Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кітапхана Леофрик (1050–1072) епископаты кезінде басталды, ол соборға 66 кітап сыйлады, олардың тек біреуі ғана кітапханада сақталды: ол – ағылшын-саксон поэзиясының «Эксетер кітабы» (Эксетер соборы кітапханасы MS 3501). Тағы 16 кітап сақталып қалды және Британ кітапханасында, Бодлейан кітапханасында немесе Кембридж университетінің кітапханасында сақталған. Храбанус Маурустың «De Computo» және Севильялық Исидордың «De Natura Rerum» атты 10 ғасырлық қолжазбалары да Леофрикке тиесілі болуы мүмкін, бірақ оның ең ерте жазбасы 1327 жылғы тізімдемеде кездеседі. Тізімдемені вице-декан Уильям де Брайлеге жасаған, онда 230 атау тізімделген. Қызметтік кітаптар кірмеген, ал соңында француз, ағылшын және латын тілдеріндегі көптеген басқа кітаптар туралы айтылған, олар сол кезде құнды емес деп есептелген. 1412–13 жылдары кітаптар үшін жаңа оқу залы 40 апта жұмыс істеген екі ағаш шеберімен жабдықталды. Жөндеуді қажет ететін кітаптар жөнделіп, кейбіреулеріне тізбектер орнатылды. 1506 жылы жасалған собор кітаптарының каталогы 90 жыл бұрын салынған кітапханада кітаптар мен құжаттарды сақтау үшін 11 орындық бар екенін және 530-дан астам кітап тақырыбы тізімделгенін көрсетеді, олардың үштен бірінен астамы – қызметтік кітаптар. 1602 жылы кітапханадан 81 қолжазба Оксфордтағы Бодлейан кітапханасына сэр Томас Бодлиге сыйға тартылды. 1657 жылы, Ұлттық Достастық кезінде, собор бірнеше қосымша ғимараттарынан, соның ішінде 1412–13 жылдары салынған оқу залынан айырылды. Кейбір кітаптар жоғалып кетті, бірақ доктор Роберт Вильвеннің күш-жігерінің арқасында көптеген кітаптар сақталып қалды, ол оларды Сент-Джон ауруханасына көшірді. Кейін ол Lady капелласын кітапханаға айналдыру үшін қаржы бөлді, және кітаптар қайта әкелінді. 1752 жылға қарай жинақ шамамен 5000 томға дейін өскен деп есептеледі, бұл көбінесе қайырымдылықтардың арқасында болды. 1761 жылы Эксетер соборының деканы Чарльз Литтлтон кітапханада 6000-нан астам кітап және бірнеше құнды қолжазбалар бар екенін айтты. Ол қолжазбаларды жөндеу және олардың мазмұнын тізімдеу жөніндегі жұмыстарды сипаттады. Сонымен қатар, құжаттар мен жазбалар тазаланып, тиісті құжаттар бөлмесіне көшірілді.
The library began during the episcopate of Leofric (1050–1072) who presented the cathedral with 66 books, only one of which remains in the library: this is the Exeter Book (Exeter Cathedral Library MS 3501) of Anglo Saxon poetry. 16 others have survived and are in the British Library, the Bodleian Library or Cambridge University Library. A 10th century manuscript of Hrabanus Maurus's De Computo and Isidore of Seville's De Natura Rerum may have belonged to Leofric also but the earliest record of it is in an inventory of 1327. The inventory was compiled by the Sub Dean, William de Braileghe, and 230 titles were listed. Service books were not included and a note at the end mentions many other books in French, English and Latin which were then considered worthless. In 1412–13 a new lectrinum was fitted out for the books by two carpenters working for 40 weeks. Those books in need of repair were repaired and some were fitted with chains. A catalogue of the cathedral's books made in 1506 shows that the library furnished some 90 years earlier had 11 desks for books and records over 530 titles, of which more than a third are service books. in 1602, 81 manuscripts from the library were presented to Sir Thomas Bodley for the Bodleian Library at Oxford. In 1657 under the Commonwealth the cathedral was deprived of several of its ancillary buildings, including the reading room of 1412–13. Some books were lost but a large part of them were saved due to the efforts of Dr Robert Vilvaine, who had them transferred to St John's Hospital. At a later date he provided funds to convert the Lady chapel into a library, and the books were brought back. By 1752 it is thought the collection had grown considerably to some 5,000 volumes, to a large extent by benefactions. In 1761 Charles Lyttelton, Dean of Exeter, describes it as having over 6,000 books and some good manuscripts. He describes the work which has been done to repair and list the contents of the manuscripts. At the same time the muniments and records had been cleaned and moved to a suitable muniment room.
Қоңыраулар
Собордың екі мұнарасында да қоңыраулар бар. Солтүстік мұнарада Питер деп аталатын бордон қоңырауы орналасқан. Бұрын Питер тербеліп тұратын, бірақ қазір тек қана соғылады. Оңтүстік мұнарада әлемдегі өзгертіліп соғылатын 12 қоңыраудың екінші ең ауыр жиынтығы бар, олардың ең ірісінің салмағы... Олар Ливерпуль соборынан кейін салмағы бойынша екінші орында тұрады. 12 қоңыраудан өзге, тағы екі жарты тон қоңырауы да бар.
Both of the cathedral's towers contain bells. The North Tower contains an bourdon bell, called Peter. Peter used to swing but it is now only chimed. The South Tower contains the second heaviest peal of 12 bells hung for change ringing in the world, with a tenor weighing They are second only to Liverpool Cathedral in weight. There are also two semitone bells in addition to the peal of 12.
