуропалық суретшілердің 12 000-ға жуық эскизі бар, олар әртүрлі меценаттардан, суретшілерден, академиктерден, коллекционерлерден, өнер сатушылары мен сәулетшілерден алынған. Бағалы қолжазбалар, Леонардо кодекстері де бар, Наполеон басып алу кезінде француздықтар тәркіледі және 1815 жылдан кейін толыққанды қайтарылмады. 1816 жылдың 15 қазанында романтик ақын Лорд Байрон кітапханаға келді. Ол Люкреция Борджия мен Пьетро Бембо арасындағы хаттарға («әлемдегі ең әдемі махаббат хаттары») риза болды және оның шашынан бір түйін ұрлап алғанын мәлімдеді («ең әдемі және сүйкімді»). Романшы Мэри Шелли 1840 жылдың 14 қыркүйегінде кітапханаға барды, бірақ онда сақталған «Петрарканың кейбір реликвияларын» ұрлауға тырысқаннан кейін күшейтілген қауіпсіздіктен көңілі қалды. Грек, латын, еврей, сирия, араб, эфиоп, түрік және парсы тілдеріндегі 30 000 қолжазбаның ішінде шамамен 170 жылға дейін жазылған Мураторий фрагменті бар, ол Киелі кітаптың ең ерте үлгісі және Лука Пачолидің «De divina proportione» кітабының түпнұсқасы. Араб тіліндегі христиандық және исламдық қолжазбалар арасында медицина туралы трактаттар, 11 ғасырға тән ерекше ақындар диуаны және Китаб Сибавайхидің ең көне нұсқасы бар. Кітапханада Ватикан кітапханасының жазушыларына ұқсас дәрігерлер колледжі бар. Белгілі тұлғалардың арасында Джузеппе Рипамонти, Людовико Антонио Муратори, Джузеппе Антонио Сасси, кардинал Анджело Май және 20 ғасырдың басында Антонио Мария Сериани, Ахилл Ратти (8 қараша 1888 ж.), болашақ Папа Пий XI және Джованни Меркати болды. Ратти «Acta Ecclesiae Mediolanensis» («Милан шіркеуінің актілері») кітабының жаңа басылымын жазды, бұл латын тіліндегі еңбек алғаш рет 1582 жылы кардинал Федерико Борромео жариялаған. Ғимарат Екінші дүниежүзілік соғыста зақымданды, Ла Скала опера либреттоларының архиві жойылды, бірақ 1952 жылы қалпына келтірілді және 1990–97 жылдары толыққанды қайта жаңартылды. Амброзиан Пинакотекасындағы өнер туындыларына Леонардо да Винчидің «Музыканттың портреті», Караваджоның «Жеміс себеті», Брамантиноның «Мәсіх баласына құлшылық етуі» және Рафаэльдің «Афина мектебі» эскизі кіреді.

During Cardinal Borromeo's sojourns in Rome, 1585–95 and 1597–1601, he envisioned developing this library in Milan as one open to scholars and that would serve as a bulwark of Catholic scholarship in the service of the Counter Reformation against the treatises issuing from Protestant presses. To house the cardinal's 15,000 manuscripts and twice that many printed books, construction began in 1603 under designs and direction of Lelio Buzzi and Francesco Maria Richini. When its first reading room, the Sala Fredericiana, opened to the public on 8 December 1609 it was one of the earliest public libraries. One innovation was that its books were housed in cases ranged along the walls, rather than chained to reading tables, the latter a medieval practice seen still today in the Laurentian Library of Florence. A printing press was attached to the library, and a school for instruction in the classical languages. Constant acquisitions, soon augmented by bequests, required enlargement of the space. Borromeo intended an academy (which opened in 1625) and a collection of pictures, for which a new building was initiated in 1611–18 to house the Cardinal's paintings and drawings, the nucleus of the Pinacoteca. Cardinal Borromeo gave his collection of paintings and drawings to the library, too. Shortly after the cardinal's death, his library acquired twelve manuscripts of Leonardo da Vinci, including the Codex Atlanticus. The library now contains some 12,000 drawings by European artists, from the 14th through the 19th centuries, which have come from the collections of a wide range of patrons and artists, academicians, collectors, art dealers, and architects. Prized manuscripts, including the Leonardo codices, were requisitioned by the French during the Napoleonic occupation, and only partly returned after 1815. On 15 October 1816 the Romantic poet Lord Byron visited the library. He was delighted by the letters between Lucrezia Borgia and Pietro Bembo ("The prettiest love letters in the world") and claimed to have managed to steal a lock of her hair ("the prettiest and fairest imaginable." The novelist Mary Shelley visited the library on 14 September 1840 but was disappointed by the tight security occasioned by the recent attempted theft of "some of the relics of Petrarch" housed there. Among the 30,000 manuscripts, which range from Greek and Latin to Hebrew, Syriac, Arabic, Ethiopian, Turkish and Persian, is the Muratorian fragment, of ca 170 A. D., the earliest example of a Biblical canon and an original copy of De divina proportione by Luca Pacioli. Among Christian and Islamic Arabic manuscripts are treatises on medicine, a unique 11th century diwan of poets, and the oldest copy of the Kitab Sibawahaihi. The library has a college of Doctors, similar to the scriptors of the Vatican Library. Among prominent figures have been Giuseppe Ripamonti, Ludovico Antonio Muratori, Giuseppe Antonio Sassi, Cardinal Angelo Mai and, at the beginning of the 20th century, Antonio Maria Ceriani, Achille Ratti (on 8 November 1888), the future Pope Pius XI, and Giovanni Mercati. Ratti wrote a new edition of the Acta Ecclesiae Mediolanensis ("Acts of the Church of Milan"), Latin work firstly published by the cardinal Federico Borromeo in 1582. The building was damaged in World War II, with the loss of the archives of opera libretti of La Scala, but was restored in 1952 and underwent major restorations in 1990–97. Artwork at the Pinacoteca Ambrosiana includes Leonardo da Vinci's Portrait of a Musician, Caravaggio's Basket of Fruit, Bramantino's Adoration of the Christ Child and Raphael's cartoon of "The School of Athens".