Аңыздар
XIX ғасырдың бір авторы 11-ші ғасырдағы миссалда король Этельстанның бұрынғы ғасырда Эксетер соборында қасиетті реликвиялардың үлкен жинағын жинап, оларды алу үшін континентке зор шығынмен елшілерді жібергенін айтқан. Осы заттардың арасында "Құдай Мұсаға сөйлеген бұтаның" бір бөлігі және "Құдайдың періштесі Исаның қабірінде жаққан шамның" бір бөлігі болған делінеді. Жартылай аңыз бойынша, 1557 жылы Эксетерде жазаланбас бұрын протестант шейіті Агнес Прест қысқа мерзімге бостандыққа шығып, собордағы мүсіндерді жөндеумен айналысқан тас қалаушымен кездесті. Ол мүсіндердің мұрындарын жөндеудің қажеті жоқ екенін, себебі "бірнеше күн ішінде барлығы бассыз қалады" деді. Эксетердегі Ливери Доул аймағында оған және тағы бір протестант шейіті Томас Бенетке арналған ескерткіш орнатылған. Ескерткішті Гарри Хемс жобалап, 1909 жылы халықтан жиналған қаражат есебінен орнатылған.
One 19th century author claimed that an 11th century missal asserted that King Æthelstan, the previous century, had brought together a great collection of holy relics at Exeter Cathedral; sending out emissaries at great expense to the continent to acquire them. Amongst these items were said to be a little of "the bush in which the Lord spoke to Moses", and a "bit of the candle which the angel of the Lord lit in Christ's tomb". According to the semi legendary tale, the Protestant martyr Agnes Prest, during her brief time of liberty in Exeter before her execution in 1557, met a stonemason repairing the statues at the cathedral. She stated that there was no use repairing their noses, since "within a few days shall all lose their heads". There is a memorial to her and another Protestant martyr, Thomas Benet, in the Livery Dole area of Exeter. The memorial was designed by Harry Hems and raised by public subscription in 1909.
Жабайы табиғат
Шымшықты жіптесті бұрыш Segestria florentina, жалтыраған жасыл тістерімен ерекшеленеді, және сыртқы қабырғаларда кездеседі. Қабырғалар әктелген тастан салынған, қышқыл ластанудан бұзылып, бұрыштар мен жарықтар пайда етеді, сол жерде бұрыш және басқа да жұмырқалар қоныстанады.
The tube web spider Segestria florentina, notable for its iridescent shiny green fangs, can be found within the outer walls. The walls are made of calcareous stone, which decays from acidic pollution, to form cracks and crevices which the spider and other invertebrates inhabit.
Хор
Эксетер соборының хоры 38 хоршыдан (ұлдар мен қыздардан) және хор шәкірттерінен, сондай-ақ штаттық хоршылардан тұрады. 1881 жылдан бері жұмыс істейтін «Санкт-Петер әншілері» атты ерікті хор да бар.
Exeter Cathedral Choir is composed of 38 Choristers (boys and girls) along with Choral Scholars and Lay Vicars. There is also a voluntary choir, the St Peter's singers, dating back to 1881.
Органисттер
Эксетердегі органшылардың тізімі 1586 жылғы Мэтью Годвинге дейін жетеді. Эксетер соборындағы көрнекті органшылардың қатарында Виктория дәуірінің композиторы Сэмюэл Себастьян Уэсли, методизмнің негізін қалаушы және гимн жазушы Чарльз Уэслидің немересі, педагог Эрнест Буллок және дирижер Томас Армстронг бар. Қазіргі Музыка жетекшісі Тимоти Нун 2016 жылы тағайындалды.
Recorded names of organists at Exeter go back to Matthew Godwin, 1586. Notable organists at Exeter Cathedral include Victorian composer Samuel Sebastian Wesley, grandson of Methodist founder and hymn writer Charles Wesley, educator Ernest Bullock, and conductor Thomas Armstrong. The current Director of Music, Timothy Noon, was appointed in 2016.
Ағза
[[File:Exeter Cathedral 9578. jpg|thumb|upright|17 ғасырдың орган корпусы (1891 жылы кеңейтілген). Ең үлкен құбырлар, 32′ Contra Violone төменгі октавасы, оңтүстік трансептінің ішінде орналасқан. Орган елдегі үш ғана әскери труба тоқтатымының біріне ие (қалғандары Ливерпуль соборында және Лондонның Святого Павла соборында), ол диапазон құбырларының хорымен бірге минестрельдер галереясында орналасқан. 2013 жылдың қаңтар айында Гаррисон және Харрисон компаниясы органға кең ауқымды жөндеу жұмыстарын бастады. Жұмысқа дыбыс тақталарының және орган құбырларының қатарларының ішкі құрылымын күрделі жөндеу және қайта жобалау кірді. 2014 жылдың қазан айында жұмыс аяқталды және орган жаңа аспаптың соңғы дауысталуы мен күйленуінен басқа, қайта құрастырылды.
[[File:Exeter Cathedral 9578. jpg|thumb|upright|The 17th century organ case (enlarged in 1891) The largest pipes, the lower octave of the 32′ Contra Violone, stand just inside the south transept. The organ has one of only three trompette militaire stops in the country (the others are in Liverpool Cathedral and London's St Paul's Cathedral), housed in the minstrels' gallery, along with a chorus of diapason pipes. In January 2013 an extensive refurbishment began on the organ, undertaken by Harrison & Harrison. The work consisted of an overhaul and a re design of the internal layout of the soundboards and ranks of the organ pipes. In October 2014 the work was completed and the organ was reassembled, save for the final voicing and tuning of the new instrument.